На главную

ПОИСК

 

111
Новости
Аналитика
Комментарии и интервью
Пресс-релизы
Афиша
Мероприятия РНКАТНО
Фоторепортаж

Татарская община
О РНКАТНО
Праздники и традиции
Национальная кухня
Татарские имена
Культура
Из истории
Выдающиеся татары
Ветераны
Наша молодежь
Татарские села области
Уроки татарского


Газета <Мишар доньясы>
Приложение <Миллят>

Библиотека
Энциклопедия

Благотворительность

Служба знакомств
Форум
Чат
Обратная связь
Карта сайта
Наши баннеры
О проекте

Другие национальные
объединения области
 

   :: Новсти в стране и мире

  (подробнее... | 6204 байтов еще | Всего: 0)

 
 
 

   :: В Нижнем Новгороде чествовали мусульман-ветеранов ВОВ

  (подробнее... | 10269 байтов еще | Всего: 0)

 
 
 

   :: Реклама новых книг

  (подробнее... | 5387 байтов еще | Всего: 0)

 
 
 

   :: Газета «Мишар дуньясы» №10(19) (май) 2008

  (подробнее... | 106595 байтов еще | Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: Газета ''Миллят'' №8(4) (апрель) 2008

«Миллят», № 8(4) (апрель 2008 г.)
газета нижегородских татар

В МИРЕ

США

Группа врачей-мусульман в штате Огайо открыла первую в США мусульманскую клинику. Проект осуществляется Дайтонским обществом милосердия и Мусульманским общественным советом. Клиника призвана обеспечивать здравоохранением всех нуждающихся, независимо от возраста, расовой и религиозной принадлежности.

Как отметил представитель клиники — психиатр Эсам Алхавада, усилия создателей этого проекта направлены на то, чтобы «привлечь мусульманское сообщество к социальным программам и дать мусульманам почувствовать себя частью американского общества».

Ирак

1В Эль-Кувейте прошла международная конференция по Ираку. Участники встречи подчеркнули, что иракский народ вправе самостоятельно определять политическую систему и политическое будущее страны, а также контролировать свои природные ресурсы. В заключительном коммюнике они заявили об уважении национального единства, независимости, суверенитета и территориальной целостности Ирака, его арабской и исламской сущности.

Одной из главных тем саммита стала проблема кувейтской компенсации. Госсекретарь США Кондолиза Райс заявила, что не только Кувейт, но и остальные страны Персидского залива должны простить иракские долги. Согласно оценкам госдепартамента США, общий долг Ирака составляет 120,2 млрд долларов, и 66,5 млрд из этой суммы уже прощено. Около половины оставшихся иракских долгов составляют долги странам Персидского залива. Напомним, долг в размере более 12 млрд долларов США — Ираку и России.

Сирия

Президент Сирии Башар Асад обменялся через посредника с правительством Израиля посланиями о возможности возобновления мирных переговоров. Выступая на съезде своей партии «Баас», он отметил, что в последнее время между двумя странами происходили непрямые контакты.

При этом он выразил несогласие с идеей проведения секретных переговоров. «Сирия против тайных переговоров или контактов с Израилем. Все, что мы будем проводить в этом отношении, будет публичным», — подчеркнул сирийский лидер.

Ранее с похожим заявлением выступил глава правительства Израиля Эхуд Ольмерт. По некоторым данным, посредником в сирийско-израильских переговорах выступает Турция.

Слава о мишарях гремит в Ярославле

Презентация книги Валентины Черновской «Нижегородец Махмуд Юсупов — первый имам Ярославской мечети (1878—1922)» и других изданий ИД «Медина» состоялась 9 апреля к кинотеатре «Волга» в Ярославле.

В мероприятии приняли участие прихожане Ярославской Соборной мечети, представители общественности, аппаратов губернатора и мэра. Организатором мероприятия выступила ярославская региональная общественная организация «Объединение татар Ярославской области “Туган тел”».

Книга «Нижегородец Махмуд Юсупов — первый имам Ярославской мечети (1878—1922)» вышла в ИД «Медина» в серии «Жизнь замечательных земляков» в преддверии V Фаизхановских чтений в марте этого года. Как исходит из названия монографии, она посвящена судьбе и деятельности выходца из Нижегородчины Махмуда Юсупова, при непосредственном руководстве которым мусульманской общине Ярославля удалось построить мечеть в нелегкое царское время.

Автор книги — доктор исторических наук, профессор Ярославского государственного университета, востоковед, автор ряда исследований по новой и новейшей истории арабских стран и Индии Валентина Черновская. По ее словам, данное издание стало логичным продолжением изданной несколько лет назад монографии об истории мусульманской общины Ярославля. «Хотя я не мишарка и даже не мусульманка, я горжусь тем, что у нас на ярославской земле жил такой человек, как Махмуд Юсупов, — отмечает она. — Это был невероятного ума человек, который при его способностях и связях мог бы сделать карьеру где угодно, но выбрал вместо этого жизнь в трудах и заботах на благо небольшой мусульманской общины в православном Ярославле».

Книгу представил руководитель Издательского дома «Медина» Дамир Мухетдинов. Он рассказал о деятельности издательства и последних изданных работах и планах на будущее. Как подчеркнул Д. Мухетдинов, в начале XX века в становлении Ислама в центральной части России большую роль сыграли имамы — выходцы из Нижегородчины. Многие из них служили имамами в Санкт-Петербурга, Москве, Костроме, Ярославле, Твери. «Подвижничество этих людей на столетие вперед определило лицо уммы в центральной части России и парадигму отношений мусульман с обществом и властью», — подчеркнул Д. Мухетдинов.

Он также отметил, что значимость книги и ее героя заключается в том, чтобы изучать опыт татарских имамов, которые в очень непростую для уммы историческую эпоху в регионах, где мусульмане были очень маленькой частью общества, сумели построить отношения с местными властями. По его мнению, сейчас, когда мусульманская умма, в отличие от дореволюционного времени, состоит не преимущественно из татар, а становится все более и более пестрой, многонациональной, этот опыт приобретает особую актуальность.

На факультете международных отношений ННГУ продолжается успешное преподавание арабского языка

21 апреля 2008 года было выдано удостоверение преподавателя факультета международных отношений Нижегородского государственного университета им. Н. И. Лобачевского Абдулбари Маратовичу Муслимову, директору Нижегородского исламского медресе «Махинур», заместителю председателя Духовного управления мусульман Нижегородской области по учебно-воспитательной части.

С марта 2008 он года ведет занятия по арабскому языку у студентов, обучающихся в рамках целевой президентской программы подготовки специалистов с углубленным знанием истории и культуры Ислама. Данная программа поддерживается Министерством образования и науки РФ и входит в национальный проект «Образование». По ней проходят обучение студенты, направленные Духовным управлением мусульман Нижегородской области.

Абдулбари-хазрат так прокомментировал эту инициативу: «Изначально крайне важно было заложить хорошие основы обучения такому сложному предмету как арабский язык. К счастью факультет международных отношений с этим успешно справился. И сегодня важно не потерять тот задел, который уже имеется. Сам я учил студентов и раньше, и для меня как директора медресе большая честь преподавать в высшей школе». По его словам, на факультете международных отношений ННГУ сложился дружный коллектив, всегда готовый к сотрудничеству во имя развития высшего образования. Также Абдулбари Муслимов надеется, что и студенты ФМО в дальнейшем, как и ранее, будут проявлять уважение к преподавателям и стремление к получению знаний.

Сотрудники Нижегородского исламского института им. Х. Фаизханова искренне поздравляют Абдулбари Маратовича с получением статуса преподавателя классического государственного университета.

В РОССИИ

Москва

Валиулла Якупов временно отстранен от должности первого заместителя председателя ДУМ Татарстана. Поводом для этого послужили публичные высказывания Якупова о необходимости сжигания религиозной литературы, судебным решением признанной экстремистской. Против этой позиции выступили 18 имамов-мухтасибов Татарстана, преимущественно закамских и юго-восточных районов Татарстана.

Сам Валиулла Якупов никак не комментирует происходящее. Его сторонники говорят о неправомочности принятого решения, так как, согласно уставу ДУМ РТ, первый заместитель муфтия избирается на общем съезде ДУМ РТ, а значит, и его отстранение — прерогатива съезда. Ближайший съезд запланирован на февраль 2010 года.

Москва

17 апреля Владимир Путин встретился с главой Палестинской автономии Махмудом Аббасом. Стороны обсудили проблемы ближневосточного урегулирования, перспективы московской конференции. В рамках визита состоялись также встречи с главой МИД РФ, видными представителями российского истеблишмента, религиозными деятелями. В ходе одной из таких встреч М. Аббас высоко оценил позицию Президента РФ по отношению к мусульманам: «Мы благодарим Путина за мудрую политику по отношению к мусульманам и всем верующим россиянам», — сказал он.

Дагестан

19 апреля на стадионе «Труд» Махачкалы был организован грандиозный праздник по случаю Мавлида. На мероприятие, организованное ДУМ республики, собралось более сорока тысяч человек из районов и городов республики.

В программе вечера дагестанскими вокалистами были исполнены мавлиды и нашиды. Среди выступавших были группы «Нашидуль Ислам», «Дылым», «Баракат», а также Заур Салихов, Ринат Каримов, Рашид Багатаев, Тагир Курачев и др.

Пермь

Предприниматели помогут достроить еще одну мечеть в Перми. Решение принять участие в финансировании проекта руководство пермских предприятий приняло в ответ на просьбу местных мусульман.

Мечеть в микрорайоне Гайва начали строить в 2007 году и за строительный сезон сумели закончить только цокольный этаж, на дальнейшее строительство средств у самих мусульман не осталось.

 

ИЗ ИСТОРИИ

ОТПАД ИЛИ ВОЗВРАТ?

После завоевания Поволжских ханств войсками Ивана Грозного, проходившего под флагом распространения Христианства, началась кампания по насильственному крещению коренных народов Поволжья и Приуралья: татар, башкир, чувашей, мордвы, удмуртов, марийцев. Потом, немного поутихнув, эта кампания возобновилась с новой силой при Петре I, который своим указом подтвердил запрет дворянам-мусульманам держать крепостных-христиан, подкрепив это требованием либо отдать своих крепостных, либо самим креститься. Период с 1738 по 1755 год считается для российских мусульман, по оценке Александра Бенигсена, «самым трагическим периодом за все время их существования». Именно тогда наиболее сильно распространилось Христианство среди мордвы, чувашей и удмуртов. И тогда же появилось немало крещеных среди татар. Собственно, основная тяжесть удара насильственной христианизации приходилась по татарам как по народу, доминировавшему в Волго-Уральском регионе, да и вообще в Восточной Европе, в недавнем прошлом и лишь недавно (прошло менее двухсот лет) утратившим свою государственность.
В перечислении Петра I патриарху Адриану: «… зловерцы-татары, мордва, черемисы и другие».

Кроме того, надо отметить, что в плане идеологии язычество не шло ни в какое сравнение с Исламом. Среди татар же главной мишенью была феодальная аристократия, наравне с абызами и ишанами бывшая элитой нашего народа. Именно мурзы руководили организованным сопротивлением крещению, причем не только татар, но и черемисов (марийцев), остяков (хантов) и других народов. У татарских мурз, самоотверженно отстаивавших интересы государства на полях сражений, за отказ принимать чуждую веру отбирали крепостных, отбирали земли, которыми они владели по праву своих отцов и дедов, даже собственные усадьбы. Доля феодалов и служивых татар среди татар была очень высока — в некоторых регионах страны практически все мусульманское население состояло исключительно из них (ярославские, романовские, кадомские, шацкие служивые татары). Весьма красноречивой иллюстрацией попыток крещения татарских мурз было указание всем мурзам Курмышского уезда (куда входила и часть татарских аулов современной Нижегородской области) креститься в срок до 25 февраля 1682 года, в противном случае их лишали имущества и переводили в податное сословие... Указание было дано 17 февраля того же года.

Методы, к которым прибегали миссионеры, отличались разнообразием — когда не дал ощутимого результата «пряник» — денежные выплаты новокрещеным и т.д., они применили «кнут» — заключение под стражу за нежелание креститься, освобождение от рекрутской повинности новокрещеных с переложением ее на «упорствующих», выселение «упорствующих» со своих земель, уплата налогов за новокрещеных теми, кто остался в своей прежней вере. В результате одни из них принимали Христианство под страхом смерти, другие — чтобы сохранить поместья и крепостных. Необходимо отметить, что, если в результате компании, предпринятой в первой половине XVIII века по массовому крещению «инородцев», окрестилась практически вся мордва, подавляющая часть чувашей и удмуртов (надо отметить тот факт, что официально оставшиеся в язычестве чувашские и удмуртские села находятся в полностью татарском окружении), половина марийцев, то среди мусульман — татар и башкир — доля окрестившихся осталась сравнительно невысока (12 из 400 тысяч крещеных «инородцев» за время существования Новокрещенской конторы). И хотя позже, при Елизавете (после разгрома восстания Батырши) и Екатерине II (после разгрома восстания Юлаева), и появились некоторые послабления для мусульман, но вернуться в Ислам потомкам этих крещеных татар было уже запрещено. Подобный переход карался на определенном этапе законотворчества смертной казнью, а после некоторой либерализации законодательства — вечной ссылкой с конфискацией имущества и детей. Созванная при Екатерине II комиссия по обсуждению законодательства сочла «отступников из христиан в магометанство ... как опаснейших гонителей христианства, более опасных, чем сами природные магометане».

Но тем не менее, подобные возвраты были, в том числе и в нынешней Нижегородской области. Волн массового возвращения в Ислам, а вернее сказать, подачи прошений об официальном возврате в Ислам среди крещеных татар было две: одна в 1866–1869 годах, а другая — после царского манифеста о свободе совести 1905 года (в церковных документах этот процесс называется «отпадом»). В это время ранее крещеные татары (а точнее, их потомки) целыми деревнями подавали прошения о переводе их в Ислам. Профессор Казанской Духовной академии Машанов в своем докладе на миссионерском съезде в 1910 году называет цифру в 50 тысяч «отпавших» в течении XIX века. Одной из самых красноречивых подобных историй является хроника семьи дворян Стулкиных из деревни Петряксы Курмышского уезда Симбирской губернии (ныне деревня Петряксы Пильненского района Нижегородской области). (Тот самый уезд, мурзам которого было предписано креститься в течение недели в 1682 году.) В прилагаемом к прошению списке перечислены все 46 членов этого рода, включая жен и детей. Со времени подачи их первого прошения (15 сентября 1905 года) до удовлетворения их просьбы прошло три (!) года, и это несмотря на то что согласно их уверениям, ни они сами, ни их предки никогда православными не были, а с рождения были мусульманами. В качестве первой реакции на просьбу узаконить их пребывание в качестве мусульман появляется резолюция: «Произвести надлежащее расследование в том: действительно ли принадлежат к числу отпавших из православия и только числятся православными, а на самом деле исповедуют магометанскую религию, составить на просителей подробную ведомость». Не замедлил себя ждать и ответ полицейского исправника:

«Полицейское Управление доносит Губернскому Правлению, что все просители с их семьями со дня своего рождения исповедуют магометанскую религию и что обрядов православной веры они никогда не исполняли».

Но даже, несмотря на столь явный факт, вдобавок официально подтвержденный, в ответ на прошение Стулкиных, направленное на имя симбирского губернатора, их отправляли то в полицейское управление, то в духовную канцелярию, один ответ даже подписан ветеринарным инспектором. Наконец, их дело просто «клали под сукно», по-видимому, надеясь, что просители сами откажутся от своих требований. И, наконец, 21 сентября 1908 года, спустя три долгих года, законная просьба была удовлетворена.

С такими препятствиями сталкивались наши предки, когда им нужно было официально объявить себя мусульманами. Что же можно сказать про нас, если мы складываем лапки при самых малейших трудностях и неудачах?

Прилагаемое прошение не первое и не последнее в длинной череде документов по делу дворян Стулкиных:

 Прошение

Умершие предки наши, по принуждению ли или просто по своим разсчетам, были новокрещеными в православие из татар мусульманского исповедания, как и мы, просители, но православной веры не исполняли, тяготея всегда к магометанской мусульманской религии, как и мы лично теперь, исповедуя ее в действительности исчисляясь новокрещеными или православными просто лишь только по записи и по имени может быть, а не более.

Желая быть действительно и формально причисленными к мусульманской религии мы, на основании изложенного и в силу Высочайше Утвержденного 25 ... сего 1905 года Положения Комитета Министров, а также циркуляра Министерства Внутренних дел от 18 августа сего года за № 4628, предложения Департамента духовных дел иностранных исповеданий от 25 того же Августа за № 4801 ... Оренбургского Магометанского духовного собрания, по своему духовенству, от 12сентября 1905 года за №5071 имеем честь покорнейше просить Ваше Превосходительство сделать распоряжение, по возможности непродолжительным временем, о причислении нас с детьми нашими и семьями к мусульманской религии, которую только мы в действительности исповедуем и впредь всегда желаем исповедовать и исполнять ее, а также об исключении нас из православных метрических списков, если мы в них значимся, в последующем поставить объявить по месту нашего жительства, с вручением особого объявления о том на руки. При этом считаем нужным ... что по поводу сего нами было уже возбуждено ходатайство пред ...ным собранием в ... сего года, которое, как объявило нам собрание, передано им на распоряжение Господина Министра Внутренних дел, что было ... сего года, на что последовало ... нам неизвестно и не объявлялось.

Проживающие в деревне Петряксах Петряксинской волости Курмышского уезда Симбирской губернии неслужащие дворяне: Саляхетдин Айнетдинов, Низяметдин Аляутдинов, Аймалетдин Аляутдинов, Сейфетдин Якупов, Нежеметдша Якупов и Мухаммадьяр Аляутдинов Стулкины

Только вдумайтесь в эти слова: «об исключении нас из православных метрических списков, если мы в них значимся», они даже не знали о том, значатся ли они в метрических списках!

Другой образец обширной переписки по делу Стулкиных не менее красноречив. Это тот самый документ, на котором стоит подпись ветеринарного инспектора. Прошу обратить особое внимание на даты прошений и ответов на них — разница не менее двух-трех месяцев, кроме того, даже губернского чиновника возмутил факт игнорирования аналогичной со Стулкиными просьбы крестьян соседней деревни, и он просит даже не ускорить их дело, а просто начать его. Помимо этого, интересно здесь то, что из документа явно следует неединичность просьбы об официальном возврате в Ислам, и это только в соседних волостях одного уезда. Еще интересен тот факт, что у людей, подающих просьбу о переводе в Ислам, имена и фамилии— мусульманские (Хусаин, Закир, Хамидуллин, Абзанов, видимо, искаженное Афзалов). Причем это имена официальные, зафиксированные в документах. Это говорит о том, что и они сами, и их родители (фамилии — по именам отцов) на самом деле являлись мусульманами!

Ахмад Макаров

ТЕМА НОМЕРА

Имамы Нижегородской Соборной мечети посетили 11-ю исправительную колонию на Бору

Эта встреча явилась результатом сотрудничества Духовного управления мусульман Нижегородской области (ДУМНО) и Главного управления Федеральной службы исполнения наказаний (УФСИН) России по Нижегородской области, начало которому было положено еще в прошлом году.

Заместитель председателя ДУМНО по учебно-воспитательной работе Абдулбари-хазрат Муслимов и заведующий отделом по координации и взаимодействию с силовыми структурами Ахмет-хазрат Абдуллин встретились с заместителем начальника ГУФСИН России по Нижегородской области Михаилом Молчановым, с заместителем начальника управления по психолого-педагогической и социальной работе Валерием Большаковым и с начальником ФГУ ИК-11 Игорем Дерябиным.

На встрече они обсудили результаты совместной работы и наметили планы дальнейшего сотрудничества. Затем состоялась встреча хазратов с осужденными мусульманами, в ходе которой представители ДУМНО ответили на вопросы, связанные с исполнением религиозных предписаний, а также передали заключенным религиозную литературу, аудио- и видеопродукцию.

Руководство ГУФСИН положительно оценило открытие молельной комнаты и организацию встреч осужденных мусульман с представителями ДУМНО. Для обеспечения более тесного и плодотворного сотрудничества в ближайшем будущем планируется подписать договор между ДУМНО и ГУФСИН России по Нижегородской области.

Владимир Соловьев высказался против введения ОПК в школах

20 апреля в ЦКЗ «Юпитер» состоялся моно-спектакль известного телеведущего Владимира Соловьева под названием «Кому на Руси жить хорошо». В ходе общения со зрителями Владимир Рудольфович ответил на вопросы, поступавшие из зала. В их числе был и вопрос Тимура Шарафутдинова, студента факультета международных отношений ННГУ им. Н. И. Лобачевского.

Вопрос звучал так: «Как вы относитесь к идее введения в школах предмета “Основы православной культуры”»?

— Я отношусь резко негативно к введению «Основ православной культуры» в школах, — подчеркнул Владимир Соловьев, — потому что, когда в 1917 году произошла революция, наш православный народ вбивал в попов вилы и лил в рот раскаленный свинец, а до этого несколько лет изучал в школах как обязательный предмет «Слово Божье», т.е. насильственная христианизация населения не привела к набожности.

Кроме того, вы себе представляете введение в школах предмета «Основы православной культуры» где-нибудь в Казани или в Чечне? Я считаю необходимым вводить «Основы религиозных знаний», где будут детям объяснять, в чем основополагающий принцип всех религий. А дальше уже должны действовать воскресные школы. Если родители ребенка и сам ребенок хочет изучать Православие, я за него буду очень рад. Для этого есть система воскресных школ. Если он хочет заниматься изучением Ислама, для этого есть мечеть и медресе. Если он хочет быть иудеем, опять же — это вне школы. Школа по своей природе светская и не должна сеять рознь. Потому что у нас пока любая религиозная самоидентификация приводит к тому, что люди становятся злее, а не добрее. Они почему-то думают о мече, а не о мире, очень специфическим образом трактуя Евангелие.

КАЛЕЙДОСКОП

Абдулвадуд Фаттахетдинов - имам Московской Соборной мечети

Мы продолжаем знакомить читателей с выдающимися нижегородцами-мусульманами, которые считали своим долгом оказывать всемерную помощь единоверцам, где бы ни находились. Среди таких людей назовем имама А. Фаттахетдинова, который десять лет своей жизни посвятил служению Аллаху и его последователям в Московской Соборной мечети.

Семья Абдулвадуда

Абдулвадуд Фаттахетдинов (1882—1954) родился в семье потомственных имамов Аббасовых-Фаттахетдиновых (Фаттахутдиновых) в деревне Красный Остров (ныне село Красный Остров Сеченовского района Нижегородской области). Его отец, Фаттах Ахтямов, был очень уважаемым и авторитетным человеком не только в своем селении, но и во всей округе. Он умер в 1889 году, оставив после себя десять детей. От первой жены у него было четыре сына и две дочери, от второй — три сына и дочь.

Братья Абдулвадуда

Дети Фаттаха были воспитаны в религиозной традиции и получили соответствующее образование. Поэтому неудивительно, что все семь его сыновей стали имамами. Четверо (Арифулла, Халиулла, Абдулкаюм, Мясум) работали деревенскими муллами в родной деревне. Арифулла Фаттахетдинов получил образование в казанском медресе, был имамом третьей Соборной мечети Красного Острова с 1885 года. При нем и при его активном участии в 1890 году здание третьей Соборной мечети было заново отстроено. Халиулла Фаттахетдинов стал имамом в той же мечети с 1900 года. Кроме того, сыновья Фаттаха Арифулла и Халиулла в конце XIX века активно занимались просвещением мусульман деревни в старейшем ее учебном заведении.

Абдулкаюм Фаттахетдинов (Ахтямов) начал работать муллой шестой Соборной мечети деревни Красный Остров в 1907 году. Он обучался в одном из казанских медресе. В 1927 году был зарегистрирован властью как председатель шестого религиозного общества деревни Красный Остров. В 1930 году Абдулкаюма Ахтямова арестовали. В деревню он не вернулся— его расстреляли в 1938 году как «врага народа».

В 1927 году председателями третьего религиозного общества деревни Красный Остров были зарегистрированы сын Фаттаха Халиулла и его внук Хутат Арифуллов — мулла третьей Соборной мечети деревни Красный Остров в 20-е годы XX века. Мясум Фаттахетдинов (Ахтямов) являлся красноостровским священнослужителем начала XX века. В 1929 году в престарелом возрасте скончался, долгие годы выполнял в деревне обязанности муллы и азанчея. Его сын Гафур был первым директором красноостровской советской школы.

Остальные три сына Фаттаха Ахтямова заняли места имамов городских мусульманских общин. Семиулла, умерший в 1930 году, стал ленинградским муллой, Мяйдют, умерший в 1917 году, — ташкентским. Интересующий нас Абдулвадуд занял со временем место московского имама.

Годы учебы

Родители отправили Абдулвадуда для пополнения религиозных знаний в Казань. Семейные традиции сказались, несомненно, на его воспитании и образовании, и способный молодой человек стал шакирдом у Галимджана Баруди в знаменитом медресе «Мухаммадия». Более того, шакирд Абдулвадуд Фаттахуддин был, по всей видимости, одним из любимых учеников Галимджана-хазрата, ибо теплые отношения между ними сохранялись и после окончания учебы. Воспоминания об этом сохранились в семье имама. В частности, об этом написали в газете «Татарские новости» племянница Абдулвадуда Мухлиса апа Гайнуллина и его внучка Ирада-ханум.

Образование, полученное Абдул-вадудом в медресе, являлось новометодным— как раз во времена обучения мальчика его учитель Г. Баруди начал обучать шакирдов по звуковому методу с помощью написанных им же самим учебников. Таким образом, можно констатировать, что А. Фаттахетдинов окончил крупнейшее в мусульманской России джадидское медресе «Мухаммадия», изучив не только богословские, но и светские научные дисциплины.

Имам-хатыб Московской Соборной мечети

Видимо, рекомендация учителя — знаменитого Галимджана Баруди — сыграла решающую роль при назначении 30-летнего Абдулвадуда-хазрата имамом-хатыбом новой московской мечети, открытой в 1904 году в Выползовом переулке (напомним, что тогда главным мусульманским храмом в Москве была Историческая мечеть в Замоскворечье). Общение между ними не ограничивалось только религиозной сферой. Галимджан-хазрат принял живое участие и в личной судьбе Вадуда-хазрата. Когда тот собрался жениться, Галимджан-хазрат встретился с родителями невесты и дал самую лестную характеристику своему ученику.

За десять лет своего существования московская мечеть в Выползовом переулке получила российскую известность. И в этом немалая заслуга ее имама. Благодаря стараниям ахуна Абдулвадуда-хазрата, в начальный период Первой мировой войны каждую пятницу среди мусульман проходил сбор средств в пользу раненых российских воинов и их семей. С сентября по октябрь 1914 года приходом было собрано 334 рубля 19 копеек.

Полоса признания Советской России соседними государствами приводила к тому, что власти не могли из дипломатических соображений закрыть мечети, куда приезжали высокие гости из Турции, Ирана, Афганистана. Так, в 1923 году Абдулвадуду-хазрату пришлось встречать в стенах своей родной мечети афганского короля Аммануллу-хана.

Когда выдавалось свободное время, А. Фаттахетдинов приезжал на свою Родину, в Красный Остров — домой, к своим родственникам и с удовольствием гостил у них.

По воспоминаниям родственников, Абдулвадуд-хазрат прослужил в Московской Соборной мечети имамом-хатыбом до 1928 года, до ареста, в результате которого оказался на Соловках, где содержались политические заключенные. После освобождения в 1937 году Абдулвадуд, не имея разрешения на жительство в Москве, некоторое время работал в городе Александрове, потом в Сергаче, а затем уехал к родственникам в Ташкент и умер в 1954 году в семье дочери Марвы. Похоронен на ташкентском кладбище.

Ольга Сенюткина,

доктор исторических наук

Наши земляки

Валиев Ринат Сулейманович

Родился в 1971 году в с. Грибаново Сергачского района в семье колхозника.
В 1986—89 гг. учился в Борском культпросветучилище. В 1989—93 гг. учился в Казанском университете культуры и исскуств, одновременно в консерватории на факультете музыкального искусства. 1993—95 гг. — стажировка при Казанской консерватории как руководителя профессионального оркестра народных инструментов по специальности педагог, дирижер оркестра, музыкант.

В 1993 г. как баянист участвовал в республиканском конкурсе им. Ф. Туишева, удостоен Гран-при. В 1995 г. — участник международного конкурса оркестров в Италии со студенческим оркестром консерватории (1-е место). 1996 г. — участник международного конкурса во Франции.

Автор музыкальных произведений (обработки для баяна, пьесы для оркестра с участием гармони и курая).

До 2005 года — художественный руководитель Государственного ансамбля песни и танца Республики Татарстан.

 

ЛИКБЕЗ

Ишан (перс. «они», употребляется, как правило, в единственном числе, синонимы «пир», «шейх», «муршид») — почетное прозвище суфийского наставника, используемое преимущественно в Средней Азии. В мусульманских государствах Туркестана ишаны преимущественно жили в обители (ханака, текке) или мавзолее (мазара) какого-либо вали (святого). Звание ишана зачастую было наследственным. В Средней Азии ишаны зачастую стояли во главе выступлений против царской, а затем советской власти.

У татар ишаны связаны с движением абызов, их миссионерской деятельностью и литературой. Татарские ишаны получали силсилу (суфийскую преемственность), как правило, в Туркестане. После создания Оренбургского Магометанского духовного собрания в 1788 году ишаны выступали в качестве источника духовной власти, особенно Хабибулла б. Хусаин ал-Оруви (Ури) в мишарских регионах горной стороны Волги и Нигматулла Стерлибаши (Тукаев) на Южном Урале.

В Поволжье ишаны силсилу братства накшбандийа ветви муджаддидийа возводили от шейха Фаизхана б. Хозырхана ал-Кабули (ум. 1802 г.), деяниями которого восхищался Ш. Марджани. Его мюрид, шейх Хабибулла б. Хусаин ал-Ури (1762—1816), по праву считается ключевой фигурой в становлении суфизма среди мишар. Он как ишан создал наиболее адекватную форму организации и упрочения Ислама в условиях мишарского населения, жившего чересполосно с нетатарами. Ишанизм, т. е. ориентация на своего ишана, стал практически единственной формой самосохранения изолированного от своего основного ядра татарского населения. В 1910-е гг. выдающийся историк и общественный деятель Хади Атласи констатировал, что ишанизм является основной формой самоорганизации мишарского населения.

Новый пик влияния ишанов начинается после назначения муфтиями светских лиц с 1865 года. Часть ишанов стали сторонниками идей джадидов. Основную роль здесь сыграли З. Расули (накшбандийа­халидийа), а затем его мюрид
Г. Баруди. Виднейшими мюридами Баруди на Нижегородчине были Г. Сулеймани и Ш. Ильясов. Часть ишанов, наоборот, составили идеологическую основу кадимизма в борьбе против нововведений (Ишми-­ишан Динмухаметов). Ряд ишанов у татар существовали в отдаленных районах и в годы советского режима. В настоящее время у татар ишаны практически не существуют.

Среди нижегородских ишанов наиболее известны имена мударриса медресе с. Овечий Овраг шейха Садека Абдулжалилова, шейха братства накшбандийа Хабибуллы-ишана Альмухам-
мятова, имама­хатыба и мугаллима первой Соборной мечети
с. Петряксы Садретдина­ишана Аллямова, а также Мухетдина-ишана Абделхаликова из
с. Б. Рыбушкино.

 

  (Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: Газета ''Мишар дуньясы'' №9(18) (маq) 2008

Мишәр дөньясы , № 9 (18) (май 2008 г.)
Нижгар татарлары газетасы

Кадерле дин кардәшләрем! Кадерле якташларым, газиз милләттәшләрем!Ихлас күңелемнән сезне иң олуг һәм иң изге бәйрәмнәрнең берсе булган бөек Җиңү бәйрәме белән тәбрик итәм.Сөекле пәйгамбәребез галәйһис - сөлам: "Хуббуль Ватан, минәл иман", - дигән. Ягъни Ватанга мәхәббәт, туган илеңне ярату иманның бер өлеше дигән. Бу бәйрәм чын мәгънәсендә иманлы бәндәләрнең бәйрәме, Ватанны яклаучыларның, туган илне саклауда җаннарын һәм тәннәрен аямыйча соңгы сулышка кадәр, соңгы тамчы каннрын кызганмыйча Туган илгә, Ватанга файдалы хезмәт күрсәткән фидакарь кешеләрнең бәйрәме бу. Аллаһ Раббыбыз сезгә саулык - сәламәтлек биреп, олуг хезмәтләрегез барәбәренә ошбу фани дөньяның шатлыгын тоеп, олуг хөрмәтке лаеклы булып яшәвегезне телим һәм ахыргы урыннарыгыз Аллаһ Раббыбыз җәннәтләрендә кылса иде дип изге догалар кыламын.

Нижгар мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе Үмәр хәзрәт Идрисов

Хөрмәтле якташларым!Кадерле милләттәшләрем!Матур яз белән бергә һәр елны кабатлана торган, илебезнең иң күркәм, иң ямьле, моңландыра һәм шатландыра торган, күңелләрдә хәтирәләр уятып, күңелләрне нечкәртеп, күз яшьләрен агыза торган бәйрәме - Җиңү бәйрәме белән тәбрик итәм. Бу зур бәйрәмнең сәбәпләре булган ветераннарыбызга саулык - сәламәтлек белән бергә үзебезнең бүгенге тыныч тормышта яшәүче буын исеменнән олуг рәхмәтләремне белдереп, сезнең алдыгызда баш иям. Рәхмәт сезгә, батырлыгыгыз өчен, чыдамлыгыгыз, фидакарьлегегез өчен!

Нижгар татарларының Региональ милли - мәдәни мөхтәрияте рәисе Гаяз Салих улы Закиров

Губернатор бүләге

Уразавылда, ниһаять, 30 апрель көнне яңа поликлиника ачылды. Тантаналы ачу чарасында губернатор В. П. Шанцев сүз тотты, аннары Уразавыл хастаханәсе баш табибы Ә. С. Мостафин сөйләде һәм Валерий Павлиновичка зур рәхмәтләр белән сугарылган чыгышын А.А. Аляутдинов – Бөек Ватан сугышы ветераны ясады. Шуннан соң кызыл тасманы кисеп, яңа бинага беренче аяк басу хокукы губернатор белән Әнвәр Сафа улына бирелде.

Валерий Павлинович яңа бинаны карап чыкканнан соң, масса-күләм информация чаралары вәкилләре белән бераз аралашты да, җирле администрациягә юнәлде. Ул анда Земство җыены депутатлары һәм җәмәгать эшлеклеләре, хөрмәтле аксакаллар белән эшлекле очрашу уздырды. Бу турыда киләсе саннарның берсендә укырсыз.

Фотода: яңа бина ачу тантанасы.

Н. Хәсәнов фотосы.

Дагестан мөфтияте Нижгар мөфтиятен рәхмәтли

25 апрельдә Дагестан башкаласы Махачкалада Бөтенроссия фәнни-гамәли конференция узды. РФ фән һәм мәгариф министрлыгы, Дагестан мөселманнары Диния нәзарәте, Мамма-Дибира аль Рочи ис. Теология һәм дин белеме институты, Төньяк Кавказ ислам дине һәм фәне университеты үзәге оештырган, бөек дин галиме Сәйфулла-кади Башларовка багышланган бу конференциягә Нижгар мөселманнары Диния нәзарәте рәисе җитәкчелегендәге делегация дә чакырулы иде. Нижгарлыларның чыгышлары Идел-Урал мөселманнарының Кавказ мөселманнары белән элемтәләренә багышланган иде. Конференциядә катнашучыларның берсе,
Н. Новгород Ислам институты ректоры Дамир Вәис улы Мөхетдинов сөйләгәнчә, бу конференция бик күп политикларны, галимнәрне, дин әһелләрен берләштерде. «Административ һәм структур каршылыкларга карамастан, Нижгар Диния нәзарәте үрнәгендә
6

БУ САНДА:

Сезнең еллар - безнең байлык 3

Рифат Фатыйх улы Ибраһимовны туган көне белән котлыйбыз!

Көреш дәвам итә 4

Нижгар мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе Үмәр хәзрәт Идрисов вәгазе

Гомер җимеше 5

Абдылвәдүт әфәнде Шиһапов "Хөсәен Фәезханов" исемендәге медаль белән бүләкләнде

Әдәби сәхифә 7

Җирле шагыйрьләребезнең 9 май - Җиңу көненә багышланган иҗади хезмәтләре

9 МАЙ - БӨЕК ҖИҢҮ КӨНЕ

Сугышчы һәйкәле куелгач авылыбызга,

Бигрәк тә авыр булды хатын - кызга.

Җиңү көне килү белән бар халык

Батырларны хәтәрләргә дип бардык.

Һәрберебез аңа карап узара сөйләшә,

Әниләр - "ирем", ә балалар "әтием" дип эндәшә.

Мескен хатыннар куз - яшь тугә -

Сугыш шулай тол калдырды дия - дия.

Үксеп тора алар шунда кайгы йотып,

Кулъяулыклары белән күз яшьләрен сөртеп.

"Үксез калдык шул, туганнар, чыдаш кирәк,

Без генә түгел, сау кайтканнар хәзер сирәк..."

Сугышчан батырлык үлмәячәк ул

Бу юлларны хөрмәтле Сания алмай Әдиатуллина әле 1988 елда, моннан 20 ел элек, Җиңү көне уңаеннан, туган авылы Андыга сугышчы һәйкәлен китереп бастырган көнне язган. Чынлап та, югарыдагы шигырьнең соңгы юллары бүгенге чынбарлыкка аеруча тәңгәл килә – дәһшәтле Бөек Ватан сугышы кырларыннан «сау кайтканнар хәзер сирәк» дигәне. Мәсәлән, Анды авылында шундыйлардан бишәү генә калганнар инде. Ә без барган көнне аларның бары тик икесен генә очрата алдык. Әнә, фотода – Нетфулла ага Фаттаховны һәм Бәюс ага Арибҗановны күрәсез.

Беренчесе илебезне фашист илбасарларыннан сакларга сугыш башланган көнне ук китә, чөнки аңа ул чакта 21 яшь тулган була инде. Ләкин татар егетенә сугыш кырларында озын-озак көрәшергә туры килми – август аенда ук Украинада бик каты яралана. «Ничек каршы торырсың ул җәһәннәмдәй коралланган, өс-башлары бөтен, тамаклары тук немецләргә? Без бит теге 1917 елдагы революциядән калган мылтыклар белән генә коралланган идек. Алары да башта барыбызга да җитмәде. Син бер атып, икенче пуляңны мылтыкка урнаштырып маташканчы, тегеләр, җиңнәрен сызганып, автоматларыннан кыска чиратлар белән генә җибәрәләр. Шуңың өстенә һавада самолётлары, выж-выж килеп, безнең өскә ут яудыра, авыр хәрби техникасы безне таптарга килә... Мондый очракта исән калуы мөмкин түгел иде кебек. Әмма мине Алла саклады, күрәсең», – дип, кыска гына сөйләп алды Нетфулла абый. Шул теманы дәвам итеп, авылдашы Бәюс ага да сүзгә кушылды. «Мин канлы бәрелешләргә 1943 елда кердем. Дөресен әйткәндә, без, 18 яшьлек егетләр, башта бөтенләй югалып калгаладык. Безнең артиллерия атканда да, якындагы чокырларга йөгерешеп абына идек. Әйе, уңны-сулны белмәгән чаклар бар иде. Ә тамак ягына килгәндә, төрлесе булгалады. Сухпайны онлата биргәннәрен дә яхшы хәтерлим. Арабыздан тапкырракларыбыз юл уңаеннан, хуторларга кереп, ул оннан яисә коймаклар пешертеп кайталар, яисә аны бүтән ниндидер ашамлыкларга алмаштыралар иде. Ләкин мин дә бит авылдашым кебек Гитлер калдыкларын тар-мар итүдә озын-озак катнаша алмадым: 1944 елда, Прибалтика җирләрендә авыр җәрәхәтләнгәннән соң, авылга кайтырга мәҗбүр булдым».

Бу яралы сугышчылар Бөек Җиңүне туган авылларында каршылаганнар булып чыга инде. «1945 елда Җиңү хәбәрен андылылар ничек кабул иткәннәрен бераз хәтерлисезме?» – дип сорадым карт агайлардан. «И, хәйран купты! Сугыш басылу хәбәре бөтен кайгыларны оныттырды. Ә бит, белә торгансыңдыр, энем, Бөек Ватан сугышының кара язмышын кичермәгән гаилә ул елларда юк иде. Кемдер тормыш иптәшенең, кемдер газиз улының вафаты турында хәбәр алды. Ләкин Җиңү көне, әйтәм бит, бер мәлгә булса да, бар нәрсәне дә оныттырды», – ди Бәюс абый. «Районнан килгән зур түрәләр белән тантаналы митинг узды», – ди Нетфулла абый.

Хәзер Нетфулла абый да, Бәюс абый да бүгенге тормышларга шөкерана кылып, ул-кызларының язмышларына сөенеп яши бирәләр. Ул-кызлары дигәннән, Нетфулла абый хатыны Нәймә алмай белән 4 малай, бер кыз, ә Бәюс абый хатыны Асия алмай белән 3 малай, 4 кызын олы тормыш юлына чыгарып җибәргәннәр. «Аллага шөкер, онытып куймыйлар, хәлләребезне һаман белгәли торалар, кирәк вакытта ярдәм дә итәләр», – ди әңгәмәдәш картларым.

Илебез язмышы хәл ителгән бу сугышта татар халкының ул һәм кызлары үзләрен аямыйча сугышалар. Шундый батыр егетләрнең берсе турында Анды авылы мулласы Бәюс хәзрәт Әдиатуллин сөйләде.

– Хәмзә Кадеров – Выкса районының атказанган ветераны. Якташыбыз анда тормыш кичерсә дә, ул тумышы белән безнең авылдан, – дип сөйләп китте хәзрәт. – 1941 елның 12 июлендә дошманнар Могилёвка кергәндә, үзләренең беренче югалтуларына дучар булалар. Совет гаскәрләренең 172 укчы дивизиясе Буйнич кырында немецның 39 танкын юк итә. Шул дивизия сафында безнең авылдашыбыз Хәмзә абый да була. Нәкъ шушы бәрелештән соң, күренекле хәрби корреспондент К. Симоновның фотохәбәрче П. Трошкин фотолары белән безнең уңышны чагылдырган беренче зур материалы газеталарда басылып чыга. Аннары чолганышта калган 172 дивизиянең язмышы Константин Симоновның «Тереләр һәм үлеләр» романында да яктыртыла.

2006 елда Хәмзә абый (Могилёвны һәм Белоруссияне азат итүгә 65 ел тулу уңаеннан) беренче тапкыр сугышка аяк баскан җирләргә кабат бара. Тантаналы очрашуларның берсендә ул Америка журналистларына интервью бирә. Океан артыннан килгән кунакларга Хәмзә абый Совет гаскәрләренең югарыда телгә алынган беренче уңышлары, аннары үзенең сугышчан юлы, Совет гаскәрләренең тактик үзенчелекләре турында ипләп кенә өч сәгать дәвамында сөйли. Аның сугышта күрсәткән батырлыклары күптөрле орден-медальләр белән бәяләнгән. Менә шушындый каһарманнар биргән безнең авыл, – дип сүзен йомгаклады Бәюс хәзрәт.

Сугышның чынын күргән андылыларның берсе – Бәюс ага Сәйфетдинов, хәзер Нижний Новгородта. Ул кышларын шәһәрдә яшәүче улында уздыра икән. Без Андыда булган көнне туган авылына кайтмаган иде әле.

Кызганычка каршы, сугышта исән калганнарның бишенчесе, Абдулла ага Салахетдинов, Җиңү көннәре алдыннан гына бу дөньядан китеп барды. Нишләмәк кирәк, вакыт бара, замана бер дә туктап тормый шул. Еллар үткән саен, Бөек Ватан сугышында катнашучыларыбызның саны да кими бара. Ләкин аларның безнең якты киләчәгебез өчен гомерләрен кызганмыйча сугышкан батырлыклары, Бөек Җиңү яулаулары бервакытта да үлмәячәк. Шуларны буыннан буынга тапшыру –безнең изге бурыч.

Олег Әндәрҗан.

Әнвәр Камалетдинов

фотолары

Бер җөмлә белән

ЗУР РБИШЧА, САФАҖАЙ, МОЧАЛИ кебек зур һәм Сабантуйлар традицион уздырылган авылларыбыз администрацияләренә Казанда эшләп килгән «Зур авыллар ассоциациясе» исеменнән милли бәйрәмнәребезне оештыру мәсьәләләренә караган практик-киңәшмәгә рәсми чакырулар килде.

ТАТАР МОКЛОКАсы урта мәктәбе укучылары туган авылларында булып үткән чисталык урыннаштыру айлыгында актив катнаштылар: мәсәлән, алар мәктәп территориясеннән тыш, Бөек Ватан сугышында һәлак булган авылдашлары истәлегенә торгызылган һәйкәл территориясен дә тазарттылар.

КОЧКО ПОЖАРда яшәүче хезмәт ветераны Әмир ага Курбанов туган авылында булган мөһим вакыйгаларны теркәп барган мәгълүматлардан күренгәнчә, үткән елны биредә 26 кеше (15 ир-ат) вафат булган булса, быел май аена кадәр ук авылда 14 мәет (6 ир-ат) җеназасы булган инде.

ШӨБИЛЕдән мәчет карты Мигъдәт абый хәбәр иткәнчә, быел анда майга кадәр инде 20 мәет җирләгәннәр, ә узган елны бу сан 30га тиң булган: димәк, шөбилеләр бу аяныч күренештә пожарлыларны уздырып баралар.

ПИЛЬНА районы Столбище авылы тирәсендә апрель азагында зур басымлы һәм диаметрлы (1,5 м) газүткәргеч торба шартлап, күктә коточкыч ялкын, ә җирдә – тирән чокыр барлыкка килде: бәхеткә, корбан булучылар һәм зыян күрүчеләр юк.

УРАЗАВЫЛда яңа поликлиниканы 30 апрельга – Губернатор катнашы белән тантаналы ачу көненә өлгертер өчен, район үзәгендә булган барлык муниципаль оешмалар хезмәткәрләрен, яңа төзелешнең тирә-як территориясен тазарту нияте белән, мәҗбүри өмәләргә чыгардылар.

ЧҮМБӘЛИ авылыннан бер төркем (120 кеше) үз җир пайларын Суыксу «Алга»сына арендага биргәннәр иде, әмма ләкин, безгә хәбәр иткәнчә, бүген алар барысы да «Алга» белән килешүләрен өзеп, яңасын яңа гына оешып килгән ООО «Чембилеевский» белән төзиләр.

КЫЗЫЛ ОКТЯБРЬ районы үзәге Уразавылда Сабантуй быел 21 июньдә булачак, ә шушы айның актык шимбәсендә Бөек җырчыбыз Рәшит Ваһаповның туган авылында олуг шәхесебезнең 100 еллыгын тантаналы билгеләп үтәчәкбез.

Олег Хөсәинов әзерләде.

ШӘХЕСЛӘРЕБЕЗ

Бөек җырчыбыз Рәшит Ваһаповның 100 еллыгын каршылауга беренче зур адымны безнең милли Мөхтәриятебез белән Диния нәзарәтебез 21 мартта ясады. Нижгар татар-мишәрләренең III Корылтаеннан соң Рәшит Ваһапов тууына 100 ел тулу уңаеннан күпсанлы делегатларга һәм шәһәрдә яшәүче милләттәшләребезгә популяр якташ-артистларыбыз катнашында бер дигән концерт-тамаша бүләк иттеләр. Аннары эстафета Кызыл Октябрь районына күчте. Анда авылларда сайлап алу конкурсларыннан соң, Р. Ваһапов исемендәге җыр фестиваленең йомгаклау конкурсы һәм гала-концерты 7,8 апрельләрдә Уразавыл район мәдәният йортында булып үтте. 18 апрельдә Рәшит Ваһапов исемен йорткән һәм аның 100 еллыгына багышланган фестиваль-конкурска Спас районында яшәүче милләттәшләребез Рәшит Җаббарович Баязитов Бозлау халкына төзеп биргән мәдәният йортына җыелдылар.

Бозлауда җыр фестивале

Уразавылдан аермалы буларак, Бозлауда тамашачылар залы халык белән шыгрым тулы иде. Икенчедән, һәр иҗади коллективка Р. Ваһапов репертуарыннан җыр башкару мәҗбүри булганы ачык чагылды. Ә Уразавылда бу кагыйдә барысына да кагылмады кебек.

Чираттагы бу җыр-моң фестивалебезне рәсми ачып җибәрүдә Спас районы башлыгы вазыйфасын башкаручы Владимир Афиногенов, районның авыл хуҗалыгы идарәсе начальнигы урынбасары Рамил Салихҗанов, Нижгар татарларының милли-мәдәни Мөхтәрияте рәисе Гаяз Закиров чыгыш ясадылар. Ә өлкә Законнар чыгару җыелышы исеменнән Николай Ингачёв сүз тотты. Николай Михайлович Бозлау мәдәният йортына бүләк тә алып килгән иде әле.

Беренче булып тамашачыларга үзләренең җыр-моңнарын хуҗалар тәкъдим итте. Аннары аларны Тукай үзешчәннәре алмаштырды. Җырлаудан тыш, тукайлылар «Кыз килешү» күренешен дә сәхнәләштерделәр.

Өченче булып Бозлау сәхнәсенә Кызыл Октябрь районыннан килгән кунаклар чакырылды. Аларны алып баручы барысын да диярлек я дипломант, я номинант дип игълан итте. Мәсәлән, Нуриям апа Закирова (З.Рбишча), Рушан Хайретдинов һәм Гүзәл Зыядетдинова (Суыксу), Рамис Хайруллин (Семочки), Алсу Хөсәинова (Уразавыл) һ.б. Ә инде шушы кунакларның чыгышларын безнең якта танылган җырчылар гаиләсе башлыгы, Кызыл Октябрь районының мәдәният комитеты рәисе Максут Яруллин (Актук) «Сарман» җыры белән йомгаклады.

Менә сәхнәдә тагын кунаклар. Бу юлы Сергач районыннан. Мөтеравыл үзешчәннәре бер бию белән генә чикләнсәләр, Кочко Пожар үзешчәннәре эчтәлекле чыгыш ясадылар. «Заман яшьләре» төркеме Рәшит абый репертуарыннан «Яшьлек» җырын сокланырлык башкардылар. Аннары Җиһаншиннар гаиләсе, Руслан Абдулкадеров белән Равилә Үмәрова дүэты чыгышы җылы алкышларга күмелде.

Соңгы булып кына Татар Моклокасы үзешчәннәре, авыл администрациясе башлыгы Салех Щегалев катнашы белән, чыгыш ясадылар һәм нәкъ алар беренчене бу фестиваль-конкурста яулап кайттылар да.

Бүгенгә әле Сергач белән Пилнә районнарында гына Рәшит Ваһаповның 100 еллыгы уңаеннан шушындый фестиваль-конкурслар оештырылуы турында ләм-мим ишетелгәне юк. Кызганыч, бу районнарда милли оешмаларыбыз бүлекчәләре рәисләре шул хакта ниндидер чаралар күрмәделәр.

Ә бит шул көннәрдә генә (7 майда) легендар җырчыбыз, күренекле якташыбыз һәм милләттәшебезгә 100 яшь тулды. Нәкъ шушы көнне Н.Новгородта районнарда җиңгән үзешчәннәребез, өлкә фестиваленә җыелып, үзләренең җыр-моңнары белән Рәшит абыйны тагын бер тапкыр яд иттеләр. Туган авылы Актукта шушы олуг юбилейның йомгаклау өлеше һәм зур тантана 28 июньдә булачак.

Альбина Җаббарова

Фотода: Татар Моклокасы артистлары

Азат Магҗанов фотосы

Камка кызлары – район чемпионнары

Күптән түгел Сергачның «Лидер» физкультура-сәламәтләндерү комплексында «Өлкә балалар һәм яшүсмерләр уеннары» кысаларында 1996-97 елларда туган кызлар арасында мини-футбол буенча зональ ярышлар булып үтте. Искитмәле хәл: Сергач районы данын бу көнне Камка кызчыклары якладылар. Һәм әйтергә кирәк, алар бигрәк уңышлы чыгыш ясадылар: биш команда арасыннан (Сергач, Кызыл Октябрь, Сечен, Бөтөрлин, Перевоз) камкалылар беренче булып финалга чыктылар.

Алай гына да түгел, Бөтөрлин белән хәлиткеч (финал) матч азагына якынлашкан вакытта безнекеләр көндәшләрен 2:0 исәбе белән отып бардылар. Очрашуның актык ике-өч минутында исәп үзгәрмәгән очракта, камкалылар шаккаттыргыч вакыйга геройлары булачаклар иде: менә тагын аз гына һәм алар өлкә финалына юлламаны кулларына алачаклар... Әмма спорт шуның белән күп нәрсәләрдән аермалы да: аның финалын берәү дә алдан әйтә алмый. Бу юлы да нәкъ шулай булды. Көтмәгән җирдән кунаклар читтән бер гол кертеп башта исәпне кыскарттылар. Аннары туп безнең капка алдында бер уенчыбызның кулына эләкте. Аңлашыла, судья пенальти бирде... һәм 2:2. Соңгы секундларда кунаклар тагын безнең капкага соңгы һөҗүмнәрен ясадылар һәм... тагын уңышлы – 2:3.

Бу матчның менә шундый сенсацион финалы килеп чыкты. Ләкин камкалыларны, Сергач районы чемпионнарын, безнең бер дә гаепләргә хакыбыз юк дип беләм. Беренчедән, аларның запас эскәмияләре бик кыска иде. Ә район үзәкләреннән килгән көндәшләре икешәр «дүртлек» белән уйнадылар диярлек. Икенчедән, Сергач районында җиде татар авылыбыздан берсенең шундый дәрәҗәгә ирешүе дә зур игътибарга лаек. Кызганычка каршы, Кызыл Октябрь районы турында алай дип әйтеп булмый. 17 татар авылы булган милли районыбыздан бу зональ ярышларга килгән команда бигрәк инде төссез уен күрсәтте. Әйтерсең, кызчыкларны тотып алганнар да, шушы ярышларга китереп җибәргәннәр. Чыннан әйтәм, уразавыллылар өчен оялып утырдым. Хәтта фут-залның кагыйдәләрен дә бит белмиләр. Димәк, анда бу спорт төре буенча район ярышлары бөтенләй булмаган. Ни сөйлисең, Губернатор узган ел азагында Кызыл Октябрь районына физкультура-спорт хәрәкәтен җәелдерү нияте белән биргән микроавтобусны әлегесе көнгә кадәр «эшкә җикмәгәннәр»!

Ә Камка кызчыклары молодецлар! Анда мәктәп дирекциясе укучыларының сәламәтлекләрен ныгытуга зур әһәмият бирә, аеруча директорлары Рафаил Абубякировның (ул ук татар-мишәр көрәше секциясен алып баручы) һәм физкультура укытучысы Фатех Курмаевның бу өлкәдә эшчәнлекләре күренеп тора. Алга таба да шулай дәвам итегез, камкалылар!

Альбина Җаббарова

үз хәбәрчебез

Фотода: Камка укучылары командасы –

мини-футбол буенча Сергач районы чемпионнары.

Лилия Досаева фотосы

Котлыйбыз!

Сезнең еллар – безнең байлык

Май аеның башы белән киң татар җәмәгатьчелегенең күренекле эшлеклесе, педагог, крайны өйрәнүче, тарихчы, журналист, «Туган як» газетабызны булдырып, аны тиешле дәрәҗәгә күтәрүче, Нижгар татарларының зур күләмле биографик сүзлеге китабы авторы, «Мишәр дөньясы» газетасының редакция советы әгъзасы, якын дустыбыз Фатыйх улы Рифат Ибраһимовны туган көне белән котлыйбыз!

Вахтан Кикабидзының «Мои года – моё богатство» дигән популяр җырының шушы юлын үзебезгә яраклаштырып, аны түбәндәгечә әйтер идек: Рифат абый, «Сезнең еллар – безнең байлык».

Аның татарлар тормышына караган күпкырлы фидакарь хезмәтләреннән аерылып торганнары, үзе әйтмешли, иң эчтәлеклесе, иң истәлеклесе журналистика белән бәйле булганнары. Аңлашыла, беренчесе Рифат абыйның «Туган як»ны оештыру һәм җитәкләү еллары булса, икенчесе – 600-гә якын күренекле якташларыбызның кыска гына биографияләрен үз эченә алган китабы.

Беләбез, Рифат абыйның әлеге иҗади хезмәтләре шуның белән генә чикләнмәячәк. Инде бүген ул авыл атамалары турындагы китабы өстендә эшли башлады. Киләчәккә тагын иҗади планнары бар.

Без олы хөрмәткә ия булган коллегабызга, каләм остазыбызга саулык һәм Нижгар татарлары файдасына тагын озын-озак хезмәт итүен теләп калабыз.

«Мишәр дөньясы»

газетасы коллективы һәм редакциясе советы.

БЕЗНЕҢ ИСЛАМ

КӨРӘШ ДӘВАМ ИТӘ

Хөрмәтле дин кардәшләрем! Безнең әти-әниләребезнең Бөек Ватан сугышындагы батырлыклары әйтеп бетергесез! Кемгәдер бу сүзләр берни белдерми торган буш фраза кебек тоелыр. Юкка! Бөек Ватан сугышында Җиңү – кемнәрдер өчен бер дә бөек түгел һәм безнең тирәдәге күпчелек кешеләр өчен бер дә һичшиксез түгел икән!

Фашист Германиясенең җиңелүенә һәм Нюрнберг процессына, сугыштан соң тынычлык урнашу нигезе булган «Ялта килешүенә» бары тик 60 ел узган – һәм менә безнең күз алдыбызда бу тыныч тормыш, тәртип махсус какшатыла. Һәм бу какшату тышкы яктан чит ил партнерларыбыз тарафыннан гына түгел, ә эчке яктан – үз илдәшләребез тарафыннан да бара.

Иң авыры – бу какшатуның үз ватандашларыбыз тарафыннан да алып барылуы. Ничек итеп Россиядә Гитлерны биеклеккә күтәрүче, аңа охшарга тырышучы «фашистлар», «нацистлар», «скинхедлар» килеп чыгуы мөмкин булды соң?! Мин моның рухи тамыры бардыр дип уйлыйм. Беренчедән, без социализмны, аның экономикасын, әхлагын җимереп ташлап, аның урынына бер позитив алмаш тапмадык. Кешеләр, бигрәк тә яшьләр югалып калды: ничек инде Россиянең шундый табигать байлыклары була торып, җәмгыятебездә шулкадәр дә хәерчеләр һәм бик байлар булу мөмкин?! Социаль тигезсезлек шулкадәр күзгә бәрелә: берәүләр Франциядә әхлаксыз хатыннарны шампан шәрабе белән коендыралар, полициядән акча биреп котылалар, ә сугышта кан койган картларыбыз әйтергә дә оят булган пенсия алып, тормышының очын-очка көчкә ялгап баралар. Гомумдәүләт идеологиясе юк, мәгариф системасы кризиста – болар барысы да булыр-булмас белемле надан кешеләрдә «барысы белән дә исап-хисап ясау» теләге уята, бандитлык примитизмы бар сорауларны хәл итүдә идеаллаштырыла. Безнең бабаларыбыз сугыш алып барган фашизм шул примитив философия бит инде, бандитлык. Бу – төрле касталарга бүленү, башкача фикер йөрткәннәрне юкка чыгару, башка милләт, башка дин, башка мәдәният кешеләрен күрә алмау.

Оят, гитлеризмны җиңгән илдә националистлар маршы уза, каберлекләр һәм һәйкәлләр тар-мар ителә, синагогалар һәм мәчетләргә һөҗүм ителә! Оят, «Кавказ кешеләрен», азиатларны, «караларны» кыйнау, үтерү турында хәбәрләр безнең өчен гадәти булып бара! Гитлер империясе коллары булудан кем коткарды соң сезне? Совет армиясе, күпмилләтле һәм милли аңлы армия! Барча бөек диннәр – күпмилләтле. Ислам да шулай ук.

Тагын безнең заманның бер искитәрлек күренеше – Америкада «исламофашизм» дигән термин уйлап чыгарылды һәм бик тырышып таратыла. Ислам дине барлыкка килгәннән соң 1400 ел узган, әле моңынчы беркем дә мондый терминны ишеткәне дә булмаган. Кем мондый зур ачыш ясаган? Болар галимнәр түгел – ислам диненә карата булган явызлыкларын теләсә нинди юл белән акларга тырышучы ниндидер ерткычлар! Ни өчен ? – аларның газ һәм нефть ресурсларын үзләштерү өчен. Форд империясе бер генә потка табына – Автомобиль, а аңа һаман да күбрәк бензин кирәк. Һәм шуның өчен кеше каны бензин белән бутала.

Әйе, американнар «Ялтадан соң» урнаштырылган тынычлыкны бозып, бар дипломатияне җимереп өлгерделәр. ООН хәзер буш сөйләшүләр генә алып бара, АКШ кайчан тели шул вакытта бар ирекле илләргә үтеп керә ала, Белградны бомбага тоталар, Косовоны «азат итәләр»… Гитлерга каршы коалициядәге союздашларын алар экономик ярымколонияләр итте, НАТОга буйсындырдылар, ә СССР харәбәләрендә «оранжевый революцияләр» уздыралар, Россияне хәрби базалар белән урап алалар (Чехия, Польша, Прибалтка, Украина, Грузия).

Бу «исламофашизм»га каршы көрәшчеләр Россиянең күршеләрен 2- Бөек Ватан сугышы тарихын кабат язуга этәрәләр. Менә шулай итеп мәктәп тарих дәреслекләрендә Бөек Җиңүгә ялгыш бәя бирелә, батырчан сугышчыларның һәйкәлләре җимерелеп, сугышта хыянәтче булганнарга һәйкәл куела. Безнең якын күршеләребез Прибалтка, Украина, Грузия безнең илебезгә карата көрәштә буфер буларак һаман ешрак кулланыла. Югары ранглы политикларга бу турыда сөйләргә уңайлы түгел – дипломатия тәртипләр бар. Әмма Мюнхенда ясаган чыгышында Президентыбыз бу турыда ачыктан-ачык һәм каты итеп әйтте.

Туктагыз әле, диярләр кайберәүләр. Ни өчен әле имам бу турыда сөйли диярләр. Аңлатыйм. Исламда «дини» һәм «дөньяви» дигән бүленеш юк. Замананың бар сорауларына (медицинадан алып политикага кадәр) без дини җавап бирергә тиешбез. Бигрәк тә миллионлаган мөселманнарның мәнфәгатьләренә кагылганда.

Бигрәк тә 9 майда бик тә сизелә бу! Без – бар дөнья өммәте әгъзалары, бар кайнар нокталардагы мөселман кардәшләребез белән без дә газапланабыз. Без «Ялта килешүен» тар-мар итү, «демократия» битлеге астында бар дөнья хуҗалыгы белән идарә итергә теләүче жандарм белән килешә алмыйбыз. Һәм бу жандармның идеологлары изге Ислам төшенчәсен бар кешелек дөньясы күрә алмаган «фашизм» төшенчәсе белән бәйләгәнгә без бик хурланабыз. Мөселман кешесе ул һәрчак – антифашист.

Без шулай ук Россия Федерациясе әгъзалары да. Гитлеризмны җиңүдә нәкъ менә безнең илебез зур өлеш кертү белән без бик горурланабыз. Нәкъ менә безнең әти-бабаларыбыз бу сугышта чын шәһидләр булдылар. Без гражданнар буларак атеизм шартларында да үзебезнең мөселманлыгыбызны һәм ватанпәпвәрлегебезне саклап калуыбыз белән горурланабыз. Дингә ышанучы һәм ышанмаучы башка кешеләр белән без дә бер рәткә басып илебезне сакладык, якладык. Бүген безнең халыкларның рухи яңарышы башланды, дини ирек бирелде – һәм без ата-бабаларыбызның сабырлыгының һәм зирәклегенең нәтиҗәләрен күрәбез. Алар беркайчан да илебезне таркатмадылар, алар бары тик кулларына корал тотып аны якладылар һәм харәбәләрдән торгыздылар!

Әмма бүген, кабатлап әйтәм, бу һәркемгә дә ачык түгел. Бик күпләр безнең бу сугыш турында, анда кылынган батырлыклар, милли һәм патриотик бердәмлек турында онытуыбызны телиләр. Ул гына да түгел, алар махсус безне ызгыштырырга телиләр. Скинхедлар – патриотлар түгел, башка милләт кешесе булган өчен генә кешеләрне кимсеткән хәрбиләр – яклаучы түгел, мәктәпләрдә бары тик бер генә динне зурлаучы укытучылар, дәүләт буларак бары Россияне генә танучы политиклар – алар барысы да сепаратизмның һәм илебезне тар-мар итәргә теләүчеләрнең ярдәмчеләре.

«Ялта килешүен» җимерергә телүчеләр Россиядәге мөселман-нарны һәм мөселман булмаганнарны бер-берсе белән сөзештерергә тырыша. Наданлыклары аркасында кайберәүләр үз иленә «Җихад» игълан итә, кайберәүләр шул ук наданлык аркасында рухи китапларыбызны тыялар һәм яшь имамнарга карата һәм мөселманнарга каршы процесслар алып бара! Кемгә кирәк бу? Бары тик Россиягә түгел! Ничек кенә ачы булмасын, безне Көнбатышта яратмауларын, безне түбәнсетергә теләүләрен танырга туры килә. Әлбәттә, бу бар Европа я АКШ кешеләре дә шундый дигән сүз түгел. Анда да яхшы һәм акыллы кешеләр җитәрлек. Мин «бензин вампиры» аппетитына хезмәт итүче политиклар турында.

Әйдәгез, Бөек Җиңү көнендә ветераннарыбызны хөрмәтләп кенә калмыйк, исебездә тотыйк – безнең ата-бабаларыбыз борчылып, гаҗизләнеп көтәләр – без аларның хәтеренә лаекмы? Илебезне ирекле, бар халыкларга да иркен һәм яхшы булган, җиңел булган ил итеп саклый алабызмы? Ветераннарыбызга чәчәк сузганда, мемориалларга барганда, төрле чараларда катнашканда 1945 елда бик зур авырлыклар белән килгән Бөек Җиңүнең асылын да онытмыйк.

Исегездә калдырыгыз, ни өчен мөселманнар «изге сугыш» төшенчәсе өчен «җихад» сүзен алганнар? Гарәп телендә сугышны аңлаткан сүзләр күп: харб – сугыш, катл – үтерү, маарака – бәрелеш, сира – көрәш… «ҖХД» тамыры иң беренче бердәм көч куюны аңлата, сугышчан гына түгел, ә рухи, әхлакый… Шуңа күрә дә без кораллы көрәш – «кече җихад» дибез, ә көн дә алып барыла тоган рухи көрәш – «зур җихад».

Соңыннан шуны әйтим: кече җихад 1945 елда тәмаланды, ә менә зур җихадны без бүгенгәчә алып барабыз! Һәр мөселман – антифашист, җихад көрәшчесе. Безнең бурыч – Җиңүнең бөеклеге белән сокланып кына калмаска, ә хәзерге бик катлаулы шартларда, яңа куркынычлар янаганда аны саклап калу. Бу юлда безгә көч бирсен дип Аллаһ Тәгаләгә ялварыйк! Һәркайсыбыз үз урыныда, үз җәмгыятендә көрәшсен – без 1945 елда җиңелгән, әмма битлеген үзгәртеп тагын баш күтәргән һәм безнең илебезне кабат яулап алырга тырышучы явыз көчләргә каршы зур җихадта.

Әгәр дә ата-бабаларыбыз рухына, иманыбызга туры булсак, җаваплылык тойсак, зирәк булсак, бар гомеребезне Аллаһка багышласак, без җиңәрбез! Аллаһ әкбәр!

Амин!

Нижгар мөселманнарының

Диния нәзарәте рәисе Үмәр

хәзрәт Идрисов

Үлгәннәрнең каберен бел…

Н. Новгород мөселманнары дини оешмасы каршында оешкан ООО «Зират» 26 апрельдә шәһәрнең Марьина Роща зиратында урнашкан мөселман каберлекләрен чистарту буенча «субботник» оештырды. Алдан ике атна буена җомга намазларында бу турыда хәбәр ителде, игъланнар эленеп торды. «Зират» җитәкчесе Т. Фәхретдинов махсус бу чарага алдан әзерләнде: 20 тырна, көрәкләр ясатты, иртәнге 10 сәг. мәчет каршына автобус чакыртты. «Без 26 кеше сыя торган автобус кына аз булмасмы дип борчылган идек. Сәгать 10 тулды, 11 тулды, ә кешеләр юк. Бик күңелсез булды безгә. Бары тик сигез кеше килде ул көнне. Бер үзбәк, бер таҗик, берничә татар ял көннәрен каберлекләр чистартуга багышладылар. Ә калганнар?» – дип ачынып сөйләде ул. – Нинди изге ният белән башланган эш иде, бик күңелебез калды».

Берничә мөселман кешесе белән бу турыда сөйләшеп карадык. Кайберләре шундый җавап бирде, искитәрлек. Күпчелек, «безнең бит анда туганнарыбыз юк», дип җавап бирделәр. «Менә каберлекләр каралмаган, зиратларыбыз ташландык, беркемгә дә кирәкми!» дип зарланырга яратабыз. Ә менә инде махсус шундый «субботник» оештырып та, беркем килмәгәч ни уйларга? Бәлки ул зиратта күмелгән дин кардәшләребезнең бу дөньяда беркеме дә юктыр инде, аларның каберләре шулай ташландык ятсынмы?! Татарлар элек-электән зиратларны тәртиптә тотарга тырышкан. Зираты каралмаган авыл кешеләрен оялта торган булганнар. Юкка гына «Үлгәннәрнең каберен бел, исәннәрнең кадерен бел!» дип әйтмиләрдер бит. Руслар арасында яшәгәч, безгә бигрәк тә бу мәсьәләдә игътибарлы булырга тиештер. Ничек кенә булмасын, киләсе «субботник»та бер генә автобус безгә аз булыр дип чын күңелдән ышанып калабыз.

Зилә Ахмадуллина

ВАКЫЙГАЛАР

Гомер җимеше

Әйе, чын мәгънәсендә Чүмбәли авылындагы «Халык музеен» Абдылвәдүт абый Шиһапов гомеренең җимеше дип әйтергә була. Тарих фәннәре укытучысы буларак, ул тарихи мәгълүматларны институтны тәмамлап авыл мәктәбенә кайтуга ук җыя башлый. 55 ел буена тарих фәнен укыткан укытучының җыйган мәгълүматлары бүген авыл мәктәбенең берничә бүлмәсен билиләр. 1967 елда ачылган музейга 1996 елдан башлап «Халык музее» исеме бирелеп, дәүләт бюджетына алына.

Музейдагы мәгълүматларның, экспонатларның эчтәлеккә бай икәнлеге беренче карашка ук күренеп тора. Монда төбәгебезнең халык алдында эш күрсәткән һәм уңай нәтиҗәле эз калдырган кешеләренә багышланган стендлар тиешле урыннарын алып торалар. Бу бит Абдылвәдүт абыйның киң һәм милләтпәрвәр күңеле һәр авыл халкының көнкүрешен, йолаларын, җаны-тәне белән тоеп, бу халыкның шатлыгын һәм кайгысын да уртаклашып яши дигән сүз.

Бу музейга шул хәтле көч куелганны күреп, Абдылвәдүт абый өенә чакыргач, әлбәттә, миндә абыйның йортын карарга вакыты да калмагандыр дигән уй туды. Тик аның йортының капкасын ачып керүгә, бу уйларның эзе дә калмады, чынлап та иҗади җанлы кешенең монда да барысы да сокланырлык итеп эшләнгән икән!

Абдылвәдүт абыйның тормыш иптәше Рәйханә Әббәсовна да уйларымны аңлап алгандай:

– Мин энем бик бәхетле тормыш кичердем, Ходайга шөкер, ирем аракы эчмәде, тәмәке тартмады, авыр сүз әйтмәде, һәр эшкә кул-аягы ята, әле дә төнге бергә кадәр эшли, оста куллы булды. Икебез дә укытучылар булып эшләсәк тә, дүрт бала тәрбияләп үстердек, укыттык, – дип безне өйгә чакырды.

Рәйханә апа тумышы белән Иске Мочалидан икән. Ул:

– Сафаҗайда укыта идем, Абдылвәдүт барып алды. Менә шуннан бирле бергә 53 ел яшибез, – дип залга узарга үтенде.

Олы яшьтәгеләр булуга карамастан, мәсәлән, гаилә башы 10 мартта 83 яшен тутырган, ә Рәйханә апага 80 яшь икән, бүлмәләр җыештырылган, чиста, монда хәтта дизайн гармониясе дә сакланган бит, чын турысын әйткәндә милләттәшләребез көнкүреше һәр йортта шундый сокланырлык, горурланырлык булсын иде дип хыялланып та алдым.

Бер сүздә, бер юнәлештә, тавыш-талашсыз яшәгән гаилә әгъзаларының хезмәтләре дә уңышлы, җәмгый эшләрдә дә катнашы зур була шул. Менә безнең дә бу гаиләгә килүебезнең төп максаты Абдылвәдүт абыйның милләтебез каршында югары бәяләнгән эшләре өчен, өлкәбезнең милли-мәдәни Мөхтәрияте һәм Диния нәзарәте бүләкләрен тапшыру иде.

Бу бүләкләр лауреатларга Нижгар татарларының өченче Корылтае көнне Нижний Новгородның Кремль концерт залында тапшырылды, тик Абдылвәдүт абый анда бара алмау сәбәпле, тапшыру вазыйфасы бу язманың авторына һәм өлкәнең көньяк- көнчыгыш мөхтәсибәте җитәкчесе Марат хәзрәт Салахетдиновка йөкләнде.

Әнвәр Камалетдинов

Фотода: Марат хәзрәт

Салахетдиновның Абдылвәдүт

әфәнде Шиһаповка «Хөсәен

Фәезханов» исемендәге медальне һәм

бәяле бүләкләрне тапшыру мизгеле.

Автор фотосы.


Каеннар арасында...

Картлык үзе генә килми, озакка сузылган авырулар да алып килә. 70 яшемне тутырып та өлгермәдем, чыдамаслык булып баш авырта башлады, бернинди табиблар да дәваламаслык булып кереп урнашты. Мәскәү врачларының да ярдәме тимәгәч, сыкранып, өйгә кайтырга булдым. Минем купега Казанга баручы әби белән бабай кереп утырды. Алар бик дини кешеләр булып чыкты: ястү намазы вакытында икесе дә намаз укыды. Танышып, сөйләшеп киттек. Минем хәлемне тыңлагач, бабай шундый киңәш бирде:

- Баш авыртуын бетерә торган ике чара бар. Беренчесе, рахман яфрагын парлыйсың да башыңа куеп, җылы шәл белән бәйлисең. Ә кышын кәбестә яфрагын файдаланасың. Икенчесе – каен урманы. Каеннар арасында йөрү искиткеч шифалы, бер дә булмаса, яшел ботакларын гына булса да яныңа куеп ят, ярдәме тими калмас.

Юлдашларым белән саубуллашып, шатланып өйгә кайттым. Кайттым да каеннарым янына йөгердем. Ай буе алар янында булдым, яшьлегем сукмакларын барладым. Озакламый чынлап да баш авыртуым бөтенләй бетте.

Тузанга күмелеп, далага әйләнә башлаган авылыма каян килгән каен урманы дисезме?

Мин мәктәп-интернат урамында туып–үскән кеше. Аның тирәсендә балачагымда бер агач та юк иде, шаулап утырган каеннар җирендә бәрәңге үстерә идек. мәктәп-интернат директоры Надир Умярович (җәннәттә урыны булсын) таләпчән җитәкче, укытучылар коллективы алдына мәктәп тирәсен яшелләндерү бурычын куйды. Балалар белән В.И.Ленинның 100 еллыгын каршылап, йөз яшь каен утырттык. Әлбәттә, җиңел булмады: әле кышкы туңы да кайтмаган җирдән каеннарны казып алу авыр эш иде. Шулай итеп, беренче каеннар буш аланны яшеллеккә күмде. Елдан-ел каеннар арта барды, аларны без «Ильич аллеясы» дип атадык.

Менә хәзер яшь каеннар зур урманга әйләнде, яше-карты шунда килеп ял итәләр, мәктәп-интернат хезмәткәрләренә мондый ядкәрь калдырганнары өчен рәхмәтләрен белдерәләр.

Еракларга таралышкан укучылар еш-еш кына, каеннарын сагынып, туган-үскән якларга кайта. Әле менә үткән җәйдә генә өемә кунаклар килеп керде. Берсе – минем укучым, хатынын, ике баласын җитәкләп, каеннарын күрсәтергә кайткан. Тиз тапты ул үз агачын, кочаклап алды, беренче мәхәббәтен дә шушы каен янында очраткан икән, үзенең хис-тойгылары турында дулкынланып сөйләде:

– Каенымны сагынам, мәктәпне, укытучыларны бик еш төшемдә күрәм. Бер дә аерылмас идем агачымнан, ул тагы да үскән, бөдрәләнгән, – дип, каенын кочаклап озак сөйләде.

Аннан соң чәй өстәле артында ул укытучыларын сагынып искә алды. Менә егерме укытучы төшкән фотосурәт.

– Алар безне укырга гына түгел, яшәргә дә өйрәттеләр. Апа, исегездәме, һәр класс төрле яшелчәләр үстерә иде: кишер, суган, кәбестә, бәрәңге, чәчәк һәм алмагачлар... Шулай итеп без бакчачылык эшенә өйрәндек.

Мин дә, сүзгә кушылып:

– Укучыларны хезмәт белән тәрбияләргә тырыштык, – дидем. – Ел саен 30-40 тонна бәрәңге, ашханә өчен ел буена җитәрлек җиләк-җимеш, яшелчә үстердек. Һәр класста 45-46 бала, күбесе малайлар, бала чактан ук милиция белән танышлар, вокзалларда кунып йөргән балаларның күңеленә миһербанлык орлыклары салу җиңел булмагандыр.

– Менә фотосурәтнең беренче рәтендә Блинов Исхак абый утырган. Аңа рәхмәтләремнең зурысы. Дачамны үзем матур итеп ремонтладым, абыем өйрәткән һөнәр тормышта кирәк булды, матур чәчәкләр, тәмле җимешләр үстерәм. – Ә менә Сөләйман абый Курамшин, Рәшит абый Хайруллин, алар безне тыйнак булырга, матурлыкны күрергә, киң күңелле кеше булырга өйрәттеләр. Өске рәттә Фәридә Хайрулловна, искиткеч кешелекле иде, ул еш кына безне тәмле ашлар белән сыйлады. Менә алтын куллы Сафа Абдуллин, ул электрика эшләренә өйрәтте, хәзер өемдә бу эшләрне үзем карыйм, ди укучым.

Егерме укытучыдан унысы инде фани дөньяны калдырып киттеләр...

Тагын бик күп сүзләр сөйләнде. Очрашуыбызның ахырында тагын каеннар янына бардык. Җимерелеп бара торган интернат бинасына карап, укучым миңа сорау тулы күзләрен төбәде. Мин гаепле кеше шикелле:

«Туган як» газетасы редакторы Рифат Фатыйхович район һәм өлкә башлыкларына төрле юллар тәкъдим итеп карады, тик аңларга теләүчеләр генә табылмады шул, – дип, моң-зарларымны тараттым.

Кайчандыр зур уңышлар биргән җирләрне хәзер чүп-чар баскан, кычытканнар кеше биеклек. Күпме кырлар буш ята, авыл өчен янып-көеп яшәгән әби-бабайларның пенсиясеннән җир салымы җыялар. Бәлки миллионнарга төшеп төзелгән ә хәзер җимерелеп баручы биналарның хакын кайтарасылары килә торгандыр?..

Әнә хастаханәгә бер әбине китерделәр. Ул, күз яшьләрен сөртә-сөртә, калтыранган куллары белән кәгазь чыгарды, җир салымын түләү сорала иде анда...

Равилә Османова,

укытучы-ветеран

Үз хәбәрчебез

ТӨРЛЕСЕННӘН

1өммәтне Сәйфулла-кади Башларов кебек күренекле галим тирәсендә берләштерүне, Дагестан мөфтиятендә эшебезнең дәвамын күрү безне сөендерә», – дип белдерде Дамир Мөхетдинов. – Безнең күренекле галимнәребез, Сәйфулла-кади Башларов кебек мәгърифәтчеләр турында киң җәмәгатьчелеккә сөйләр заман җитте. Алар үсеп килүче буынга үрнәк булып, шоу-бизнес «йолдызларын» һ.б. яшьләребезнең башыннан чыгарып атарга булышырга тиеш».

Үзенең чыгышында Дамир Мөхетдинов тормышның бар сфераларында Православиены кертүгә карата позицияләре өчен Дагестан Президенты Муха Алиев, Татарстан Президенты Минтимер Шәймиев эшенә югары бәя биреп, Россия мөфтиятләрен һәм бар мөселманнарны дәүләтнең дөньяви булуы өчен чыгыш ясарга чакырды. «Россия мөселманнарының куәте аларның бердәмлегендә һәм Сәйфулла-кади безнең гамәлләребез өчен юнәлеш күрсәтүче», – дип тәмамлады ул чыгышын.

Дагестан мөселманнары Диния нәзарәте Нижгар мөселманнары Диния нәзарәте аппараты рәисе Дамир Вәис улы Мөхетдиновка җәмгыятьне рухи-әхлакый сәламәтләндерүдәге актив катнашы һәм ислам буенча яшәүне пропагандалау өчен Рәхмәт хаты тапшырды.

Зилә Ахмадуллина


Күңелсез вакыйга

18 апрельдә җомга көнне Н. Новгород шәһәренең Ленин районында Ижевск урамында урнашкан гыйбадәт йортында бер төркем милиция хезмәткәрләре Нижгар меселманнарының, Диния нәзәрәтенең хокукларыларын боза. Җомга намазына килүчеләр, намазны башкарып кайту юлына чыкканда, мәчеттән чыгуның ике юлында да милиция хезмәткәрләрен, машиналар күреп атырап, хәтта куркынып та кала. Милиция хезмәткәрләре, бик тупас кыланып, намаз кылып чыгучыларны камерага төшереп, документларын тикшерә башладыйлар. Җинаять кодексында нигезсез тикшерү дип аталган бу гамәл намазга килгән дин кардәшләребез өчен бик көтелмәгән була. Аларның документларын гына тикшереп калмыйча, милиция хезмәткәрләре намаз уку йортын да тикшерәләр, һәм китапханәдән җыелган әдәбияттан башка, Закон хезмәткәрләре әлеге бинада хезмәт итүчеләрнең шәхси әйберләренә кадәр тикшерәләр. Моның белән генә тукталмыйча, алар финанс, хуҗалык, эшмәкәрлек, сату-алу эшчәнлеген тикшерүне дәвам итәләр. Ә тикшерүне бетергәч, Диния назәрәте әгъзасына узган тикшерүгә бернинди протоколның бирми, китеп баралар.

Бу турыда гыйбадәт йорты имамы Али хәзрәт Алиевтан сораштык.

– Милиция отряды намаз уку бүлмәсенә, җомга намазыннан таралышкан чакта килеп керүе көтелмәгән һәм бик күңелсез булды. Аларның үзләрен тотышын ничек тә аклап булмый. Намазга килгән кешеләр шиклеләр сыман үзләрен документларын күрсәтергә тиеш булдылар. Ярый олы яшьтә булган шәхесләргә аңлаеш белән карадылар. Камерага төшерергә безнең арадан беребезнең дә рөхсәт сораучы булмады. Намазга килүчеләребезне мыскыл итү генә җитмәгән, алар китапханәне, подвал бүлмәсендә булган китапларны, үз әйберләребезне рөхсәтсез тикшерүне дәвам иттеләр. Әлеге законны саклаучы кешеләрнең үзләрен шушылай тотарга нинди хаклары бар? Милиция хезмәткәрләренә ничек ышанып була бу хәлләрдән соң? – дип сөйләде хәзрәт исе китеп.

Диния назәрәте рәисе Үмәр хәзрәт Идрисов, бу санкцияләнмәгән тикшерү турында Ленин районы прокуратурасына гариза язды. Анда ул бу эшкә катнашы булган хезмәткәрләрне җаваплылыкка тартырга мөрәҗәгать итте. Бу искитәрлек күңелсез вакыйганың ничек тәмамланганы турында киләсе саннарда хәбәр итәрбез.

Рәзинә Янбаева


УЙЛАНЫРГА УРЫН БАР

Мәүлет ае бетү белән безнең якларга Түбән Новгород өлкәсенең Дини нәзарәтеннән Мөнир хәзрәт Бәюсов килде. Бу якларга килүенең максаты авыл мәчетләренең һәм имамнарның эшчәнлеге белән танышу һәм кирәк булган очракта аларга ярдәм итү иде. Аның белән бергәләп бөтен авылларда диярлек булып кайттык. Соңыннан күргәннәр турында фикер алыштык. Мөнир хәзрәт ел саен мәчетләрнең, муллаларның эшчәнлеге турында өлкә Дини нәзарәте каршында отчет бирә. Мәчетләр эшчәнлегендә уңай яклар белән беррәттән бик күп проблемаларның барлыгы да ачыкланды. Иң беренче чиратта газ һәм ут мәсьәләсе. Мәсәлән, Кече Рбишчада, Суыксу һәм тагын башка мәчетләрдә, газ нормасыннан күбрәк ягылса, штраф килә икән, аз ягылса да – штраф. Район прокуратураларының тикшерүе буенча берничә мәчет ябылган. Бу мәсәләне ничек чишәргә? Авыл мәчетләренең имамнары өлкәдә була торган очрашуларда эшләрендә килеп чыга торган авырлыклар турында Үмәр хәзрәткә хәбәр итүебезне сорыйлар иде. Ярдәм сорап мөрәҗәгать иткән сүзләрен без менә җиткерәбез.

Безнең карамакта 41 мәчет. Бу изге йортлар берсеннән-берсе матурлар, бизәлешләре сокландыргыч, аларның зурлыклары бик килешле, манаралары ерактан ялтырап күренеп тора. Шундый гүзәллекне күргән арты халкыбызга мондый сүзләр әйтәсем килә: «Әй кардәшләр, мәчетләребез бик матур. Салдырган вакытта халкыбыз шат, бик күпләр матди ярдәм дә күрсәтә. Ә салынып беткәч, ни өчен халыкның күңеле суына, ни өчен мәчетләргә йөрми башлый?». Минем бу сорауга җавабым бар кебек. Кайбер очракта безнең халыкка имамы ошамый башлый, мәчетләрдә ыгы-зыгылар башлана. Изге йортта барган бу хәлләр халыкка охшамый, билгеле, әкрен генә мәчеттән тарала башлый. Үзебез сайлап куйган муллаларыбыздан гәеп эзләп, гайбәт сөйләргә тотынабыз. Кардәшләр, эш үзебездә. Дингә ышану сайлап куелган имамны хөрмәт итүдән башлана.

Ә кайбер авылларда бу эшне алып барырлык әзерлекле муллалар юк. Актук, Антяровка, Сафаҗайдагы 4 мәхәллә мәчетендә шундый хәл. Ә инде калганнарында имамнар бар, ләкин инде олы яшьтә, киләчәктә аларны алыштырырлык яшь кадрларыбыз юк.

Эшчәнлегебездә күңел сөенерлек хәлләр дә бар. Кече Рбишча авылыдагы өч мәчет тә халык белән шыгрым тулы, биш вакыт намаз укыла. Һәр мәчеттә 70-85 мөселман була. Актук, Кузьминка, Андреевка, Антяровка, Кызыл яр мәчетләрендә – җомга намазы, ә Анды, Андреевка, Татар Моклокасының беренче мәхәлләсендә, Ыргу, Пашат, Семочки мәчетләрендә 5 вакыт намаз укыла.

Хөрмәтле кардәшләрмә тагын әйтер сүзем бар. Яз башында күпләребез авылыбыз зиратлыкларын (каберләр өсте) чистарта. Бик сак эш итергә кирәк, кешеләрнең зур акчага төшеп сатып алган чардуан һәм ташларын җимертмәгез, мәетләрнең каберләрен таптамагыз. Истәлек итеп утыртылган картрак агачларны кисмичә генә арчырга кирәк. Үлгәннәрне рәнҗtтмик. Зиратлыкларны чиста тотыйк!

Марат хәзрәт СӘЛӘХЕТДИНОВ


Дини белемле булдык

3 майда Н. Новгородның Автозавод районында урнашкан «Тәүбә» мәчетендә «Ихсан» дини якшәмбе мәктәбе чыгарылыш кичәсе булып узды. Быел мәктәпне 16 кеше тәмамлады, алар арасында мәктәп яшендәгеләрдән алып пенсия яшендәге мөселман кардәшләребез дә бар. Дүрт ел дәвамында алар ислам дине нигезләрен, гарәпчә укырга һәм язарга өйрәнделәр. Пәйгамбәребез галәйһис-сәлам тормышы, хәдисләре белән таныштылар. Менә инде чыгарылыш имтиханнары да артта калды, һәркемнең кулында «Ихсан» якшәмбе мәктәбен тәмамлау турында аттестат. Бәйрәмчә корылган табын артында «шәкертләр» уку еллары вакытында булган вакыйгаларны искә төшерделәр, мөгаллимнәргә дә рәхмәт сүзләре күп яңгырады. Күпчелек өчен уку тәмамлану шатлык кына түгел, юксыну да. Чөнки дүрт ел эчендә алар бер-берсе белән туганлашып бетәләр, укуга бәйрәмгә йөргән кебек йөриләр.

Шушы көннәрдә Дзержинск һәм Бор шәһәрләрендә дә якшәмбе мәктәпләре җәйге ялга ябылды. Дзержинскта мөселман хатын-кызлары өчен кием күргәзмәсе узды. 1- һәм 2 курс укучылары арасында сүрә уку конкурсы да кызык булды.

Ә Бор шәһәрендә быел 10 укучы якшәмбе мәктәбен тәмамлады. Алар барысы да бик канәгать: үзләре дә хәзер дин нигезләрен беләләр, якыннарын да өйрәтә алалар.

Ял башланса да, барча якшәмбе мәктәпләрдә киләсе уку елына гаризалар кабул ителә. Рәхим итегез!

Зилә Ахмадуллина


Исламлаштырудан курыкмыйм

20 апрельдә «Юпитер» Концертлар залында танылган телетапашырулар алып баручы Владимир Соловьевның «Кому на Руси жить хорошо?» дип аталган моно-спектакле булып узды. Владимир Рудольфович тамашачыларның күпсанлы сорауларына җавап бирде. Лобачевский ис. дәүләт университеты студенты Тимур Шәрәфетдинов та күпчелек мөселманнарны кызыксындырган сорау бирде.

– Мин Шәрәфетдинов Тимур, 20 яшь, студент. Минем Сезгә ике соравым бар: мәктәп программасына «Православие мәдәнияте нигезләрен» кертү идеясына карашыгыз һәм Россияне исламлаштыру перспективасын күрәсезме?

– «Православие мәдәнияте нигезләрен» кертү идеясына карата мин бик каршы. 1917 елдагы революциядән соң безнең православныйлар попларны сәнәкләр белән чәнчеп үтерделәр, я бугазларына кайнап торган чуен койдылар. Ә бит бу вакыйгаларга берничә ел кала гына «Слово Божие» мәктәпләрдә мәҗбүри укытыла иде. Ә мәҗбүриләп христианлаштыру әле дини булу дигән сүз түгел.

– Икенче момент. Сез кайда булса да Казанда яисә Чечняда «Православие мәдәнияте нигезләрен» мәктәпләрдә укытуны ничек күз алдына китерәсез? Минечә, «Дини белем нигезләре» укыту дөресрәк булыр. Бу дәресләрдә балаларга бар диннәрнең нигезләрен аңлатырлар иде. Ә инде калганнарын якшәмбе мәктәпләрендә өйрәнергә була. Әгәр дә бала һәм аның ата-аналары православие дине нигезләрен өйрәнергә телиләр икән, мин алар өчен бик шат. Мондыйлар өчен якшәмбе мәктәбе системалары бар. Әгәр ислам динен өйрәнергә тели икән, моның өчен мәчетләр һәм мәдрәсәләр бар. Яһүдиләр өчен дә шулай ук. Мәктәпләр дөньяви булырга тиеш һәм төрле дин балалары арасында ызгышка юл куймаска тиеш. Ни өчендер үз диненә табына башлаган кеше явызрак була бара, киресенчә түгел. Ул шундук кылыч турында уйлый башлый, тынычлык турында түгел. Һәм Еванигелиены үзенә кирәкчә, үзенчә аңлата башлыйю

– Ә исламлаштыруга килгәндә, юк, мин исламлаштырудан курыкмыйм. Бары тик үз-үзеңне ихтирам итәргә кирәк дип саныйм. Ни өчен Корбан-бәйрәмдә үз йортың ишек алдында куй чалырга ярамасын? Яисә мәчет территориясендә. Ә менә инде 5 этажлы йорт ишек алдында куй чалсалар, милиция чакыртырга кирәк дип саныйм. Чөнки без башка дин кешеләре күбрәк яшәгән Мәскәүдә, Санкт-Петербургта яисә Архангельскта яшибез икән, монда инде без аңларга тиешбез: башкаларны ихтирам итәргә, аларның мәдәниятен хөрмәт итәргә кирәк. Һәм урындагы гореф-гадәтләрне бозу өчен җәза каралган. Әгәр дә мөселманнар үзләрен агрессив тоталар икән, аларга карата реакция дә шундый ук. Шуңа күрә дә Франциядә барган вакыйгаларны юләрлек дип саныйм. Болай барса, алар Франция мәдәниятенең нәрсә икәнен онытып та бетерерләр.

Менә шулай итеп танылган алып баручы күпләрне борчыган сорауларга конкрет һәм төгәл җавап бирде. Ә сез бу турыда ничек уйлыйсыз, хөрмәтле укучыларбыз?

Зилә Ахмадуллина

ӘДӘБИ СӘХИФӘ

9 май - Бөек Җиңү көне

Хөрмәтле укучыларыбыз, аеруча Бөек Ватан сугышының ачы язмышын, аннары күз яшьләре белән сугарылган шатлыклы Җиңү көнен татыган абый-апалар! Бүген сезнең игътибарга җирле шагыйрьләребезнең төрле елларда язылган иҗади хезмәтләрен тәкъдим итәбез. Кызганычка каршы, шушы авторларыбыз арасыннан укытучы-ветеран, сугышның кара кайгысын үзе татыган кадерле Сара апа Таһирова гасырлар чатында бу якты дөньяны ташлады. Түбәндәге шигырьләрне беррәттән аның якты истәлегенә дә багышлыйбыз.

Шатлык, хәбәр! Сөенче бирегез,

Сугыш беткән, шуны белегез!..

Бөек җиңү

Бигрәк матур безнең туган яклар,

Таулар, кырлар, инеш буйлары.

Туган якта күпме ир-егеткә,

Тормыш итү насыйп булмады.

Эшче куллар безгә бик кирәк, дип,

Тилмерсә дә иген кырлары.

Күпме егет, күпме яшь кызларның,

Яшьлекләрен сугыш орлады.

Обелисклар сүзсез генә сөйли,

Чит җирләрдә кемнәр ятканны.

Әниләре, бала һәм буй кызлар,

Озак көтте алар кайтканны.

Кайтканнары авыр хезмәт итте,

Яртлаш беткән иде авыллар.

Әлдә ярый каткан күңелләргә,

Дәрт бирүгә Бөек Җиңү бар!

Торгызырга шәһәр, авылларны,

Куелгандыр чиксез тырышлык.

Яшь гомерләр кабат киселмәсен,

Хөкем сөрсен җирдә тынычлык.

ТАРИХТА КАЛСЫН

Җир тетерәгән шартлаудан,

Калтыраган үскән һәр агач.

Күпме тормыш үз агышын бозган,

Фаҗигале сугыш башлангач.

Күпме гомер чәчәк вакытында,

Сугыш кырларында өзелгән.

Ул ирләрнең исемнәре хәзер

Һәйкәлләрдә ташка тезелгән.

Күпме ятим әтиләрсез үскән,

Тансык күреп икмәк телемен.

Беркайчан да ачылмаган инде,

Хатын-әниләрнең күңеле.

Бик әрнүле һәм күз яшьле шуңа,

Көтеп алган җиңү көннәре.

Кирәк түгел җиргә үлем-сугыш,

Күбрәк тыңлыйк бала көлгәнне.

Яшик җирдә тыныч тормыш корып,

Бөек Җиңү көнен кадерләп.

Сугыш бары тарихларда калсын, –

Һәммәбез дә безнең шул теләк.

Вафа Камалетдинов

АБЫЙ ХАТЫ

И, сеңелем, мине сагынасыңдыр,

Өзелеп карыйсыңдыр юлыма.

Киштәдәге матур китапларны

Аласыңдыр һәрчак кулыңа.

Варвар очкычлар очкан җирдә

Таш кала да тауга әйләнә,

Вәхши аяклары баскан илдә

Балага да үлем бәйләнә.

Мин еракта, сеңлем, еракта,

Җимерелгән таулар буенда.

Сугыш кырында булсам да,

Һич чыкмыйсың минем уемнан.

Син янасың, юкка борчыласың,

Һәрчак тирән уйга чумасың.

Язмышыбыз...

Ил язмышы хәл кылынганда

Нигә болай сорау куясың?..

Һич кирәксез сиңа фронт эше.

Буран уйный, юллар күмелә,

Мессершмитлар күзләп зенитканың

Торбалары гына күренә.

Син кайгырма!

Эшеңдә нык эшлә.

Кыш килгәч,

Мин кайтырмын, дошманны

Җиңгәч!

Сара Таһирова

ӘҢГӘМӘ

Ферма малын каравыллый

Якуб исемле абый.

Сердәш булала аңарга

Хәтта кечкенә сабый.

Бүген бәйрәм – Җиңү көне,

Мин аңар аек иптәш.

Сугыш турында сорашам,

Әңгәмә җае җиткәч.

– Мин әле малай идем,

Мылтык алган чагымда.

Бер тамчыны тәшкил иттем

Фашист баткан агымда.

Безнең теләк бер иде:

Чигенеп кол булмаска,

Җиребезнең тузанын да

Әсирлектә тотмаска.

Тимер «Тигр»га ташлангач

Бер шешә янгыч белән,

Ватанын шулай сөйгәнне

Кайчан соң дошман җиңгән?!

Менә, – ди ул, – кара, улым,

Тәнем җөйле, яралы…

Ватан җиңүче итте, – ди,

Синең кебек малайны.

Әнвәр Нәбиуллин

КАНГА СУСАГАН ХӘСИС

Тыныч илкәемә каршы

Гитлер сугыш башлады.

Арысландай егетләрне

Һәлак итеп ташлады.

Фрицлар безгә килделәр

«Тигр»ларга атланып.

«Катюшалар» тигрларын

Мәтәлдереп ташлады.

Безнең Кызыл байрагыбыз

Рейхстагка эленде.

Халкыбызның мәшһүр көче

Җир шарына беленде.

Хисапсыз гомер өзелде –

Шунсы өзә йөрәкне.

Барыбер дөмектерделәр бит

Гитлер дигән өрәкне.

Гитлер бугазы тутыккан,

Кеше канын салмагач.

Кан урынына агу йоткан,

Җиңәр көче калмагач.

Кызыллар Алманга кергәч,

Гитлер бункерга кача.

Хәсис җәһәр үзен-үзе

Агу кабып «йоклата».

Нуриям Закирова

ШАТЛЫК ХӘБӘРЕ

Тугызынчы май – Җиңү көнендә

Абыем кырда иде, чәчүдә.

Йөгерә киттем ерак басуга,

Шатландырыйм, диеп барсын да.

Сугыш тукталган! – дип кабатлыйм,

Кыр-далага шуны исбатлыйм.

Барып җиткәнемне тоймадым,

Ерактан ук кулым болгадым.

Шатлык, хәбәр! Сөенче бирегез,

Сугыш беткән, шуны белегез!

Фашистларны бүген җиңгәннәр,

Рейхстагка байрак элгәннәр!

Таң калдырды барысын бу хәбәр,

Йөзләрендә шатлык никадәр:

Әй, сеңелем, рәхмәт төшкере,

Безгә бик зур шатлык китердең!

Чәчләремнән сыйпап сөйделәр,

Кулга алып күккә чөйделәр.

Дулкынланды бала йөрәгем,

Куандыру иде теләгем.

Куанычның чиге булмады,

Яшьләр көлде, картлар елады.

Сабан тургайлары сайрады,

Май кояшы якты елмайды.

Кайтыйм инде, – дидем абыйга,

Йөгерә киттем кире авылга.

Бер йөгерәм, тагы бер атлыйм,

«Сугыш бетте!» – диеп кабатлыйм.

Арганымны һич тә белмәдем,

Мәктәпкә дип тизрәк юнәлдем.

Саф-саф тезелеште балалар,

Безгә кушылдылар олылар.

Тезелеп чыктык олы урамга,

Байрак җилфердәде кулларда.

Урам халык белән туп-тулы,

Җырлар җырлап киттек туп-туры.

Туктап-туктап биеп алалар,

Бии олылар, бии балалар.

Кайсы бии, кайсы кул чаба,

Зур шатлыктан күздән яшь ага.

Йөрәкләрдән ургылды ялкын,

Үксеп елый япь-яшь тол хатын,

Әткәсезлек – ятим балалар,

Улларын югалткан аналар...

Авыл уртасында мәйданда

Төн буена барды тантана.

Кемдер тальян гармун суздырды,

Кем биеде, кем җыр сыздырды.

Ай да нурын чәчте яктырак,

Йолдызлар да янды ялтырап.

Таң сызылып атты нурланып,

Кояш чыкты тыныч елмаеп!

Ярты гасыр инде үтсә дә,

Чәчкә инде бәсләр төшсә дә,

Шул мизгелләр әлдә исемдә,

Онытылмас алар берсе дә.

Зәкия

Хабибуллина

Яңа орган

Кирәкле хезмәт

Агымдагы елның 28 гыйнварында Кызыл Октябрь районында яңа орган барлыкка килде – муниципаль янгын саклау службасы. Аны 142-че янгын частенең элеккеге начальнигы, эчке эшләр службасы подполковнигы М.М. Җаббаров җитәкли.

– Безнең штатта 43 кеше хезмәт итә. Алдан каралган программа буенча, районда булган 14 администрациянең 10-сында янгын командалары булдырырга тиешлебез. Бүгенгесе көнгә урыннарда 7 шундый пункт оештыра алдык. Якын киләчәктә, Алла боерса, безнең янгынчылар командалары Сарга (Михайловка), Александрово һәм Суыксу администрацияләре каршында да барлыкка киләчәк.

Билгеләп үтәргә кирәк, урыннарда шундый янгын командалары оештыру үзенең уңай нәтиҗәләрен дә бирә башлады инде. Мәсәлән, күптән түгел Яндавишчада зур янгын купкан иде. Дөрес, йортны урындагы янгынчыларыбыз саклап кала алмадылар, ләкин хуҗалык каралтыларын, күрше-күләнне зур фаҗигадан коткардылар.

Шушы форсаттан файдаланып, Яндавишча авылы администрациясе башлыгы Рафаил Ильясовның безгә күрсәткән ярдәмен ассызыклап үтәр идем. Ул беренчеләрдән булып үзендә янгын пункты булдыру турында чаң суга башлады. Төзек янгын сүндерү машинасы кайгырту белән, Рафаил искесеннән дә баш тартмады. Анысы, ут сүндерүгә яраклаштырылган техника берәмлеге генә булса да, кирәк вакытта бик тә ярап куя. Урында штат тупларга да ул булышты. Эш башында шундый җаваплы яшь егетләребез күбрәк булса иде.

Шулай ук коры үләнне яндыру сәбәпле, халыкка зур куркыныч янаган ялкынны вакытында туктату очраклары Чүмбәли, Мәдәнә, Рбишча авылларында булгалады. Андагы авыл башлыкларына да рәхмәтле мин. Әгәр урыннарда янгынчылар командалары булмаса, район үзәгеннән ут белән көрәшүчеләр килеп җиткәнче, ялкын, һичшиксез, бу авылларга үтеп керәчәк иде. Исегездәдер, узган елларда яз башы белән, коры үләннәргә ут төртү сәбәпле, безнең бер авылда 5 йортны янгын юк итте. Чөнки җирле колхозлар таркалып бетүгә, урыннарда янгын командалары да, хәтта янгын машиналары да юкка чыкты. Менә шушы җитешсезлекләрне кабат тулыландыру максатыннан чыгып, безнең служба барлыкка килде дә, – дип сөйләде Мерхатыйп улы Мөнир Җаббаров.

Олег Әндәрҗан язып алды.

Сүз уңаеннан.

Аллага шөкер, Совет заманында булган яхшы нәрсәләр кире әйләнеп кайтарыла башлады кебек. Тик нинди кыйммәтлек белән? Ничәмә еллар безне Советлар заманын торгынлык вакыты булган дип күндермәкче булалар. Ә мин, киресенчә, яшь демократлар, дөресрәге, гади халыкны, аеруча авыл кешесен, крестьянны дөмектерүче бюрократлар властька килеп, аларның үзгәртеп кору елларын торгынлык вакыты дип әйтер идем.

  (Комментировать? | Всего: 0)
 
 
 

   :: Газета ''Миллят'' №7(3) (март) 2008

«Миллят», № 7(3) (февраль 2008 г.)
газета нижегородских татар

В МИРЕ

Катар

В столице Катара Дохе
14 марта освящена первая в этой исламской стране христианская церковь — католический храм Святой Девы Марии. Он построен, как требовали власти Катара, без колокольни и креста. Чин освящения совершили кардинал Иван Диас и епископ Пол Хиндер. В со­оружении принял участие международный фонд «Помощь Церкви в беде».

Храм в Дохе станет центром католической общины Катара, объединяющей около 100 тысяч выходцев из Юго­Восточной Азии и стран Запада, работающих в этой интенсивно развивающейся исламской стране Персидского залива. На том же земельном участке площадью 21 тыс. кв. м.
в перспективе предполагается возвести еще 5 церквей, в том числе православную, коптскую и англиканскую.

Участок на окраине Дохи подарен эмиром Катара шейхом Хамадом бин Халифом аль­Тани, который в 2002 году установил дипломатические отношения с Ватиканом.

Кувейт

17 марта правительство Кувейта ушло в отставку в полном составе.

Министры сетовали на невозможность исполнять обязанности в виду постоянного вмешательства парламентариев в их деятельность. Глава правительства шейх Насер аль­Мухаммед ас­Сабах
20 марта распустил парламент и призвал к проведению досрочных выборов, проведение которых намечено на
17 мая. Кувейтский вице­премьер, шейх Джабера аль­Мубарака ас­Сабаха, выразил уверенность в том, что разногласия между двумя ветвями власти препятствуют развитию государства и формируют негативное отношение населения к власти.

Правительство и парламент страны зачастую не могли прийти к единому мнению. Последним разногласием стал вопрос об увеличении зарплат бюджетникам; правительство настаивало, что на них и так тратится половина бюджета страны, однако парламентарии требовали очередного увеличения. Сейчас премьер­министр должен вынести это решение на рассмотрение эмира.

Иран

Иран подал заявку на вступление в Шанхайскую организацию сотрудничества. Об этом 24 марта в Душанбе заявил министр иностранных дел Исламской Республики Иран Манучехр Моттаки.

По словам главы внешнеполитического ведомства Ирана, с президентом Таджикистана были также обсуждены вопросы строительства железной дороги из Таджикистана через Афганистан в Иран, сотрудничества в области энергетических проектов, науки и культуры. В частности, ведется подготовка документов, необходимых для для создания единого персоязычного телеканала для Таджикистана, Афганистана и Ирана

Мишарский проект в XXI веке

Под таким названием 21 марта в Нижнем Новгороде прошел III Съезд нижегородских татар. Мероприятие собрало более 200 делегатов из татарских сел Нижегородской области, гостей из других регионов России— Москвы, Казани, Иванова, Мордовии, Чувашии, Ульяновска, а также из Финляндии. Как явствует из темы мероприятия, в центре обсуждения были вопросы развития татаро­мишарского сообщества на современном этапе, причем акцент был сделан на необходимость выработки механизмов сотрудничества государства, религиозных и национальных организаций. Съезд, а также прошедшие на следующий день V «Фаизхановские чтения» открыли череду конференций и иных проектов в рамках празднования 220­летнего юбилея Оренбургского магометанского духовного собрания в России.

По традиции мероприятие было отмечено участием представителей органов местного и областного самоуправления, религиозных и национальных общин города и области. С приветствиями и пожеланиями успешной работы Съезда в адрес собравшихся выступили представители губернатора Нижегородской области и главы администрации Н. Новгорода. В обращении председателя Исполкома Всемирного конгресса татар

Рината Закирова, направленном в адрес участников Съезда, отмечена насыщенность духовной жизни нижегородских татар­мусульман, их вклад в возрождение Ислама и мусульманской культуры. «Активная издательская деятельность привлекает внимание всей российской уммы», — отмечается в обращении.

Активность нижегородцев в общественной и                                                            2

 

В РОССИИ

Москва

20 марта в Москве состоя­
лось заседание Попечитель­ского Совета Фонда поддержки исламской культуры, науки и образования по итогам первого года деятельности Фонда. На заседании был заслушан отчет о первом годе работы Фонда поддержки исламской культуры, науки и образования, а также рассмотрен план деятельности на 2008 год.

Участники заседания подчеркнули свое удовлетворение работой Фонда и выразили пожелание более активного его участия в проектах по мусульманскому образованию и книгоизданию. Кроме того, по мнению собравшихся, Фонду следует активнее развивать международные отношения.

Казань

ДУМ Татарстана обратилось к Дмитрию Медведеву с просьбой о внесении в федеральное законодательство понятие «вакуфное имущество», что гарантировало бы неотчуждаемость вакуфного имущества мусульманских организаций. Действия ДУМ РТ были спровоцированы тем, что Прокуратура Татарстана 26 декабря 2007 года внесла протест в Госсовет РТ по отдельным положениям республиканского закона «О свободе совести и религиозных объединениях» от 1999 года. Согласно этому закону, религиозные организации имеют право обладать вакуфным имуществом. Этот пункт республиканского закона и вызвал нарекания прокуратуры: в ведомстве сочли его не соответствующим федеральному законодательству.

Изменение предполагается внести в Налоговый кодекс РФ с тем, чтобы данное имущество не облагалось налогами, как сейчас, в связи со своим благотворительным назначением.

В светском законодательстве России есть похожие прецеденты. В частности, природоохранные зоны, заповедники, особо ценные памятники являются культурными ценностями государства, поэтому не могут быть проданы или каким­либо иным способом отданы в чью­либо собственность.

Дагестан

В учебную программу махачкалинского Института теологии и религоведения им. Мамма­дибира аль­Рочи введен новый предмет— «Межконфессиональный диалог». Он призван восполнить существующий пробел в подготовке мусульманских богословов, не получающих в процессе обучения никаких знаний о религиях помимо Ислама.

Новый предмет предназначен для студентов третьего года обучения, уже обладающих к этому времени широким кругом знаний о вероучении Христианства, Иудаизма и других религий. Эти знания они получают в предыдущие годы на уроках религиозной философии, сравнительного религиоведения, истории и культа Иудаизма, Христианства и т.д.

Мавлид — 2008

20 марта в двух нижегородских мечетях — Соборной и «Тауба» — прошли мавлиды с чтением Священного Корана, произнесением салаватов, вознесением молитв и проповедью о жизни и нравственности Пророка Мухаммада, мир ему и благословение Всевышнего. Как отметил в беседе с корреспондентом газеты заместитель председателя Духовного управления мусульман Нижегородской области Абдулбари­хазрат Муслимов, мавлид в городе впервые проводился сразу в двух мечетях. «Это говорит об увеличении численности мусульман, о том, что мусульмане все больше приобщаются к своей

3

Пятые Фаизхановские чтения: эффект синергетики

22 марта в Нижнем Новгороде прошла V Всероссийская ежегодная научно­практическая конференция «Фаизхановские чтения» под названием «Российские мусульмане на пути к религиозному и образовательному единству». География участников юбилейной конференции охватила не только различные регионы России, но и страны ближнего и дальнего зарубежья.

3

 

ТЕМА НОМЕРА

1просветительской деятельности отметили и гости из Финляндии. «Татарская община Финляндии исторически сложилась из выходцев из сел Нижегородской области, — сказал генеральный секретарь финского исламского общества Фейсал Самархан,— поэтому участие в сегодняшнем мероприятии — честь для нас. Я рад, что связи между нами сохранились и что мы имеем возможность принимать участие в реализации ваших проектов».

О необходимости занимать именно такую активную позицию говорил в своем выступлении председатель духовного управления мусульман Нижегородской области Умар Идрисов. «Происходящие в российском обществе и государстве процессы носят фундаментальный характер и затрагивают все без исключения его сегменты, — отметил он. — И нас, татар­мусульман, десятками поколений связанных с судьбой Российского государства, это касается не в последнюю очередь. Уверен, что вопрос сохранения национально­культурного многообразия российского общества должен стать одним из важнейших приоритетов развития и получить статус национального проекта. И этот наш Съезд является в этом смысле знаковым событием, ибо мы выступаем за активное гражданское общество, способное самостоятельно, но с расчетом на понимание и содействие государства определять, что для него важно. Именно нижегородские татары­мусульмане встали или хотят встать в авангарде этих общественно­значимых процессов, тем самым воплотив в жизнь идею служения Вере, своему народу и Отечеству!»

После пленарного заседания в ходе общей части уважаемые гости — почетный председатель НЦТК «Туган як» Алимжан Орлов, гость из Мордовии Ирек Биккинин и московский историк Дамир Хайретдинов — выступили перед участниками Курултая с докладами по важным аспектам развития татаро­мишарского сообщества в условиях современности, при этом особый акцент делался на разработку системы взаимодействия государства, религии и татарского частного сектора в решении существующих проблем.

В продолжение мероприятия прошло заседание Конференции Региональной национально­культурной автономии татар Нижегородской области, в ходе которого Совет РНКАТНО отчитался о проделанной работе за последние четыре года (2004–2008гг.).
В своем выступлении председатель РНКАТНО Гаяз Закиров напомнил собравшимся о тех проектах и мероприятиях, которые были реализованы за отчетный период — это ежегодные научно­практическая конференция «Фаизхановские чтения» и семинар «Рухи мирас — Духовное наследие», сабантуи, конкурсы на знание истории родного края, создание клуба «Шатлык». Особо он отметил работу в сфере средств массовой информации: в 2007 году начался выпуск газеты нижегородских татар «Мишер доньясы», а также был запущен новостной интернет­ресурс «Нижгар.Ру». Он также рассказал о ряде книг и трудов краеведов о родном крае и истории татар, издание которых инициировало РНКАТНО. Среди них— «История мусульманских общин Нижегородской области», «Азан над Волгой», «Ярмарочная мечеть», «Мулла Хусаин Фаизханов» и др. «Все наши проекты реализованы благодаря совместной работе с общественными объединениями и с Духовным управление мусульман Нижегородской области, — подчеркнул Гаяз Салихович в заключение своего выступления. —
И в дальнейшем, уверен, также будем совместно работать».

На заседании также был избран новый состав Совета РНКАТНО. На следующие 4 года председателем РНКАТНО избран Гаяз Салихович Закиров. Далее были утверждены основные направления деятельности РНКАТНО на следующие четыре года (2008–2012). В их числе — несколько проектов, реализация которых рассчитана на несколько лет. Это проект «Миллят», направленный на дальнейшее укрепление национального самосознания татар Нижегородской области, проект «Малая Родина», целью которого называется повышение уровня работы по просвещению нижегородских татар, проект «Татарский бизнес», в рамках которого предполагается наладить линию изготовления и продажи национальной атрибутики, создание и развитие бизнес инфраструктуры (кафе, рестораны, магазины ит. д.) и создание фонда, который аккумулировал бы средства, получаемые от деятельности «татарского бизнеса».

В завершение вечера в Кремлевском концертном зале прошел гала­концерт, посвященный памяти Рашида Вагапова.

Награды имени Хусаина Фаизханова

В рамках мероприятий, приуроченных к 185­летию со дня рождения Хусаина Фаизханова, 21 марта была вручена очередная Фаизхановская премия в области науки и образования. В этом году лауреатом премии стал кандидат исторических наук Дамир Хайретдинов. Напомним, в предыдущие годы лауреатами премии были Ольга Сенюткина и Рифат Ибрагимов.

Также в этом году учреждена медаль Хусаина Фаизханова, которой впервые удостоены кандидат философских наук, историк Алимжан Орлов, общественный деятель Мухаммат Миначев, журналист и общественный деятель Рифат Ибрагимов, академик Миркасым Усманов, а также Саяр Сабиров, Садык Магжанов, Карим Шакиров, Зухра Абдюханова, Рахима Данеева, Раиф Марданов и Абдулвядут Шиапов.

Фаизхановская премия, учредителями которой являются Духовное управление мусульман Нижегородской области и Региональная национально­культурная автономия татар Нижегородской области, присуждается ежегодно с 2005 года за значительный вклад в изучение истории, культуры и быта татар­мусульман. Медалью Хусаина Фаизханова будут ежегодно награждаться лица, внесшие значительный вклад в дело сближения и взаимообогащения культур наций и народностей, укреплении мира и дружественных отношений между народами на Нижегородской земле, нижегородские татары, внесшие значительный вклад в развитие культуры и искусства, и др.


Ислам в Интернете

Параллельно с заседанием Конференции РНКАТНО прошел круглый стол «Исламский и татарский сегменты сети Интернет в XXI веке», посвященный проблемам формирования единого исламского медиапространства и определению приоритетных направлений информационной политики.

Основным вопросом на повестке дня круглого стола было обсуждение проекта Исламской интернет­премии, с инициативой учреждения которой выступил информационно­аналитический портал IslamRF.Ru. По задумке организаторов конкурс будет проводиться ежегодно с целью выявления наиболее значимых информационных ресурсов сети Интернет, посвященных Исламу, и главной целью его называется содействие становлению и развитию исламского Интернета как новой среды для творчества, общения, отдыха и профессиональной деятельности.

Однако обсуждение этого проекта фактически вылилось в общее обсуждение необходимости формирования исламского информационного пространства и некого союза исламских веб­специалистов — разработчиков сайтов, журналистов и пр. — который позволил бы максимально эффективно использовать возможности Интернета и информационных технологий в развитии исламской культуры и традиций.

«Журналистское мусульманское сообщество не скооперировано, — так обозначил ключевую на сегодняшний день проблему в этой области политолог Марат Хайретдинов из Москвы. — Необходимо по аналогии с т.н. «кольцом оппозиции» создать гильдию исламских веб­разработчиков», — подчеркнул он. Такой союз, с одной стороны, естественным образом консолидирует усилия на решение общих задач. В таком духе высказался один из организаторов конкурса Исламской интернет­премии Айнур Сибгатуллин— председатель оргкомитета конкурса «Звезды Татнета». «Сообщество интернет­журналистов необходимо для того, чтобы сообща реализовывать некоторые проекты,— отметил он. — Например, в Интернете идет голосование в конкурсе «Чудо России», и мусульманские интернет­ресурсы не сумели консолидировать свои возможности, для того чтобы привлечь большое количество голосов за мечеть Кул­Шариф».

Однако с другой стороны, подводить под общий знаменатель работу всех исламских интернет­ресурсов представляется невозможным. Как отметил Джаннат Сергей Маркус, культуролог из Москвы, «каждый мусульманский ресурс проводит свою политику». В этой связи, по его мнению, нужно обсуждать вопрос создания Лиги мусульманских журналистов, который был поднят еще на Третьем Всероссийском мусульманском форуме в ноябре 2007 года. Это союз профессионалов, которые работают в одном информационном поле, но руководствуются разными интенциями. Зам. главного редактора портала «ИсламРФ.РУ» Диляра Ахметова продолжила эту мысль. «Совершенно очевидно, что профсоюз интернет­журналистов не будет площадкой для выработки консолидированной позиции по тем или иным политическим идеологическим или вопросам, — считает она. — Тем не менее, есть точки, в которых мнения абсолютно всех его участников совпадают. Это, к примеру, вопрос введения основ православной культуры в школах. Союз позволил бы объединить усилия всех ресурсов и вызвать общественный резонанс гораздо большего масштаба, чем это можно сделать по отдельности. Мы можем использовать союз в целях более эффективного воздействия на информационную среду», — резюмировала она.

Таким образом, в ходе живой дискуссии участники круглого стола подспудно подтвердили целесо­образность учреждения Исламской интернет­премии с целью максимального использования ресурсов Интернета для решения задач, которые ставит перед собой сегодня российская умма.

ТЕМА НОМЕРА

Пятые Фаизхановские чтения: эффект синергетики

«“Фаизхановские чтения” все больше становятся не только конференцией, где читаются доклады, но и площадкой, на которой обсуждаются многолетние научные проекты. Важнейшими из них являются археологическая научно­исследовательская межрегиональная программа “Материальная культура народов Волго­Окского региона в эпоху средневековья: Формирование и развитие” (2007—2011гг.) и 12­томный научно­исследовательский проект “Ислам в Российской Федерации”», — отметил, открывая конференцию, ректор Нижегородского исламского института им. Х. Фаизханова Дамир Мухетдинов.

В работе конференции приняли участие более полусотни ученых — исламоведов, историков, этнологов, педагогов. Состав докладчиков позволяет назвать прошедшее мероприятие международным научным симпозиумом, так как в нем приняли участие специалисты из Казахстана, Узбекистана, Азербайджана, Финляндии. Российские регионы были представлены Москвой, Санкт­Петербургом, Казанью, Саранском, Екатеринбургом, Ярославлем, Ульяновском, Махачкалой и др.

О концепции нынешних «Фаизхановских чтений» в приветственном слове рассказал председатель Духовного управления мусульман Нижегородской области Умар Идрисов. «Умма России, получив впервые в своей истории неслыханную свободу в 1990­е годы, к сожалению, так и не избавилась от раздробленности средневекового феодального типа, — отметил он. — Умма должна быть единой— и с точки зрения вероучения, по Корану, и с точки зрения интересов единого государства. Но, чтобы добиться организационного единства, нужны усилия по разработке религиозно­догматического учения, адекватного Корану, Сунне и требованиям XXI века. Этим в перспективе может заняться общероссийский Совет улемов. Вторая задача, стоящая перед уммой сегодня, — построение единого образовательного пространства. Иначе мы по­прежнему будем пребывать в том хаосе, куда нас забросило в 1990­е годы: кто­то учит по старинке, кто­то по­саудовски, другой по­турецки, третий по - пакистански».

На «Фаизхановских чтениях» в предыдущие годы выносился на обсуждение достаточно широкий круг вопросов. Самая первая конференция, проводившаяся на родине Хусаина Фаизанова, в с. Сафаджай Нижегородской области, была посвящена попытке дать оценку значимости трудов ученого в современных условиях. Затем, уже в попытке осмыслить научное наследие Хусаина Фаизханова для общественно­политической жизни российских татар, в последующие годы в рамках конференции были затронуты различные аспекты влияния личности Х. Фаизханова на формирование гражданского самосознания татарского населения, вырабатывались принципы толерантного сосуществования в условиях поликультурных сообществ. И вот сегодняшнюю юбилейную встречу в рамках «Фаизхановских чтений» мы посвящаем обсуждению еще одной актуальной темы — изменениям в системе исламского образования.

Высокую оценку конференции дал экс­председатель Совета по делам религий при Кабинете министров Республики Татарстан Ренат Набиев. Он отметил, что в Татарстане проходят научные конференции, но ни одна из них не сможет соперничать с «Фаизхановскими чтениями» в масштабности и уровне. «“Фаизхановские чтения” — единственная конференция, которую можно назвать состоявшейся», — сказал он.

«Фаизхановские чтения» получили высокую оценку со стороны заместителя полномочного представителя Президента РФ в Приволжском федеральном округе Владимира Зорина, который, несмотря на выходной день, счел необходимым посетить конференцию. По его словам, если на первой конференции «Фаизхановские чтения» только говорилось о путях развития отношений государства и мусульманской общины, сегодня можно констатировать, что система государственно­исламских отношений создана и за последние два года пройден важнейший этап ее становления. Подчеркнув, что мусульманские народы являются очень важной составляющей российского общества, В. Зорин обозначил основные направления государственно­исламского партнерства. Это вклад российских мусульман в решение демографических проблем, их содействие в сфере развития отношений России с Организацией Исламская Конференция, а также содействие государства в развитии мусульманских учебных заведений.

После пленарной части конференция продолжила работу в секциях: исторической под темой «Ислам и тюркизм: от ОМДС до СССР», политологической — «Роль мусульманских сообществ в международно­политических процессах», педагогической — «Наследие джадидов в современном образовании».

Также в ходе конференции состоялся круглый стол рабочей группы проекта «Ислам в Российской Федерации». Напомним, что в соответствии с программой проекта к 2012 году планируется издать
12 энциклопедических словарей по истории Ислама и современному состоянию уммы в различных регионах России. На сегодняшний день уже изданы «Ислам на Нижегородчине» и «Ислам в Москве» (презентация последнего издания состоялась на нынешних «Фаизхановских чтениях»).

По итогам конференции ее участники приняли резолюцию, в которой, в частности, говорится:

«Российское мусульманское сообщество испытывает потребность в выработке консолидированной богословской основы для достижения подлинного единства и эффективной интеграции в российские общественно­политические процессы.

Система мусульманского образования в России должна развиваться при непосредственном участии государства и ориентироваться на унификацию образовательных стандартов, создание на базе государственных и исламских вузов интеграционных образовательных систем, сочетающих преподавание религиозных и светских религиозных наук и выдающих диплом государственного образца.

Реализация этого проекта требует параллельного введения в действие Совета улемов как единого богословского и правового центра российских мусульман».

Кроме того, участники «Фаизхановских чтений» в резолюции мероприятия выступили с заявлением о необходимости разработать единую концепцию реформы высшего исламского образования с последующим ее направлением в соответствующие органы местной, областной и федеральной власти.

Владимир Зорин,
заместитель полпреда Президента РФ в ПФО:

— С каждым годом растет уровень докладов, проникновения в задачи, которые стоят перед российской уммой. Конференция стала площадкой для встречи представителей разных народов, разных научных школ. Среди участников очень много молодых ученых, которые могут показать себя и сверить свои позиции с основными ориентирами развития общества.

Сегодня мы можем говорить о том, что система государственно­конфессиональных отношений в нашей стране совершенствуется. И за последние два года мы наблюдали качественный прорыв в этом направлении, потому что государство и российское общество в целом, осознав себя многонациональным, о чем неоднократно говорил Владимир Путин, осознает также и необходимость индивидуального вклада в это общее понятие всех ее составляющих. И, конечно, народы, которые традиционно исповедуют Ислам, являются очень важной составной частью этого нового общества. Когда соединяются эти начала, которые олицетворяют наши традиционные конфессии, то получается очень мощный синергетический эффект.

Саидакбар Агзамходжаев, доктор исторических наук, профессор, зав. кафедрой истории Ташкентского исламского университета:

— Мне посчастливилось принять участие в этом авторитетном научном форуме, который в этом году поднимает столь актуальную тему не только для российских мусульман, но и для представителей уммы в других странах. Проведение этой конференции, на мой взгляд, позволит сделать еще один важный шаг на пути обобщения и осмысления научных разработок в области реформы образования. Выводы, которые сделают участники нынешних «Фаизхановских чтений», позволят зафиксировать рост значимости исламского фактора в контексте социальных и общественно­политических процессов в современном мире, отразить наш вклад в развитие межнационального и межконфессионального мира в России и в других странах.

Али­Заде Айдын Ариф­оглы, кандидат философских наук:

— Одним из наиболее важных открытий, которые я сделал для себя на «Фаизхановских чтениях», я бы назвал общность целей и задач наших народов — азербайджанского и татарского. А вернее— то, что они остались неизменными на протяжении веков вплоть до сегодняшнего дня и остаются таковыми и на постсоветском пространстве. Мне известно имя Хусаина Фаизханова, и мне приятно знать, что имена Али­Мардана Топчибашева и Шамси Асадуллаева известны российским татарам и сегодня. В этом мне видится залог преемственности конструктивного сотрудничества во имя достижения общих целей.

1Мавлид — 2008

религии, хотят узнать о своем Пророке. Эту традицию надо продолжать, насыщать дополнительными мероприятиями», — подчеркивает он.

В Нижегородской соборной мечети имам­хатыб Мунир­хазрат Беюсов прочитал проповедь, в которой он призвал правоверных мусульман жить так, как учил и показывал на собственном примере Посланник Аллаха, относиться к другим людям как к своим братьям и сестрам, не ставить собственные интересы выше интересов уммы и божественных предписаний.

По окончании проповеди и намаза гости собрались за праздничным столом с пышным угощением. В организации нынешних торжеств (и издании очередного выпуска ежегодного сборника «Мавлид ан­Набий») существенную помощь оказал глава Исламского культурного центра России Абдул­Вахед Ниязов.

В мечети «Тауба» также прошел благотворительный обед, активное участие в организации которого принимали прихожане мечети.

Перед студентами Нижегородского госуниверситета выступили ученые­исламоведы из Узбекистана

24 марта на факультете международных отношений Нижегородского государственного университета им. Н. И. Лобачевского состоялась лекция доктора исторических наук, профессора Ташкентского исламского университета Саидакбара Саидовича Агзамходжаева и доцента кафедры философии Национального университета Узбекистана Музаффара Абдурахмановича Артыкова.

Преподаватели прибыли из Узбекистана 21 марта для участия в V ежегодной научно­практической конференции «Фаизхановские чтения», которая состоялась 22 марта.

Узбекские гости рассказали студентам второго курса специальности «политология» о высших учебных заведениях Узбекистана, актуальных вопросах образования, затронули некоторые острые проблемы современной политической ситуации как в республике, так и в Средней Азии в целом. В лекции была обозначена важность формирования и поддержания единого лингвокультурного пространства, в рамках которого может и должно осуществляться общение граждан стран бывшего Советского Союза.

Вопросы, последовавшие за выступлениями зарубежных специалистов, показали заинтересованность студентов в предложенной теме и их владение основным историческим материалом и политической ситуацией.

Прошедшая встреча явилась уникальной возможностью для студентов, изучающих этнополитологию, нагляднее ознакомиться с обозначенными проблемами благодаря иллюстративным материалам, представленным узбекскими преподавателями, а также благодаря альтернативному взгляду на общеизвестные проблемы, который был озвучен С. С. Агзамходжаевым и М. А. Артыковым.

КАЛЕЙДОСКОП

из истории


Ризаутдин Басыров: нижегородец в Москве

Нижегородская земля дала много славных имен истории российских мусульман. Среди них — имам Московской Соборной мечети в 1964–94 гг. Ризаутдин Басыров.

Родился в 1907 году в с. Ключищи ныне Краснооктябрьского р­на Нижегородской области в семье потомственных имамов. Отец Басырова — Салахетдин Башаров (Басеров) (1877–1937), мулла 5­й соборной мечети с. Ключищи в начале XXв., руководитель мусульманского прихода в 1927 г. Был репрессирован наряду с сотнями безвинных служителей мусульманского культа по «делу о заговоре руководителей ЦДУМ» (арестован 23. 07. 1937, расстрелян 04. 10. 1937).

Еще в 6­летнем возрасте Риза читал Священный Коран в сельской мечети. Первоначальное образование он получил у отца, затем был отправлен на учебу в одно из казанских медресе. В студенческие годы параллельно с учебой он занимался преподаванием религиозных предметов на младших курсах.

В связи с революционными событиями и Гражданской войной Басыров уехал в Москву, где работал по гражданской специальности, но все годы являлся прихожанином мечети, соблюдал мусульманские обряды.

Басыров — участник Великой Отечественной войны (был тяжело ранен в боях под Кенигсбергом). В послевоенные годы работал в Мосохране, в магазине «Детский мир», но желание стать имамом взяло верх. В начале 1950­х гг. он уехал в Бухару, чтобы поступить учиться в единственное действовавшее тогда в Советском Союзе медресе «Мир­и­Араб».

По окончании медресе он стал имамом мечети в Астрахани, где прослужил 6 лет. Однако его здоровье в связи с последствиями ранения и неблагоприятным жарким климатом ухудшилось, в результате он был вынужден обратиться к главе Духовного управления мусульман Европейской части СССР и Сибири (ДУМЕС) муфтию Шакиру Хиялетдинову с просьбой перевести его на работу в Москву, где он жил до отъезда на учебу в Бухарское медресе.

В Москве Басыров был назначен на мусульманский участок Кузьминского кладбища, где читал поминальные молитвы, проводил ритуал мусульманских похорон.

С 1964 года он назначен вторым имамом Московской Соборной мечети, на долгие годы став ближайшим соратником имам­хатыба мечети, главы мусульманской общины Москвы Ахметзяна Мустафина.

Наряду с Ахметжаном Мустафиным он пользовался огромным авторитетом у московских мусульман, т. к. вел скромную жизнь, разделял все тяготы и радости общины. Его часто можно было видеть в домах мусульман, где он стремился пропагандировать исламские ценности среди верующих, проводил различные обряды.

К 1970­м гг. Р. Басыров и А. Мустафин принадлежали к довольно немногочисленному числу имамов, которые продолжали активно руководить общинами, входившими в состав ДУМЕС. Число имамов (самые известные и авторитетные среди них — Габдельбари Исаев, имам­хатыб Ленинградской мечети; Закария Минвалиев и Ахматзаки Сафиуллин — имамы мечети «Марджани» в Казани и др.) сокращалось — большинство из них были уже пожилыми людьми.

Басыров умер 19 марта 1994 года, проработав в Московской Соборной мечети столицы 30 лет. Похоронен на Даниловском мусульманском кладбище в Москве.


Русские фамилии тюркского происхождения

Дашков

Фамилия Дашковых имеет различные ударениями, первая, на первом слоге, принадлежит князьям Дашковым, вторая, с ударением на втором слоге, — дворянской фамилии Дашковых.

Поводом к отнесению этой фамилии к тюркскому корню послужили, во­первых, сообщение о происхождении дворянской фамилии от выходца из Золотой Орды Дашека, во­вторых, общие элементы в геральдических знаках как в гербе первой фамилии — Дашковых, так и в гербе второй— Дашковых. Эти общие элементы в том и другом гербах, разделенных на четыре части, представляют собой центральный щиток с одинаковыми изображениями креста над полумесяцем и звездой— эмблемы перехода обладателей гербов из Ислама в Христианство, встречающейся часто в русской геральдике.

«Фамилия Дашковых, — как указывается в родословной Дашковых, — происходит от выехавшего к Великому князю Василию Ивановичу (1505–1533) из большия Орды мужа честна именем Дашек, а по крещении названного Даниилом, коего потомки Дашковы многие Российскому престолу служили стольниками, воеводами, стряпчими...» Фамилия же князей Дашковых в указанном гербовнике возводится к князьям смоленским, родоначальником которых считается Великий князь Владимир Всеволодович Мономах (1113–1125), являющийся правнуком «Князя Владимира Святославовича, крестившего Русскую Землю». Потомок Владимира Мономаха «князь Александр Святославович имел внука Дмитрия Михайловича, прозванного Дашковым, коего потомки князья Дашковы Российскому престолу служили в знатных чинах» (ОГДР I, 10).

Общие геральдические данные (центральный щиток с крестом над полумесяцем и звездой), а также отсчет поколений допускают возможность считать первую фамилию Дашковых и вторую фамилию князей Дашковых единой по происхождению, и только в более позднее время, в связи с различного рода родственными связями и установлением фиксированных родословных дерев фамилия князей Дашковых была выделена в особую ветвь при возможном едином родоначальнике— выходце из Большой Орды — Дашеке.

Прозвище или имя Дашек могло принадлежать представителю огузского племени, входившему как в племенной союз половцев, так и в состав Золотой Орды, и относиться к слову dasyq — tasyq ~ dasik ~ tasik со следующими значениями:

1. «наводнение», «прибавление воды»; 2. «переходящий через край» (Радлов) с переносным значением «возомнивший о себе человек», «зазнайка», «чванливый»; ср. казахск. tasqyn 1. «наводнение»; 2. перен. «возомнивший (человек)», а также казахск. Tasqynda — «зазнаваться», «чваниться»; ср. также Радлов: tasqyn 3. «пылкий нрав», а также Будагов: tasuq — «выступающий из границ», «кипящий», «волнение», «возмущение».

 

Наши земляки

Вагапов Рашит Вагапович (1908–1962)

Родился в деревне Актуково Краснооктябрьского района.

В 1926 году окончил Нижегородский педагогический техникум, стал учительствовать в Петряксах. После вынужденного отъезда из Петрякс, связанного с арестом его отца, преподавал в школах деревень Пица, Рыбушкино. В 1936–1939 гг. учился в татарской оперной студии при Московской консерватории. В 1938–1940 гг. активно участвовал в музыкальных спектаклях и концертах в Центральном доме татарской культуры. С 1941 г.— солист татарской филармонии, выступает с концертами по всему Татарстану. В послевоенные годы становится одним из самых популярных исполнителей татарских песен. Всю свою творческую жизнь Вагапов посвятил пропаганде татарской песни.

Награжден знаком Министерства культуры СССР «За отличную работу».

Заслуженный (1950), народный артист ТАССР. В память о земляке с июля 1988 года на родине певца проходит смотр­конкурс татарской песни. При сельском Доме культуры организован его музей.

В 2004–2005 гг. прошел первый, в 2006 г. — второй Международный фестиваль татарской песни им. Рашита Вагапова.

ЛИКБЕЗ

Сунна (араб. «обычай», «пример»; особенно в значении Сунна Пророка Мухаммада)— совокупность высказываний и поступков Пророка как Божьего избранника, лидера нации и руководителя государства. Требование следовать жизненному пути, Сунне Мухаммада как образцу и идеалу является обязательным для всех мусульман. Сунна зафиксирована в виде хадисов (поступков или изречений) Пророка и является вторым после Корана источником вероучения в Исламе. Сотни тысяч хадисов были собраны в течение жизни Пророка и сразу после его смерти; несколько сборников хадисов рассматриваются как самые авторитетные, так как их составители тщательно изучили каждое высказывание о Пророке и отобрали в свои труды только полностью достоверные хадисы, оценка которых основывается на анализе цепочки передатчиков предания, каждый из которых должен быть критически рассмотрен на предмет доверия к нему. Со времен Пророка хадисы сохранялись путем заучивания, обсуждения в кругу сподвижников и ученых, записей и претворения в жизнь— что, собственно, и составляет Сунну.

Шейх аль­Ислам («старейшина Ислама») — почетный титул крупного факиха или суфия; принят как в суннизме, так и в шиизме, начиная с Х в. В Османском халифате титул шейх аль­Ислам применялся к муфтию Стамбула, обладавшему особым влиянием с XVI в.; титул был упразднен в Турции в начале 1920­хгг. В Иране титул шейх аль­Ислам применялся в каждом крупном населенном пункте применительно к главе шариатского суда. Понятие шейх аль­Ислам возрождается в странах СНГ, прежде всего в Азербайджане, с тем чтобы в еще большей степени закрепить легитимность существующей системы Духовных управлений мусульман как организаций, не имеющих реальных конкурентов в этой сфере.

  (Комментировать? | Всего: 0)
 
 
 

   :: Газета ''Мишар дуньясы'' №6(15) (март) 2008

Мишәр дөньясы , № 6 (15) (март 2008 г.)
Нижгар татарлары газетасы

Татарларның бөтендөнья конгрессы башкарма комитеты рәисенең III  Корылтайда катнашучыларга мөрәҗәгате

Кадерле милләттәшләрем! Хөрмәтле кунаклар һәм Корылтай делегатлары!

Татарларның бөтендөнья конгрессы башкарма комитеты исеменнән Нижгар татарларының III корылтаенда катнашучыларга ихлас котлау сүзләрен җиткерергә рөхсәт итегез. ХХI гасырда татар халкының мишәр субэтносын саклап калу һәм үстерү кебек зур масштаблы проектка алынуыгызга без бик шат. Нижгар төбәге татар мәдәниятенә Хөсәин Фәизханов, Кави Нәҗми, Рәшит Ваһапов, Хәйдәр Бигичев, Шәфика Котдусова кебек бөек шәхесләр биргәне белән горурланабыз. Аларның таланты, алтын куллары белән халкыбызның рухи байлыгы тупланды. Һәм бүгенге көндә Нижгар татар-мишәрләре җәмгыяте Россия Федерациясе татарлары өчен үрнәк булып тора ала. Нижгарда Ислам динен, мөселман мәдәниятен саклау һәм торгызу актив бара, тулы канлы рухи тормыш кайный. «Мәдинә» Нәшрият йорты эшчәнлеге дә Россиядә һәм чит илләрдә яшәүче өммәтләрнең игътибарын җәлеп итә.

Хөрмәтле нижгарлылар! Сезгә нык сәламәтлек, изге эшләрегездә һәм рухи мирасыбызны саклап калуда яңа уңышлар, уртак ватаныбызның чәчәк атуы хакына уңышлы хезмәттәшлек телим!

Татарларның бөтендөнья конгрессы башкарма комитеты рәисе Ринат Зиннур улы Закиров

Хөрмәтле милләттәшәләр, ватандашлар!

Финляндия җирендә яшәгән барлык татарлар, милләттәшләр исеменнән Нижгар өлкәсендә яшәгән милләттәшләребезгә һәм төрле җирләрдән килгән барлык кунакларга кайнар сәламемне җиткерергә рөхсәт итегез.

Кадерле халкым, бүген безнең милләтебезне борчыган күп мәсьәләләр бар. Бүген без чын мәгънәсендә берләшеп кулга кул тотышып бармасак халкыбыз һәм тарихыбыз алдында җинаять кылган булырбыз. Башка милләтләр арасында чолганып яшәгән татар халкы үзен югалтмаска, телен һәм динен сакларга тиеш.

Татар-мөселман гореф-гадәтләрен, дине һәм телен, мәдәнияте һәм әдәбиятен саклап калуда үзләренең зур өлешен керткән, милләтнең киләчәге өчен кайгыртып килгән Нижгар региональ милли-мәдәни мөхтәрияте, Диния назәрәте алдында баш иябез.

Алдагы эшчәнлегездә сезгә зурдан-зур уңышлар, исәнлек –саулык теләп калабыз.

Финляндия татарлары оешмасы рәисе Окан Дахер

 

Нижгар татарлары Корылтае

21 март көнне Нижний Новгородның нәкъ үзәгендә урнашкан Хезмәт сараенда Нижгар татар-мишәрләренең “XXI гасырда мишәр проекты” дип аталган III Корылтае узды. Анда төбәгебезнең күп авылларыннан җыелган йөзләп якташларыбыз, Мәскәү һәм Мәскәү астыннан, Казаннан, Финляндиядән, Иваново өлкәләреннән, Мордовия, Чувашия республикаларыннан килгән кунаклар катнашты. Корылтайны Н. Новгород татарларының Региональ милли-мәдәни мөхтәрияте (НТРМММ) рәисе Г. С. Закиров ачып җибәрде һәм алып барды. Гаяз Салих улы иң беренче итеп сүзне безнең Диния нәзарәте рәисе Үмәр хәзрәт Идрисовка бирде. Россия күләмендә күренекле дин әһелебез Корылтайга җыелган барча делегатларны, кунакларны котлап, кыска гына чыгышында Нижгар татар-мишәрләрен борчыган проблемаларның иң актуаль булганнарына гына тукталып үтте. «Без кем генә булсак та, мишәрме, типтәрме – без иң баштан татарлар, чөнки динебез бер», – диде Үмәр хәзрәт һәм залдагы утырган халыкны дуслыкка, бердәмлеккә өндәде. Аннары, авылларда халкның саны кискен кимү сәбәпле, борчуын белдерде. Ә шәһәрдәге милләттәшләребезгә фин татарларыннан сабак алырга кирәк, диде ул. Чынлап та, авыллардан зур шәһәрләргә килүче милләтәшләребез телебезгә, динебезгә, гореф-гадәтләребезгә битараф булып, руслаша баралар түгелме соң?
Ә югары нотада гына алып барган сүзен хөрмәтле хәзрәтебез Дәүләт телендә, ягъни рус телендә тәмамлады. 2

V юбилей фәнни-гамәли

«Фәизханов укулары»

Нижгар татарларының III Корылтаеның икенче көнендә V юбилей фәнни-гамәли «Фәизханов укулары» узды. Аның эшендә, гадәттәгечә, илебезнең төрле регионнарыннан, Казаннан, Мәскәүдән галимнәр катнашты. Шунысы куанычлы, «Фәизханов укулары» төрле докладлар укыла торган конференция генә булып калмый, ә бәлки күп еллык фәнни проектлар турында фикер алышу мәйданы да. Хөсәин Фәизханов ис. Ислам институты ректоры Дамир Мөхетдинов әйтүенчә: «Аларның иң мөһиме булып фәнни-эзләнү археологик «Материальная культура народов Волго-Окского региона в эпоху средневековья: Формирование и развитие» дигән регионара программа кала».

Быелгы конференциядә илледән артык галим– Ислам дине белгечләре, этнологлар, педагоглар катнашты. Доклад укучылар составы бу чараны халыкара симпозиум дип дип атарга нигез бирә. Алар арасында Казахстаннан, Әзербайҗаннан, Финляндиядән, Үзбәкстаннан, Дагестаннан һәм Россиянең күп шәһәрләреннән галимнәр бар.                                                                                                                       7

БУ САНДА:

Мәүлид ае башланды        3

         

 

Ашыгыз тәмле булсын 4

 

Россия медале - Моклокада 5

 

Нигарның моңлы сандугачы Рәшит Ваһаповка багышланган Конөерт - тамаша 6

Халыкка хезмәттә       8

КОРЫЛТАЙ

Нижгар татарлары Корылтае

Үмәр хәзрәт арты минбәргә Бөтендөнҗятатар Конгрессы башкарма комитеты рәисенең урынбасары Р.Ф. Сафин чакырылды. Рамис Фәрук улы котлау сүзләре белән беррәттән безнең иҗтимагый һәм рухи оешмаларыбызның эшчәнлеген билгеләп үтте. Аеруча шундый зур чараларның берлектә оештырылуын, «Мәдинә» Нәшрият йортының эшен ассызыклады. Ә чыгышы ахырында Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты рәисе Р.З. Закировның безнең Корылтайга юллаган тәбрикләвен рус телендә җиткерде.

Аннары котлау сүзләре һәм безнең турыда булган кайбер фикерләре белән Губернаторыбыз аппараты исеменнән С.К. Курицын, өлкә Законнар чыгару Җыеныннан С.А. Красиков, яһүдиләр оешмасы лидеры Э.М. Чапрак, Н. Новгород мэры исеменнән С.А. Горин, фин татарлары исеменнән Фейсал Самархан чыгыш ясадылар. Бу хөрмәтле кунакларның чыгышларыннан бер-ике җөмлә генә аласы иде дә бит, бүгенге газетага планлаштырылган урынга сыеп бетмәвем бар. Уңае чыкканда мин аларның безгә карата әйткән фикерләренә, һичшиксез, тукталачакмын.

Корылтайда үзләренең пленар чыгышларында тирәнтен тарихыбызны «казучы» күренекле якташыбыз Алимҗан абый Орлов, Мордовиядән килгән мишәр кунагыбыз, «Татар газетасы» редакторы, «Хезмәтчел татар морзалары» китабы авторы Ирек Биккинин, тарих фәннәре кандидаты, тарихчы, публицист Дамир Хәйретдинов бигрәк эчтәлекле темаларга тукталдылар. Мәсәлән, «Кече этносның зур проблемалары» дигән теманы Дамир Зиннур улы күтәреп чыкты, «Гасырлар панорамасында татар-мишәрләре»  дигәнен – фәлсәфә фәннәре кандидаты, тарихчы Алимҗан Мостафа улы.

Төштән соң Хезмәт сараеның кече залында Халыкара “Татнет йолдызлары” интернет-проект конкурсының оештыру комитеты рәисе Айнур Сибгатуллин «Түгәрәк өстәл» артына электрон технологияләр белән кызыксынучыларны җыйган булса, зур залда Нижгар татарларының Региональ милли-мәдәни мөхтәриятенең конференциясе башланды. Беренче итеп үзенең дүрт еллык эшчәнлеге хакында аның рәисе Гаяз Салих улы Закиров сөйләде. Ул бу вакыт эчендә татар-мишәрләре тормышына кагылышлы булган иң-иң әһәмиятле һәм истәлекле вакыйгаларга гына тукталып үтте. Мөхтәриятнең ревизион-контроль комиссиясе отчётын тыңлаганнан соң, Конференциянең иң мөһим өлешенә – Нижгар татарларының Милли-мәдәни мөхтәрияте (НТРМММ) Советының яңа составын сайлауга керештек. Делегатлар яңа Советны 17 кешедән сайларга кирәк дип таптылар. Рәис, рәис урынбасарлары, ревизион комиссия билгеләнгәч, делегатлар сүзне Гаяз Салих улына бирделәр. Ул кыскача гына НТРМММның яңа дүрт елга каралган планнары, төп эшчәнлегенең юнәлешләре турында сөйләп узды. Марат Кадер улы Мөхтәриятнең Уставына кертелгән үзгәрешләргә тукталып үтте, үзе рәислек иткән «Туган як» үзәгенең башкарган эшләре белән таныштырды. Сафаҗай администрациясе башлыгы Вафа Камалетдинов, Спас районы башлыгы урынбасары Рамил Салихҗанов көн кадагына караган темаларга эчтәлекле чыгышлар ясадылар. Мәскәүле Мөхәммәт Миначёв безнең мәктәпләрдә татар теленә тиешле игътибар бирелмәве хакында, авылларыбызның картая баруы турында тагын бер тапкыр искәртеп үтте.

Съезд азагында «Мәдинә» Нәшрият йортының басмаларын презентацияләү булды. Аеруча сыйфатлы итеп башкарган Рифат Фатыйхович Ибраһимовның күләмле, күпбитле китабы делегатларда һәм кунакларда зур кызыксыну уятты. Чөнки анда, ниндидер дәрәҗәгә ирешеп, үзенең эзен калдырган 600-гә якын якташ-милләттәшләребезнең фотолары белән кыскача гына биографияләре урнаштырылган. Әмма бу әле Дамир Мөхетдинов белән аларның уртак булган иҗади эшләренең башы гына икән. Киләчәктә бергәләшеп тагын шундый энциклопедик типтагы китаплар булдырулары турында Рифат Фатыйх улы үзе белдерде.

«Мишәр дөньясы» газетасының эшчәнлеге, киләчәк планнары белән аның редакторы, яңа гына табадан төшкән «Өмет таңнары»  китабы авторы Әнвәр Камалетдинов таныштырды. Ул берәр сүз китабы турында да әйтте. Аның сүзләренчә, анда бастырылган повестьларның төп геройлары Нижгар мишәрләре, нигезләренә салынган сюжетлары да үзебезнең, татар-мишәрләренең чынбарлыгыннан алынган.

Көне буе диярлек залда утырып шактый алҗыган делегатлар Н. Новгород Кремль Концерт залында оештырылган Рәшит Ваһаповның 100 еллык юбилеена багышланган концертка юнәлделәр.

Олег Әндәрҗан

Наил Хәсәнов фотолары.

Бер җөмлә белән              

КЫЗЫЛ ОКТЯБРЬ районы буенча Президент сайлаулары нәтиҗәләреннән күренгәнчә, коммунистлар лидеры Г. Зюганов өч авылда Д. Медведевны узган: район үзәге Уразавылда, Атяравылда һәм Дубровкада.

РБИШЧА сайлау округы буенча Кызыл Октябрь районы Земство җыенына депутат булырга теләк белдергән биш кандидат арасыннан узган сайлауларда «Тахым» предприятиясе җитәкчесе Рамил Мөхәммәтҗанов җиңеп чыкты.

БОЗЛАУ сайлау округы буенча Рамил ага Салихҗанов урынына Спас районы Земство җыенына депутат итеп аның авылдашы Җәүдәт Мтиуллин, ә авыл Советына – Ирек Салихҗанов сайландылар.

ПИЛНӘ районы Земство җыенына депутат итеп Сафаҗайдан Киров СПКсы рәисе Шамил Нуриманов, фермер Рөстәм Сабитов, Петрякстан –  җирле СПК рәисе Рафек Хәсәнов, Мочалидан – ОАО «Нижегородавтотехобслу-живание»сенең Пилнә филиалы директоры Мирзахлям Абдулганиев уздылар.

ӨЧКҮЛгә табигый газ килү белән социаль революция якынлаша кебек, әмма ул крестьянда якты киләчәккә өмет уятыр микән: авылда медпункт арты клубта ябылды инде.

КАМКА урта мәктәбе директоры
Р. О. Абубякиров инициативасы белән, Халыкара хатын-кызлар көне уңаеннан киң иттереп мәктәп спорт залында зур бәйрәм табыны артында әниләр җыелышы уздырдылар, ә һәр класс укучылары хөрмәтле кунаклар игътибарына үзләренең музыкаль номерларын тәкъдим иттеләр.

УРАЗАВЫЛда Кызыл Октябрь районы башлыгы Земство җыены депутатлары утырышындагы отчёт чыгышында Губернаторның районга карата белдергән җитди тәнькыйтен читләтеп үтмәде һәм социаль-экономик, финанс яктан үзе җитәкләгән бу милли районның өлкә буенча иң түбән позициядә торуын да яшермәде.

СУЫКСУлы Зиннятулла Ситдиков белән Ульян өлкәсе губернаторы С. Морозов, Законнар чыгару Җыены рәисе Б. Зотов, авыл хуҗалыгы министры А. Якунин очрашып, күренекле якташыбыз президентлык иткән «Сантимир» корпорациясенең Ульян өлкәсендәге эшчәнлеге белән кызыксындылар.

КРАСНЫЙ ОСТРОВта өч ел тик яткан авыл хуҗалыгы җирләренең (181 пай) киләчәген хәл итәр нияте белән җирле район газетасында рәсми белдерү бастырылган: аңлаганыбызча, 90 көн эчендә исемлектә күрсәтелгән якташ милләттәшләребез җир пайларын максатлы куллану юлын таба алмасалар, алар аңа үзләренең милек хокукларын югалтачаклар.

КУЙСУЫ, ЫРГУ, МӨТЕРАВЫЛ һәм СЕМОЧКИда яшәүче милләттәшләребезнең күпчелеге безнең якларда күптән түгел генә пәйдә булган яңа инвестор «АгроИнвест Групп» карамагына үз җир пайларын бирүне отышлы күрәләр икән.

МӨТЕРАВЫЛда газлаштыру эшләренә максатлы өлкә программасы буенча 11 млн. сум һәм тагын 3,5 млн. сум АПК линиясе буенча бүленеп бирелгән.

КОЧКО-ПОЖАР балалар бакчасының эшчәнлеге белән шушы көннәрдә ЯНДАВИШЧА балалар бакчасы хезмәткәрләре килеп таныштылар, үзара тәҗрибәләре белән уртаклаштылар һәм, әйтергә кирәк, кунаклар биредән шактый файдалы нәрсәләр туплап кайттылар (К. Пожары балалар бакчасы турында 5 биттә укыгыз).

Олег Хөсәинов әзерләде.

БЕЗНЕҢ ИСЛАМ

Сихердән сакланыгыз!

Мөхтәрәм җәмәгать! Һәрбер Аллаһ Тәгаләгә иман китергән бәндәнең күренми торган каһәр, явыз дошманы бар. Сакланыгыз ул дошманнан! Аңардан без сакланмасак, ул безне адаштырыр, үзенең ярамас бозык юлына бастырыр, җәһәннәмгә илтер. Оныта күрмәгез, ул дошманыбыз мәрхәмәтсез, начарлык кылып, беркайчан да армый-талмый, иң яманы – ул күренми! Ул безне күрә, ә без аны юк. Ул дошманыбыз ашаган алдында «Бисмилләһ» дип әйтмәсәк, ашыбызны урлый, кеше ашый-ашый, ләкин ашап туялмый. Намазларыбызны укыганда ул безгә вәсвәсә кыла, малларыбызга, иманыбызга зарар китерә. Ул дошман беренче ата-анабызны алдап, оҗмахтан чыгарттырды, аңарга була Адәм атабыз Раббыбыз каршында оятка калды, хур булды. Әгәр без дошманыбызның кем икәнен белмәсәк, ул безне дә бу дөньяда да да, ахирәттә дә хур итәчәк! Ышаныгыз, ул күбебезне үзенең бозык юлына бастырды. Исерткеч эчемлекләр эчеп, зина кылып, диннән, имам-муллалардан көлеп, күбесе аңа буйсынды, колы булды. Күпләре Аллаһның нурын кире кагып, ул дошманның якын дусларына, кардәшләренә әверелделәр. Ул дошманыбыз, әлбәттә, шайтан, Иблис, аңардан начаррак, явызрак нәрсә юктыр. Ул Адәм атабызга сәҗдә кылмады, горурланды, үзен өстен куйды, һәм Аллаһка буйсынмаганы өчен җәннәттән куылды: «Хөрмәт йөзеннән Адәмгә сәҗдә кылыгыз, дип фәрештәләргә әйткән вакытыбызда, алар сәҗдә кылдылар, мәгәр Иблис сәҗдә кылмады, тәкәбберләнде һәм көферләрдән булды» (Сыер сүрәсе, 34 аят). Шайтан адәмнәргә начарлык кылудан туктамас, беребезне дә рәхим итмәс, моның турында Корьән Кәримдә шулай хәбәр әйтелә: «Иблис әйтте: «Ий Раббым, ґиззәтең хакы өчен әйтәмен, кешеләрне һәммәсен аздырачакмын» (Сад сүрәсе, 82 аят). Аның явызлыгыннан безне коралланган гаскәр дә, тән сакчылары да саклый алмый. Иблистән безнең бер генә сакчыбыз бар – Аллаһ Тәгалә. Аллаһ Тәгаләгә генә чын, ихлас күңелләребез белән табынсак, безгә Иблис зарар итә алмый, «Мәгәр ихлас булган мөэмин бәндәләреңне аздырырга көчем җитмәс» (Сад сүрәсе, 83 аят) һәм «Әлбәттә, итәгать итүче ихлас колларым, алар зарарына йөрергә сиңа ирек юк, мәгәр берәү азып, сиңа иярсә, ул азган кешене үзеңә ияртә алырсың» (Хиҗер сүрәсе, 42 аят), – дип Корьәндә әйтелә. Иблис – шайтанның бу яши торган дөньябызда якын хезмәттәшләре бар. Сихерчеләр, багучылар, экстрасенслар – болар барысы да Аллаһның дошманнары, шайтан дуслары. Бүгенге заманаларыбыз, Фиргәвен заманасы дип әйтсәм, хата булмас дип уйлым. Фиргәвен яшәгән вакытында җир йөзендә бигрәк тә сихер таралган, мәшһүр иде. Бүгенге көнебездә сихерче-бозучылар газета-журналларда, телевидениеда хезмәтләрен күрсәтәләр. Надан, мескен адәмнәр чирләсәләр, имам-муллаларга бармыйлар, ә беренче итеп сихерче әбигә, урыс багучыларына йөгерәләр. Ул багучылар мескеннәрнең сырхауларын тагы да арттыра төшәләр. Үзеңне мөселманга санап, шайтан дусларына килеп ярдәм сорарга оят түгелме!? Сихерченең ярдәмен сорау, зур гөнаһ, көферлек кылу, иманыңны сату. Шайтан дустыннан ярдәм сорау – Аллаһка дошман булу дигән сүз. Бу шайтан колларыннан нинди ярдәм, нинди шифа инде булсын!? Сихерчеләр-багучылар, Раббыбыз тарафыннан каргалган, мәлгун кешеләр, моңа сәбәпләр күп. Беренчедән, алар хатын берлә ирләрне аералар, гаиләләрне тар-мар итәләр, балалар бәхетсез, ятим булып кала. Икенчедән, кешләрнең саулыкларына коточкыч зыян китереп, адәмнәрне хәлсез калдыралар. Өченчедән, бозык гамәлләрен дин астына качырып, без Аллаһ көче белән халыкны шифалыйбыз, дип алдыйлар. Урыс багучылары, мәсәлән, өйләренә тәре-иконалар, ә татар багучылары мәчет сүрәтләре, Корьән аятләрен эләләр. Алар шуның берлә үзләренең диндар-динле булуларын күрсәтергә телиләр. Намаз укымыйлар, сәдака бирмиләр, мәчетләргә йөремиләр, ни-ниди алардан шифа булсын!? Корьән Кәримне ачып “гадать” итүчеләребез дә юк түгел. Ләкин бу гамәлләр белән маташканнар, бәхетсезләр, алар киләчәк Ахирәтләрен дөньяның юк-бар малына саталар, үз куллары берлә тәмуг утын сосалар. Алладан, сине юктан бар иткән Раббыңнан башка кем Сиңа ярдәм бирсен?! Хәлең юк икән, Корьән укып, дога кылып шифалан, үзең Корьән укый алмыйсың икән, галимнәргә кил, алар сиңа кадәри хәл ярдәмнәрен күрсәтерләр. Сабыр ит! Шайтан колларына барма!

Дин кардәшләрем! Әгәр без динебезне тотмасак, Ходаебызның әйткән әмерләрен үтәмәсәк, Аны зикер итеп, Корьәннән гафил булсак, шайтан безне дә адаштырыр, «Берәү Коръәнгә ышанудан яки аның белән гамәл кылудан баш тартса, Коръән юлына керергә теләмәсә, ул кешене Без шайтанга тапшырырбыз, ул шайтан аңа якын булыр, һич аерылмас. Бу сүзгә бик каты әһәмият бирегез!» (Зиннәтләнү сүрәсе, 36 аят)

Газиз милләттәшләрем! Сихердән сакланыгыз, чөнки аның белән шөгыльләнү, кичерелми торган гөнаһтыр. Пәйгамбәребез бер вакытны сәхабәләренә әйткән иде: «Җиде зур гөнаһтан куркыгыз, әгәр дә сез ул гөнаһларны эшләсәгез, бу дөньяда да да, киләчәк Ахирәттә дә һаләк булырсыз!». Сәхабәләр куркынышып, Аллаһның илчесеннән сорадылар: «Ий пәйгамбәр, син безгә ул гөнаһларны әйтеп үтмәссен ме?» Пәйгамбәр әйтте: «Ширек кылу, хаксыз кеше үтерү, зина кылу, сихер белән мавыгу, ятимнәрнең малын ашау....».

Ий Раббым Аллаһ! Безне, балакайларыбызны туры юлың белән итсәң иде! Адашкан-саташканнарыбызга һидәятеңне биреп, иманнарыбызны арттырып, мөселманнар булып яшәргә насыйп вә мияссәр итсәң иде!

Мөнир-хәзрәт Беюсов

 Нижгар өлкәсенең

баш имам-мөхтәсибе

Мөнир хәзрәтнең насыйхәтләре:

1. Үзеңне шайтан-җеннәрнең явызлыгыннан сакларга теләсәң, йоклар алдыннан өч мәртәбә «Фәтихә», «Ихлас», «Фәләкъ», «Нәс», сүрәләре, вә «Аятелкөрси» аятен укып, кулларыгызга өрегез, һәм шул кулларыгыз берлә өстегезне сөртегез. Шулай эшләсәгез, шайтаннар, сихерчеләр сезгә иртүк уянганчыга тикле зарар итә алмаслар.

2. Йокы алдыннан кулларыгызны юып ятыгыз, бармакларыгызда аш, май ябышып калса, йоклаган вакытыгызда сезгә җеннәр зарар итәр.

3. Йоклаган вакытыгызда бер начар төш күрсәгез я җен берлә басылсагыз, уянгач, таһәрәт алып, ике ракәгат намаз укыгыз, начар төшләрегезне кемгә дә сөйләмәгез.

4. Йоклый торган бүлмәгездә хайван, кеше сүрәтләре булса, аларны башка урынга алып куегез. Ххайван, кеше сүрәтләре эленеп торган бүлмәләрдә фәрештәләр булмый, фәрештәләр булмаган бүмәләрдә җеннәр генә яши.


Мәүлид ае башланды

20 апрельдә барча мөселман дөньясы Мәүлид ән-Нәбий – Мөхәммәт пәйгамбәребез галәйһис-сәламнең туган көнен бәйрәм итте. Ул Һиҗри календарь буенча рабигыль әүвәл аеның 12 көнендә Мәккә шәһәрендә дөньяга килгән. Нижгар мөселманнары өчен дә бу бәйрәм көтеп алган бәйрәмнәрнең берсе. Аны Нижгарда һәрчак матур итеп билгеләп үтәләр.

Беренче тапкыр бу бәйрәмне Ирбиль дигән урында, аның хакиме – бик диндар кешенең әмере белән уздырганнар. Бу бәйрәмдә күренекле дин белгечләре, суфилар җыелып, Корьән укыганнар, пәйгамбәребез галәйһиссәламнең тормышы турында сөйләшкәннәр. Соңыннан бәйрәм матур итеп корылган табыннар артында дәвам иткән.

Бу елны да, бик ямьсез һава торышына карамастан, Н. Новгород Җәмигъ мәчетендә бик күп халык җыелды. Алар арасында татарлар, үзбәкләр, әзербайҗаннар һәм башка милләт мөселманнары бар иде. Җәмигъ мәчете имам-хатыйбы Мөнир хәзрәт Беюсов хөтбәсеннән соң, бәйрәм намазы укып, мөселманнар бик матур корылган табын артына җыелдылар. Мөселманнарга хас күркәм гадәт буенча, һәркем бәйрәм табынына өлеш кертергә тырыша. Материаль ярдәм күрсәтә алмаса, һәркем берничә алма-апельсин булса да китереп, я күркәм сүз белән булса да катнаша. Быелгы Мәүлид бәйрәмен уздыруда Мәскәүдән Россия Ислам мәдәнияте үзәге башлыгы Абдул-Вахед Ниязов ярдәм итте. Үзбәкләр тарафыннан әзерләнгән пылау табынның күрке булды. Бер өстәл артында ничә төрле милләт кешесе утырды, аларның барысын да Ислам дине берләштерә, туганлаш-тыра. Аларга карап, Пәйгамбәребез галәйһис-сәламнең нинди бөек, зирәк кеше булганын ачык күрәсең. Ә Ислам диненең иң гадел, иң күркәм дине икәнен яхшы аңлыйсың.

Шушы ук көнне Автозаводта урнашкан «Тәүбә» мәчетендә дә хәйрия табыны корылды. Илледән артык мөселман кардәшләребез Мәүлид ән-Нәбий бәйрәменә килделәр. «Тәүбә» мәчете мөселманнары идарәсе җитәкчесе Тимур Фәхретдинов сөйләвенчә, бәйрәм Корьән сүрәләре уку белән башланып китә. Халит хәзрәт Валемеев укыган бәйрәм хөтбәсеннән соң, Гает намазы укып, мөселманнар табын артына утырды. Ә табыннар бик матур корылган иде. Күпсанлы Фәхретдиновлар гаиләсе, ә алар шәһәребездә диндарлыгы, ярдәмчелекләре белән аерылып торалар, Сәгитова Рушания апа, Якубов Хәмзә тырышлыгы белән аеруча ямьле иде. Ни генә юк иде бу бәйрәм өстәлләрендә: төрледән-төрле җимешләр, татлы пирог-
лар… «Тәүбә» мәчете мөселманнары идарәсе   Мәүлид бәйрәмен уздыруда
ярдәм күрсәткән барча милләт-тәшләребезгә рәхмәт белдерә.

Мәүлид ае дәвам итә. Аны Корьән укып, намазларны күбрәк башкарып, изге гамәлләр кылып, сабырлыкта, якыннарыбызга яхшы мөнәсәбәттә булып уздырырга тырышыйк.

Зилә Ахмадуллина

 

АВЫЛДАШЛАР

Ярдәмчеләргә бай бакча

Моннан 15 еллар элек безнең авылыбызның нәкъ уртасында таштан ике катлы бина – булачак балалар бакчасы торып басты һәм... катты. Әнә, фотода күрәсездер, нинди моңсу кыяфәттә бүген ул бичара: түбәсез-идәнсез, тәрәзәсез-ишексез. Инде шулай төзелеп бетмәс борын ул акрын гына таркала да башлаган. Кызганыч, Совет властенең күпме зур һәм кирәкле төзелешләрен яңа реформа җилләре җимереп ташлады икән, ә? Ярый әле ул чакта яңа балалар бакчасына өмет итеп, искесенә бөтенләй кул селтәмәделәр. Киресенчә, яңасы белән эш барып чыкмаганы күренә башлагач, Пьянага таба авыша башлаган иске агач бинаны як-яктан тимер чыбыклар белән эләктереп алдылар да, турайтып куйдылар. Ул, Аллага шөкер, яше ярты гасырны узган булса да, бүген дә төз басып тора. Яшь әти-әниләр рәхәтләнеп балаларын бирегә китереп тәрбиячеләр кулына тапшыралар. Ә андый гаиләләр безнең Кочко Пожарда унбиштән дә артык. Димәк, авылыбызның киләчәге бөтенләй томанлы түгел.

Балалар бакчасына килеп керү көе, ниндидер могҗизалы дөньяга чумган кебек тоясың үзеңне. Уңган куллар эзе, аларның иҗади хезмәтләре минем игътибарымны күзлексез дә үзләренә җәлеп итте.

Иң беренче уку бүлмәсенә кердем. Әйтерсең лә, моннан 60–70 еллар элек яшәгән бер татар гаиләсенә эләктем. Өстәлдә самовар, янында ук чәй чәйнеге. Ак яулыклы, бар җире ябык булган күлмәктән әби чәй хәтәрли төсле. Ерак та түгел мич башына менеп түбәтәйле бабай утырган. Читтәрәк яшь киленнең кровате булса кирәк. Чөнки ул чаршау белән уратылып алынган, ә янында ук түшәмгә кадак белән беркетелгән бишек эленгән, бишек өстенә пәрдә корылган. Бер диварда тиспе дә үзенең лаеклы урынын алган.

Уен бүлмәсенә узсам, кече яшьтәге балалар идәнгә җәелгән җылы келәмнәр өстендә уйнап маташалар. Бу матур һәм бик кирәкле келәмнәрне авыл мәчете, аның имамы Габделхай хәзрәт Ибраһимов балалар бакчасына бүләк иткән икән.

Зур коридорның бер өлешендә   шулай ук элекке авыл тормышын чагылдырган музей почмагы да бар. Анда күмер үтүге, керләр уа торган такта, калып һ.б. Соңгысы белән без терлек фермасы янындагы тирестән кирпечләр ясап, мәктәпне җылытырга якмыш әзерли идек. Авылыбызның     кул остасы булган Нәсимә Юсипованың да иҗади хезмәтләре монда матур итеп урыннаштырылган. Сергач районы картасының, илебез символикасының диварда булуы да зур әһәмияткә ия. Аеруча күзем әти-әниләр почмагына төште. Анда нинди генә кул эшләре юк! Ә балалар кул эшләре күргәзмәсе бигрәк еш алышынып тора икән.

Тере почмак турында да берәр сүз әйтәсем килә. Матур гөлләр эчендә яшел суган, кызыл чөгендер үсеп утыра, попугай рәхәтләнеп яши. Балалар аны яраталар, карап, ашатып торалар.

Балалар бакчасында җылы һәм санитар нормаларга туры китерелеп җиһазландырылган санитар почмак күпне тора. Балаларга йомышлары белән тышка, суыкка чыгып йөрисе юк.      

Гомумән алганда, биредә мәктәпкәчә тәрбия эшчәнлеген алып барыр өчен 11 юнәлештә корылган почмаклар булдырылган.

Мин балалар бакчасында кунак булган көнне, беренче җыр дәресе иде. Аны тәрбияче Илһамия Мостафина белән баянчы Наил Гаязетдинов алып бардылар. Алар балаларны русча да, татарча да җырлаттылар, аннары биеттеләр, музыкаль уеннар оештырдылар.

Бу бәхетле балаларга карап, үземнең бала чагымны күз алдыма китердем, ач карынга кырдан башак җыеп йөргәннәремне исемә төшердем, һәм шул чак күз яшьләрем бәреп чыкты...

Төш ашына кадәр балалар тәрбияче ярдәмчесе Рамиля Фәйзрахманова кул астында чиста һавада уйнап күңел ачтылар. Шуннан соң бик теләп Әнисә апалары Гафарова әзерләгән төшке аш белән сыйлангач, йокы бүлмәсенә тартыла башладылар. Матур кроватларда бер төсле япмалар, һәр баланың кровате янында әниләре куллары белән эшләнелгән массаж ковриклар рәтләп куелган.

Балалар бакчасы әти-әниләр белән бигрәк тыгыз элемтәдә тора. Бергәләшеп алар төрле конкурслар оештыралар. Бу турыда зур фотогазеталар сөйли. Балага гаиләдә дөрес тәрбия бирү хакында «түгәрәк өстәл» артында фикер дә алышалар. Бигрәк актив әти-әниләрдән Шаиповларны, Әндәрҗановларны, Имаметдиновларны, Әхмәтбаевларны, Җиһаншиннарны, Азизбаевларны, Фәхретдиновларны билгеләделәр. 

Балалар бакчасының яңа мөдире Алсу Әхмәтбаева белән сөйләшеп утырганда, бу мәктәпкәчә мәгариф учреждениясенең ярдәмчеләре бихисап булуын белдем. Алар арасында җирле мәктәптә хезмәт дәресләрен һәм түгәрәген алып баручы, югары белемле математика укытучысы Халит Әндәрҗанов та бар. Ул балалар өчен бик матур агач көрәкләр эшләп биргән. Бүтән әйберләр кирәк булган вакытта да, ниндидер җитешсезлекләрне төзәтү өчен дә аңа мөрәҗәгать итәләр икән. Бервакытта да баш тартмый. Аның хәленнән ни генә килми бит. Чын мәгънәсендә алтын куллы ул. Шуңа күрә коллектив Халитка зур рәхмәтләрен белдерә.

Бүген ярдәмчеләре, заманча әйткәндә, балалар бакчасы спонсорлары сафында шулай ук җирле СПК, администрация, кибет тотучылардан  – Рафик Кәримов, Фаил Хамзин, Нәймә Хафизова. Алсу аерым рәхмәтләрен Мәдәнә мәчете музееның директоры Фәрит Беляевка белдерә. Ул музей почмагы булдыруда ярдәм иткән.

5–6 кешедән торган коллектив дусларча, бер-берсенә якыннан ярдәмләшеп хезмәт итәләр. Таушалган йортны да, балаларны аның кочагына сыйдырып, җәннәт эшләгәннәр. Шуңа күрә өлкәдән килгән олы комиссия  Кочко Пожар балалар бакчасы эшчәнлеген югары билгеләп, аңа киләсе биш елга шушы юнәлештә эшләргә рөхсәт биргән лицензия тапшырган.

Һичшиксез, бер ел эчендә яңалыклар кертүдә, шулай итеп балалар бакчасының дәрәҗәсен күтәрүдә яңа мөдир Алсу Адельша кызы Әхмәтбаеваның роле искиткеч зур. «Тырышкан табар, ташка кадак кагар», – дигәннәр. Ул эзли, таба. Үзе тырышканга – коллектив та тырыша.

Алсу, башлаган хезмәтең игелекле, ахыргача шулай дәртеңне сүндерми атла.

Равилә Османова

үз хәбәрчебез

Олег Хөсәинов

фотолары.

Ашыгыз тәмле булсын

Фотода сез Абдулхамит исемендәге Зур Рбишча мәктәбе ашханәсе хезмәткәрләре (сулдан уңга) Үмәрова Факия Зиннәт кызын, Ибраһимова Зөлфия Хайдәр кызын һәм Салахетдинова Файлә Абдулбәр кызын күрәсез.

Үмәрова Факия 33 ел инде аш пешерүче булып эшли. Салахетдинова Файләнең дә хезмәт стажы 20 елдан артык инде. Ә Ибраһимова Зөлфиянең пешекче булып эшләвенә 5 ел тулган.

Алар үз һөнәрләрен бик яраталар һәм укучыларны төрледән-төрле тәмле ризыклар белән сыйлыйлар. Мәктәп ашханәсендә укучылар иртәнге һәм төшке аш белән тәэмин ителә. Иртәнге аш белән 300 бала тукланса, төшке ашта 400 өстенә укучы була инде.

Укучылар әйтүенчә, мәктәп ашханәсендә бик тәмле ризыклар әзерлиләр һәм даими рәвештә меню да үзгәртелеп тора. Пешекчеләр әзерләгән булочкаларны укучылар бик яратып ашыйлар икән.

Балалар Факия, Файлә һәм Зөлфия апаларына, тәмле ризыклар әзерләгәннәре өчен, бик рәхмәтлеләр.

Наил ХӘСӘНОВ фотосы.

МИЛЛИ СПОРТ

Ышандырганыбызча, Зур Рбишчада күренекле якташыбыз Абдулхамит Садеков истәлегенә оештырылган билбаулар белән көрәш буенча ачык районара укучылар ярышында күрше Чувашиядән катнашкан милләттәшләребезнең тренеры белән кыска гына әңгәмәбезне алдагы саннарыбызның берсендә сезнең игътибарга тәкъдим итәрбез дигән идек.

Батыр районыннан килгән шыгырдан көрәшчеләре командасы, язганыбызча, икенче урынны алып кайтты. Аларның тренеры
Ф. К. Чабатов белән әңгәмә корырга безне җиңел үлчәмдә милләттәш мишәрләребезнең келәмдә оста, ямьле, актив чыгышлары этәрде. Уйлап кына карагыз: 80 катнашучы арасыннан Фәрит Кияметдинович 6 тәрбияләнүчесе белән генә дә нинди уңышка иреште бит!

Шыгырданның яшь батырлары

– Тулы команда җыеп килгән булсагыз, бәлки, гомумкоманда нәтиҗәләре буенча, Күчмә кубок өчен дә ярыша алган булыр идегез? – дим Фәрит Чабатовка.

Кызганычка, әлеге ярыш Россия беренчелеге белән бер көнгә туры килде шул. Кайбер көчле тәрбияләнүчеләребез анда китеп бардылар. Ләкин бит сезнең мишәрләрдә  «яклау» дигән нәмәстәкәй бар, шуңа күрә сездә ягадан килгәннәргә ниндидер зур уңышка ирешергә бик авыр. Кайбер очракларда, судьялар коллегиясе үзара киңәшә дә, көрәшчеләребезне, Сабантуй мәрәсеннән, турнир келәменнән булсын, бөтенләй юри чыгарып җибәрәләр. Без бит сезнең якларда беренче тапкыр гына түгел. Ә менә бездә ерак юлны якын итеп килгән кунакларны кысрыкларга түгел, киресенчә, аларга кадер-хөрмәт күрсәтергә тырышалар.  

–  Фәрит Кияметдинович, татар-мишәр көрәше белән күптәнме инде шөгыльләнәсез һәм бу өлкәдә сездә нинди уңайлыклар тудырылган?

  Ирекле көрәш, татар-башкорт көрәше белән күптән мавыгабыз. Ә системалы рәвештә бу спорт төрләре һәм сезнең татар-мишәр көрәше белән авыл спорт залын яңартып гамәлгә керткәч шөгыльләнә башладык.

Уңайлыкларга килгәндә, бездә дә хөкүмәт, кызганычка каршы, милли спортка битараф карый. Барча йөкне энтузиастлар, минем ише фанатлар тарта. Шул ук авыл спорт залын да моннан дүрт ел элек кенә җирле эшмәкәрләр исәбенә торгыздык, шунда спорт клубы оештырдык һәм аны «Ак барс» дип атадык.

Шыгырдан – Чувашиядә иң зур авылларның берсе. Аллага шөкер, хәлле милләттәшләребез бар, ярдәмнәреннән ташламыйлар, акмаса да, алардан тамгалый тора. Бер генә чакыруны да калдырмаска тырышабыз. Татарстанның күп районнарында булдык, әле менә Түбән Новгород өлкәсе белән таныша башладык, биредә яшәүче милләттәшләребезнең гасырлардан килгән үзенчәлекле татар-мишәр көрәшен өйрәнәбез. Чын спортчы, ә безнең очракта көрәшче тәрбиялим дисәң, арадан өметлеләрен сайлап алып, алар белән даими шөгыльләнергә, аларны яшьтән үк рәсми ярышларда шомарта башларга кирәк. Без, мәсәлән, бүген шундый 14 яшүсмер белән кайныйбыз, алар белән көн аша өчәр сәгать шөгыльләнәбез. Ә чакыру алу көе, аларны үз автомобильләребезгә төяп, чабабыз гына, юлларның чакрымнарын һәм чыгымнарын санап тормыйбыз. Әлеге дә баягы, спорт җанлы спонсорларыбыз бар, Аллага шөкер.

– Күренеп тора, көрәш келәме сезгә дә ят нәрсә түгел – яшьлектә бил алышкансыздыр?

 Әйе, үзең җаның-тәнең белән ниндидер спорт төренә гашыйк булмасаң, башкаларны аңа өйрәтү мөмкин түгел. 

– Ә үзегез  кем булып эшлисез соң?

Фермерчылык белән шөгыльләнәм.

– Шушы уңайдан файдаланып, безнең мишәрләр турында ни әйтер идегез?

– Без дә бит үзебезне мишәрләр дип йөртәбез. Ләкин асылында – без барыбыз да татарлар. Менә шушы татар милләтен тату, сәламәт, аек, башкаларга үрнәк булырдый милләт итеп танытыр өчен, барчабызга хәленнән килгән кадәр үз урынында тырышасы иде. Күрше миләттәшләребезнең уңышларын сөенеп каршыларга, хупларга, алардан сабак алырга, ә кайгыларын уртаклаша белергә кирәк. Безгә һич кенә дә көнләшергә ярамый.

Рбишчага карап фикер йөртсәң, нижгар мишәрләребез ярыйсы гына яши бирә икән. Һәм алга таба да шулай булсын иде. Исән-имин яңа очрашуларга кадәр. Безгә игътибар иткәнегез өчен рәхмәт.

Олег Әндәрҗан язып алды.

Фотода:

Батыр районының яшь батырлары.


Федерация юк, ә чемпионат бар

Алдагы санда хәбәр иткәнебезчә, 14 мартта татар-мишәр көрәше буенча дөнья чемпионы, 3 тапкыр дөнья Кубогы иясе, 5 тапкыр СССР чемпионы, күренекле якташыбыз Зәки Үмәров (Спас р-ны) призларына Дзержинскта VIII ачык өлкә чемпионаты булып үтте. Әйтергә кирәк, узган елдагыдан аермалы буларак, монысында катнашучылар саны да, тамашачылар саны да күбрәк булды. Мәсәлән, бу көнне 7 командадан 99 көрәшче шәһәрнең «Химик» үзәк стадионы спорт залында бил алышты. Хәтта Кырымнан, Мәскәүдән килгәннәр иде.

Өлкән төркемдә гомумкоманда нәтиҗәләре буенча мәскәүчеләр беренче урынны алып кайттылар. Икенче белән өченче урыннарны Пилнә белән Кызыл Октябрь командалары бүлеште. Ә яшүсмерләр арасында аеруча Спас командасы вәкилләре яхшы көрәштеләр. Алар беренчене яуладылар да. Икенче белән өченче урыннарны Кызыл Октябрь белән Пилнә районы командалары алдылар.

Тагын шунысын билгеләп үтәсе килә: быел көрәш 12 авырлык категориясендә алып барылды. Иң җиңел үлчәмнән тотынсак, 35 кг авырлыкта Илдар Арибҗанов (Т. Моклокасы) җиңеп чыкты, 40 кг – Дамир Хафизов
(Т. Моклокасы), 45 кг – Рөстәм Хайруллин (Рбишча), 50 кг – Ринат Тяжелов (Т. Моклокасы), 55 кг – Марат Мостафин (Тукай), 60 кг – Ранис Алимов (Рбишча), +60 кг – Ринат Нәвретдинов (Рбишча), 65 кг – Илнур Аляутдинов (Мәдәнә), 71 кг – Илгиз Измайлов (Сафаҗай), 78 кг – Рушан Ганеев (Мәскәү), 86 килограмм үлчәмдә Рафаэль Вилданов (Мәскәү) чемпион исемен яуладылар.

Абсолют авырлыкта, узган елдагыча, сафаҗайлы Ринат Сабитов төп бүләкне отты. Калган ике бүләкле урыннарга мәскәүче милләттәшләребез Р. Вилданов белән Магомед Кипкеев лаек булдылар.

Яшүсмерләрнең көрәшенә тукталганда, Спас районын тагын ассызыклап үтәр идем. Рамил абый Салихҗанов милли мәсьәләләр буенча район башлыгы урынбасары булып эшли башлагач, анда татар-мишәр көрәшебезгә игътибар аеруча артты. Шуның нәтиҗәсе буларак, Спас районының яшь көрәшчеләре төрле ярышларда һаман күбрәк бүләкле урыннарга лаек булалар. Димәк, якын киләчәктә алар абыйлары Зәки әфәнде Үмәров кебек үк зур мәйдан тотачаклар. Ник дисәгез, Дзержинск шәһәрендә генә дә яшүсмерләр төркемендә 14 финалчының 9 спасчылардан торды (4 – беренче, 5 – икенче урын).

Татар-мишәр көрәше буенча өлкә федерациябез булмаса да, Аллага шөкер, Зәки Үмәров кебек милләтпәрвәр җанлы якташларыбыз аркасында өлкә чемпионатыбыз сигез ел рәттән бик дәрәҗәле оештырыла килә.

Материалны әзерләргә ярдәм иткәннәре өчен «Химик» стадионы секретариатына рәхмәтләремне белдерәм.

Альбина Җаббарова

үз хәбәрчебез


Россия медале – Моклокада

Язганыбызча, 22-23 февральда Чувашия республикасы Новочебоксарск шәһәренең ДЮСШ спорт мәктәбендә  билбаулар белән көрәш буенча Россия беренчелеге булып узды. Анда 1991-1993 елгы малайлар һәм кызлар арасында көрәш барды. Ярышларда 30 регионнан 250 көрәшче катнашты.

Бу чараны тантаналы ачу вакытында катнашучыларга уңышлар теләп, аларны билбаулар белән Халыкара  көрәш  федерациясе президенты Риф Гайнанов,  билбаулар белән көрәш буенча Россия федерациясе президенты Харис Аюпов котладылар.

Түбән Новгород өлкәсе данын Спас районы (малайлар) һәм Бор шәһәре (кызлар) көрәшчеләре яклады. Тукай авылыннан Марат Мустафин 50 кг хәтле авырлыкта, Рафаэль Арифуллин 55, Надир Якупов 65, Татар Моклокасыннан Артур Измайлов 60ка һәм Дамир Хәйруллин 70 кг хәтле авырлыкта көрәштеләр. Бор шәһәреннән 4 кыз да ярышларда катнашты.

Көрәш өч келәмдә барды. Бигрәк тә Карачаево-Черкессиядән һәм Кабардино-Балкариядән килгән көрәшчеләр матур, оста, мавыктыргыч итеп көрәштеләр.

Безнең егетләр дә сынатмадылар. Мәсәлән, Артур Измайлов 10 урынны яулады, ә Дамир Хайруллин бронза медаленә лаек булды. Спас районы командасы өчен мондый зур ярышларда катнашып, шундый нәтиҗәләргә ирешү үзе бер горурлык. Киләчәктә дә бу егетләребез сынатмаслар һәм дөнья чемпионатына кадәр барырбыз дип өметләнәбез.

Россия беренчелегенә барырга ярдәм иткән өчен өлкә спорт комитетына, район спорт һәм мәдәният бүлегенә рәхмәтләребезне белдерәбез.

Азат Магжанов, үз хәбәрчебез

КОРЫЛТАЙ

Нижгарның моңлы сандугачы Рәшит Ваһаповка багышланган Концерт-тамаша

21 мартта Кремль Концертлар залында бөтен дөньяга сибелгән татарларның яраткан бөек җырчысы, Нижгардан чыгып, бар дөньяга танылган якташыбыз Рәшит Ваһаповның тууына 100 ел тулуга багышланган зур Концерт-тамаша булып узды. Ул махсус Нижгар татарларының III Корылтаена уңайлап оештырылды. Бу атаклы җырчыга багышлап уздырылган башка чаралардан аермалы буларак, Концерт-тамашада Нижгар ягыннан чыгып, Мәскәүдә һәм Казанда хезмәт итүче күренекле җырчылар катнашты. Яндавишча авылыннан чыккан Россиянең атказанган артисты Наилә Фатехова, Татарстанның атказанган артистлары Чүмбәли авылыннан Роза Хәбибуллина, Мәдәнә авылыннан Илдар Шиапов, Зур Рбишча авылыннан Ирфан Измайлов, Мөтеравылдан танылган композитор, җырчы һәм баянист Сәит Абдуллин, Ишәвылдан Зәйнәп Сөләйманова, барча татарларның яратуын казанган Татарстанның халык артисты композитор, виртуоз баянчы, композитор Рамиль ага Курамшин, Н. Новгородтан «Туган як моңнары» ансамбленең балалар төркеме, җырчы һәм баянчы Камка егете Дамир Фәизханов, Алсу Латыйпова, Марат Муллин һәм талантлы яшь кызларыбыз Альбина Трушина һәм Диана Галимова катнаштылар. Концертның бизәге булып, Нижгарларның яраткан җырчысы Татарстанның халык артисты, Рәшит Ваһапов белән янәшә куерлык тагын бер бөек җырчы Хәйдәр Бигичевның тугры тормыш иптәше Зөһрә ханым Сәхәбиева белән бергә алар өч сәгатьлек концерт бирделәр. Казаннан махсус килгән атаклы алып баручы Татарсанның атказанган артисты Рәшит Сабиров тамашаны бик оста алып барып, бу концертка тагын да ямь бирде. Мең кешелек Кремль Концертлар залында шәһәрдән килгән тамашачылар арасында илебезнең төрле почмакларыннан килгән утыздан артык һәм өлкәбезнең татар авылларыннан җыелып килгән җитмештән артык делегатлар да утыра иде. Мондый зур дәрәҗәдәге, шул ук вакытта бик җылы һәм эчкерсез концерт Нижгарда күптән булганы юк иде. Якташ артистларыбыз биргән тамашаны карауга ирешкән кешеләрнең күпчелеге шундый фикердә калды. Концерт Рәшит Ваһаповның җыры белән башланды. Аның кабатланмас көчле тавышы иркен залны тутырып, күңелнең иң тирән почмакларын үтеп керде, тетрәндерде, хисләндерде, елатты… Рамиль абый Курамшинның баянына кушылып, аны дәвам иткән Зөһрә Сәхәбиева да халык җырлары белән татарларны моң дөньясына алып кереп китте. Халык җырларын заманча җырлар алыштырды. Залда утырган авыл кешеләренә үз авыллары турында җырлар бик хуш килде, Рәшит абый Ваһапов репертуарыннан җырлар тыңлап, күпләр елап та утырды. Аеруча Сафаҗай авылыннан Вафа Камалетдинов сүзләренә Сәит Абдуллин башкаруында яңгыраган «Яшисе килә» җырын тамашачы зур алкышларга күмде. Якташларбыз иҗат иткән бу җырны Салават үзе бик теләп башкара. Әхмәт Саттар сүзләрен популяр җырчыбыз Наилә Фатехова көйгә салып үзе үк башкарган «Нижгар мишәрләрем» җыры да горурлык хисе уятты. Гомумән, концерт шундый җиңел һәм бер тында барды, әйтерсең, әле шушы көнне генә иртән кайсы кайдан килеп концерт алдыннан гына очрашкан артистлар берничә көн репетиция ясаганнар. Аларның тәҗрибәлеге, сәхнә осталыгы шуннан күренә дә инде. Юкка гына атказанган артистлар түгел бит алар һәм Рәшит Ваһапловның якташлары да!!!

Концерт-тамаша татар халкының гимны «Туган тел» белән тәмамланды. Аны тамашачылар аягүрә басып тыңладылар. Бу концерт якташларыбызның исендә әле озак сакланыр һәм иң якты хисләр генә уятыр дип ышанасы килә.

Зилә Ахмадуллина


Бертавыштан сайладылар

Нижгар татар-мишәрләренең III Корылтаенда бик мөһим эш башкарылды. Беренчедән ,Нижгар татарларының Региональ милли-мәдәни мөхтәрияте (НТРМММ) рәисе итеп кабат бертавыштан Гаяз Салих улы Закиров сайланды. Нижгар татар-мишәрләренең III Корылтай делегатлары НТРМММ рәисе урынбасарларын да сайладылар. Менә алар:

Өлкә «Туган як» милли-мәдәнияте үзәге рәисе Марат Юнисов,

Х. Фәизханов ис. Н. Новгород Ислам институты ректоры Дамир Мөхетдинов,

НТРМММ пресс-секретаре Зилә Ахмадуллина.

Совет составы да бераз үзгәрде. Хәзер Совет составында 17 кеше:

1. Пилнә районының почётлы гражданы
Н. А. Абдуллин,

2. «Туган як» газетасы редакторы
Р. А. Абдуллин,

3. Арзамасның «ПожТехСервис» директоры Ш. М. Айдагулов,

4. крайны өйрәнүче, атказанган укытучы
И. Ф. Булатов (Ыргу),

5. «Якташлар» мәдәни-агарту үзәге рәисе
Ф. Г. Ваһапова,

6. Россиянең атказанган тренеры, физкультура укытучысы З. А. Валемеев (Рбишча),

7. Өлкә «Туган як» милли-мәдәни  үзәгенең Балахна бүлекчәсе рәисе
А. А. Вознесенская,

8. Дзержинск татарларының җирле милли-мәдәни мөхтәрияте рәисе Г. С. Закиров,

9.«Туган як» газетасының почётлы редакторы Р. Ф. Ибраһимов,

10. Бор шәһәрендәге «Ихсан» рәисе
Х. А. Исхаков,

11. Сафаҗай авылы администрациясе башлыгы В. А. Камалетдинов,

12. Кочко-Пожар урта мәктәбе директоры
Ф. Б. Курамшина,

13. Х.Фәизханов ис. Нижгар Ислам институты ректоры Д. В. Мөхетдинов,

14.Өлкә «Туган як» милли-мәдәнияте үзәгенең почётлы рәисе А. М. Орлов,

15. Спас районы башлыгы урынбасары
Р.А. Салихҗанов,

16. Дзержинск татарларының җирле милли-мәдәни мөхтәрияте рәисе урынбасары
М. Н. Фатыхов,

17. Өлкә «Туган як» милли-мәдәнияте үзәге рәисе М. К. Юнисов.

Контроль-ревизион комиссиянең яңа составына бертавыштан сайландылар:

1. А. М. Мухаматчина, Х. Фәизханов ис. Ислам институты бухгалтеры

2. С. Х. Царбаев, өлкә «Туган як» Милли-мәдәни үзәк советы әгъзасы

3. Р.Х. Тангалычев, НТРМММ Советы әгъзасы

Комиссия рәисе итеп бертавыштан
А. М. Мухаматчина сайланды.


Кремль Концертлар залында узган бөек якташыбыз Рәшит Ваһаповка багышланган концерт-тамашада бер төркем якташларыбызга Нижгар татарлары мәдәниятен, телен, динен саклауда керткән зур өлешләре өчен Диния нәзарәте, Региональ милли-мәдәни мөхтәрият исеменнән рәхмәт хатлары тапшырылды.

Менә алар:

1. Абдуллин Рамиль Абдулгани улы

2. Айдагулов Шамиль Матвей улы

3. Трушина Йолдыз Хәбиб улы

4. Фатыхов Мостафа Насретдин улы  

Барча Нижгар татарлары, якташлары исеменнән бу зур дәрәҗәле бүләк ияләрен чын күңелдән тәбрик итәбез. Тагын да озак еллар милләтебез, телебез, мәдәниятебез өчен хезмәт кылырга язсын.

КӨН КАДАГЫНДА

1Б ы е л г ы «Фәизханов укулары» концепциясе турында Нижгар мөселманнары Диния нәзарәте рәисе Үмәр хәзрәт Идрисов: «Россия өммәте 1990- елларда беркайчанда булмаганча ирек алып, кызганычка каршы, урта гасырлардагыча төркемнәргә аерылганлыктан арына алмады. Өммәт бердәм булырга тиеш, Корьән буенча да, хөкүмәт карашыннан чыгып та», – дип белдерде.

Алдагы елларда «Фәизханов укулары»нда күп төрле сораулар буенча фикер алышынды. Иң беренче конференция гаилимнең туган җире Сафаҗай авылында уздырылды. Анда галимнең хезмәтләренә бәя бирергә тырышу максатыннан чыгышлар ясалган иде. Аның фәнни мирасының Россия татарларының иҗтимагый-политик тормышына йогынтысын аңларга тырышылып, Фәизхановның шәхес буларак татарлар тормышындагы роленең төрле аспектлары каралды. Менә инде быелгы конференциядә тагын бер актуаль тема – дини белем алудагы үзгәрешләр турында фикер алышу бара.

Татарстан республикасының министрлар кабинеты каршындагы дини эшләр комитеты рәисе Ринат Нәбиев конференциянең эшенә югары бәя бирде. «Татарстанда уза торган бер генә конференция дә «Фәизханов укулары» белән чагыша алмый», – дип белдерде ул.

Шулай ук Президентның Идел буе округындагы вәкиле урынбасары В.Ю. Зорин да, ял көне булуга карамастан, конференция эшендә катнашып: «Беренче конференциядә хакимият һәм мөселман җәмгыятенең мөнәсәбәтләрен үстерү турында сүз барса, бүген алар җайга салынган һәм соңгы ике елда бик мөһим эшләр эшләнгән», – диде. 

Пленар өлештән соң конференция эше дәвам итте: тарихи, политологик, педагогика секцияләрендә төрле темаларга фикер алышу барды.

Шулай ук конференция барышында «Ислам в Российской федерации» проекты буенча түгәрәк өстәл булды. Бу проект программасы буенча 2012 елга 12 энциклопедик сүзлек нәшрият итү планлаштырыла. Бүгенге көндә «Ислам на Нижегородчине», «Ислам в Москве» басмалары дөнья күрде инде.

Конференция нәтиҗәләре буенча резолюция кабул ителде. Кыскача әйткәндә, анда сүз дәүләт югары уку йортлары базасында Ислам уку йортлары булдыру, аларны тәмамлаучыларга дәүләт үрнәгендә дипломнар тапшыру турында да бара. Шулай ук конференциядә катнашучылар югары дини белем алуның бердәм концепциясен булдыру турында да чыгыш ясадылар.

«Фәизханов укулары»нда катнашкан профессор, тарих фәннәре докторы Сәидакбар Агзамходжаев конференция эшен бик югары бәяләде: «Мин бу бик авторитетлы конференциядә катнашу бәхетенә ирештем. Ул Россия мөселманнары өчен генә түгел, ә бәлки башка илләр өммәтләре өчен дә бик мөһим булган актуаль мәсьәләләрне күтәрә. Мәгариф өлкәсендәге реформаларны гомумиләштерү һәм йомгаклаштыру юлында тагын бер зур адым ясалды», – диде ул.

Философия фәннәре кандидаты Али Заде Айдын Ариф улы да бик канәгать: «Мин үзем өчен бик зур ачыш ясадым, әзербайҗан һәм татар халыкларының максатлары һәм алда торган мәсьәләләре бер үк икән. Ә төгәлрәк әйтсәк, алар гасырлар дәвамында бүгенге көнгә кадәр үзгәрешсез калган икән. Миңа Хөсәин Фәизханов исеме таныш, ә татарларга Али-Мәрдән Топчибашев һәм Шәмси Асадуллаев исемнәре билгеле икәне белү миңа бик күңелле. Уртак максатларга ирешү өчен конструктив хезмәттәшлекнең башын мин шунда күрәм».

Конференция эшенә йомгак ясап, гадәттәгечә, анда ясалган чыгышлар һәм докладлар тупланган җыентык нәшрият ителәчәк.

 

Хөсәин Фәизханов исемендәге медаль

2008 елның 1 мартында Нижгар мөселманнарының Диния нәзарәте Президиумы һәм Нижгар татарларының Региональ милли-мәдәни мөхтәрияте Советы карары белән күренекле галим, мәгърифәтче Хөсәин Фәизханов исемендәге медаль булдырылды. Узган елда Хөсәин Фәизханов ис. премия булдырылып, галим О. Н. Сенюткинага тапшырылган иде. Быел бу премиягә Мәскәүдән галим Дамир Зиннур улы Хәйретдинов лаек булды. Премияне һәм медальне тапшыру махсус Нижгар татарларының III Корылтаена һәм V юбилей Хөсәин Фәизханов укуларына туры китерелде.  Беренче медальләргә Нижгар татарлары тормышында зур роль уйнаган күренекле җәмәгать эшлеклеләребезгә Кремль Концертлар залында узган, тагын бер бөек якташыбыз Рәшит Ваһаповка багышланган концерт-тамашада тапшырылды. Менә алар:

  Абдулвәдүт Шиапов,

 Алимҗан Орлов,

 Зөһрә Абдюханова,

 Кәрим Шакиров,

 Мөхәммәт Миначёв,

  Миркасым Усманов,

 Рәхимә Данеева,

  Рифат Ибраһимов,

  Риф Марданов,

 Сәяр Сабиров,

 Садык Магҗанов.

Барча Нижгар татарлары, якташлары исеменнән бу зур дәрәҗәле бүләк ияләрен чын күңелдән тәбрик итәбез. Тагын да озак еллар милләтебез, телебез, мәдәниятебез өчен хезмәт кылырга язсын.

Халыкка хезмәттә

Хөрмәтле газета укучыларыбыз! Сезнең игътибарыгызга Региональ милли-мәдәни мөхтәрият рәисе Гаяз Салих улы Закировның чыгышын тәкъдим итәбез.

Хәерле көн, мөхтәрәм кунаклар! Кадерле милләттәшләр! Хөрмәтле якташлар! Нижгар татарларының Региональ милли-мәдәни мөхтәриятенең III корылтае утырышын башлап җибәрәбез һәм бүгенге көндә милли мөхтәриятнең җитәкчесе буларак, үземнең чыгышымны татар телендә башкарырга булдым.

Мөхтәриятебезнең рәсми рәвештә эшли башлавына 4 елга якын вакыт үтеп китте. Бу вакыт эчендә ниләр эшләдек, ниләр күрсәттек, нәрсәләр маташтырдык һәм шулай ук алдыбызга куелган мәсьәләләрнең кайсыларын үтәдек һәм кайсыларын үтәп бетерә алмадык һәм болар нинди сәбәптән икәнлеген сөйләп үтәсем килә. Бу инде автономиянең (мөхтәриятнең) 4 еллык эшенә йомгак ясау да, эшебезгә бәя биреп тикшерү дә һәм сезнең каршыда ясала торган исәп-хисап (отчет) та булыр дип өметләнәм.

ХХI- гасырга нинди нәтиҗәләр һәм нинди өметләр белән аяк бастык? Белгәнегезчә, яшерен-батырын түгел инде, безнең Нижний Новгород өлкәсендә яшәүче татарларның саны елдан ел кимеп бара. Соңгы, 2003 елны үткәрелгән халык санын алу (перепись) нәтиҗәләренә карасак, Нижний Новгород өлкәсендә 50 мең татар кешесе бар булып чыкты, соңгы 5 ел эчендә, минем фикерем буенча, артмадык һәм кызганычка каршы, артмыйбыз да, кими генә барабыз. Аның объектив сәбәпләре күп булса да, аянычлы бер хаклык дип әйтсәм, сез каршы килмәссез дип уйлыйм.

ХХ- гасыр башында татар халкының күпчелеге авылларда булса, хәзер инде киресенчә, авылларыбызда пенсия яшенә җиткән карт-корылар гына калып бара, ә яшьләр мәктәпне бетерү белән, авылны ташлап шәһәргә китүне кулайрак күрәләр. Ни әйтергә соң инде, русча әйтмешли, «Рыба ищет где глубже, человек где лучше». Ә шәһәр шәһәр инде ул, үзенең зурлыгы, тышкы кыяфәте, тормышның авыл җиренә караганда җиңелрәк булуы белән, мәдәнияте һәм башкалары белән авыл баласын җәлеп итеп ала һәм кайтарып җибәрмичә, үзенә йотып калдыра.

Милләтнең милләт булып яшәве өчен иң азы 3 төрле шарт-нигез кирәк:

1. Үз теле һәм мәдәнияте булуы.

2. Үз дине һәм йолалары булуы.

3. Үзенең мөстәкыйль дәүләте булуы.

Менә шул шартлар булса гына, халык милләт булып яши ала. Безнең очракта мондый шартлар бармы? Әйе, безне татар итеп саклап калган, телебезне һәм мәдәниятебезне саклап калган үз динебез – Ислам дине бар. Ничек кенә лаф орып, мулла-имамнарыбызны сүксә-хурласалар да, диннән башка без татар-мишәр булып калалмас идек. Россия тарихында күпме халык ассимиляциягә дучар булып, эреп югалдылар. Һәм бу процесс, ассимиляция процессы дәвам итә һәм бөтен кискенлеге белән безнең алдыбызда тора. ХХ гасыр башында күренекле татар язучысы һәм җәмәгать эшлеклесе Гаяз Исхакый «200 елдан соң инкыйраз» дигән хезмәтендә безгә тагын милләт булып яшәүнең вакытын билгеләп куйган.

Мөстәкыйль дәүләт дип әйтәбез, әйе, безнең халыкның, бигрәк тә нижгар мишәр-татарларының дәүләтчелек тәрбиясе юк. Татарстан җирлегендә, Татарстан Республикасы Федерация кысаларындагы дәүләт саналса да, бөтенләй мөстәкыйль дәүләт дип әйтеп булмый. Шулай да, Татарстанның булуы, аның Россия җирлегендә генә түгел, бөтен дөнья күләмендә тоткан урыны бик зур әһәмияткә иядер ул. Чөнки сибелеп, таралып яткан татар халкы өчен Татарстан ул үзенә тартып торучы магнит сыман. «Монда хикмәт, мәгърифәт һәм монда гыйрфан, монда нур», – дип тикмәгә генә әйтмәгән халкыбызның олуг шагыйре.

Әйе, соңгы елларда Татарстан җөмһүриятендә, телне, динне гореф-гадәт йолаларны саклау юлында бихисап күп һәм әһәмиятле эшләр башкарыла башлады. «Татарстан яңа гасыр» телерадиокомпаниясын булдыру белән генә дә Татарстан җөмһүрияте Татарстаннан читтә яшәгән милләттәшләрне берләштерүдә үзенең зур өлешен кертте. Моңа мисал итеп Татарстан җөмһүрияте тарафыннан Рәсәйнең генә түгел, татарлар яшәгән башка илләргә дә делегацияләр җибәреп, һәм безнең Нижний Новгородка, Дзержинск һәм Кызыл Октябрь районына сабантуйлар вакытында үз вәкилләрен җибәреп, матди яктан да үзләренең ярдәм кулларын сузалар. Бу хәерле эшләре өчен мин бөтен Нижгар татарлары исеменнән, сезнең исемегездән дә Бөтен татар халкының президенты булган М. Ш. Шәймиевка ихлас рәхмәтләремне белдерәсем килә һәм шулай ук бүген безнең арабызда, безнең корылтайның хөрмәтле кунагы булган Бөтендөнья татар конгрессының Башкарма комитеты комитеты рәисе урынбасары Рамис Фарук улы Сафинга да рәхмәтләремне белдәрәсем килә. Кайсы вакытта безнең күңелне хушландырмый торган сүзләр әйткәләсәр дә, бу безне яратмаганнан түгел милләт өчен, халкыбыз өчен борчылудан, эшләребез уңышлы булсынга «ут йотудан» килә дип уйлыйм. 2005 елда Н. Новгород та үткәрелгән федераль Сабантуйны үткәрүдә аларның ничек итеп эшли белүен мин үз күзем белән күрдем..

Әйткәнемчә, милли-мәдәни мөхтәриятебезнең рәсми рәвештә эшли башлавына быел 4 ел булачак. Нинди ният белән без бу оешманы барлыкка китердек? ХХ- гасырның 90- нчы еллары – яңарыш чоры. Халкыбызның үзаңы уянуы, үткәннәребезне барлап, киләчәгебез турында борчылу, югарыда сөйләп үткән проблемаларны күздә тотып, ягъни телебезне, динебезне, милли йолаларыбызны һәм гореф-гадәтләребезне саклап калу проблемалары, һәм милләт буларак сакланып калу бөтен аянычы белән каршыбызга килеп басты. 90- елларда оешкан милли мәдәни оешма «Туган як» менә бу мәсьәләләрне чишү юлында актив рәвештә эшли башлады. Шул исемдә булдырылган газета чыга башлады, «якшәмбе мәктәпләре» эшли башлады, фестивальләр, фәнни-гамәли конференциялар, сабантуйлар уздырыла башлады. Нижний Новгородта тагын бер татар җәмгыяте «Якташлар» һәм Нижний Новгород өлкәсендә зурлыгы һәм халкының саны белән икенче урында торган Дзержинск шәһәрендә дә мөстәкыйль рәвештә «Туган як» җәмгыяте эшли башлады.

Үткән гасырның 90- нчы елларында оешып, уңышлы гына эшләп килгән милли оешмаларыбыз булуга карамастан, ни өчен бу оешма кирәк булды дигән сорау туа.

1995- елда чыккан «Закон об общественных организациях» дигән канун милли оешмаларга ярдәм итүне декларатив рәвештә генә калдыра иде. 2003- елның 17 октябрендә бөтен өстәмәләре белән кабул ителгән бу закон милли-мәдәни автономияләрнең ихтыяҗларын канәгатьләндерү ягыннан безнең өчен кулайрак булды, чөнки яңа закон буенча мөхтәриятнең хакимият каршысына куелган таләпләре, максатчан программалары үтәлер өчен, финанс һәм матди ярдәм халыкның санына карата бирелергә тиеш.

Һәм шул Федераль законга таянып, 2004 елны оештырылган милли-мәдәни мөхтәрият үзенең эшен башлап җибәрде һәм, минем фикерем буенча, башкарылган эшләребез байтак.

Быел 5- мәртәбә үткәрелә торган Фәезханов укуларын гына искә алыйк. Бу фәнни-гамәли конференциянең эшендә дистәләрчә галимнәр, җәмәгать эшлеклеләре, мәктәп директорлары һәм укытучылары, укучылар һәм студентлар катнашалар һәм бу конференциянең материаллары һәр ел аерым китап булып басылып чыга.

Мин Кызыл Октябрь районында урнашкан «Мәдинә» комплексында үткәрелгән чараларыбызны гына искә төшерәсем килә. Бөтен Россия каналында һәм ТНВ каналында яктыртылган КВМнар (клуб веселых мусульман), туган ягыбызның тарихын өйрәнүчеләр арасында үткәреләгән конкурслар. Һәр ел саен халкыбыз күмәк яшәгән районнарда үткәрелә торган рухи мирас семинары. Авылларда һәм шәһәрләрдә үткәрелә торган Сабан туйлары. Диния назәрәте белән берлектә үткәрелә торган Хәтер көннәре, ифтар мәҗлесләре... Региональ мөхтәрият оешу белән, милли-мәдәни чаралар оештыручы «Шатлык» клубы да барлыкка килде. Нижгар татарлары тарихында беркайчан да булмаганча, ай саен татарча концертлар уза башлады. Хәзер бездә һәр ел саен гастрольләрдә була торган Салават Фәтхетдиновны, Айдар Галимовны, Хәния Фәрхине, «Казан» бию ансамблен, Зөфәр Билалов һәм Зәйнәп Фәрхетдинованы, Зөһрә Сәхәбиеваны һәм башкаларны искә алабыз. Шуның өстенә Нижгар җиреннән чыкан күренекле сәнгать эшлеклеләребезне, артистларыбызны искә алсак – Рамиль Курамшин, Роза Хәбибуллина, Наилә Фатыйхова, Ильдар Шиһапов, Сәет Абдуллин, Ирфан Измайлов – болар барысы да безнең төбәктә, безнең якларда даи

ми рәвештә булып, халкыбызның рухи таләпләрен канәгатьләндереп китәләр. Ә безнең якташыбыз күренекле җырчы Хәйдәр Бигичевка багышланган Хәтер кичәсе?! Җырчының тормыш иптәше Зөһрә ханым Сәхәбиева бу кичә турында: «Минем Хәйдәремә багышлап күпме чаралар уздырылды, берсе дә мондый җылы, мондый яхшы дәрәҗәдә узмады!», дип матур сүзләр әйтте. Һәм мондый кичәләр хәзер ике-өч айга бер узып торалар. Иң куанычлысы, аларда шәһәрдә яшәүчеләр генә түгел, өлкәбезнең күпчелек татар авылларыннан да килеп катнашалар. Бу кичәләрдә дә танылган җырчыларыбыз чыгыш ясый, алар халкыбызның зәвыгын үстерүдә зур роль уйный. Диния нәзарәте белән бергә уздырылган Корбан бәйрәмгә һәм суфи шагыйре Җәләлетдин Руминың 800 еллык юбилеена багышланган кичәдә 13 авылдан 47 якташыбыз катнашты.

Һәм «Үткәнен белмәгән, тарихын барламаган халыкның киләчәге юк», – дип әйткәннәр акыл ияләре. Безнең оешма бу юлда да актив рәвештә үзенең эшен алып бара. Соңгы елларда, туган җиребезнең, авыл-шәһәрләребезнең тарихын яктырткан күренекле шәхесләребезнең тормыш юлын өйрәнгән тарихи эзләнүләр дистәләрчә китап булып дөнья күрделәр. Алар арасында рус телендә чыккан: «История мусульманских общин», «Азан над Волгой», «Ярмарочная мечеть», «Мулла Хусаин» һәм бик күп башка китапларны искә аласым килә.

Халык зур ул, көчле ул, дәртле ул, шагыйрь ул, дип бик хаклы әйткән сөекле шагыйребез. Нижгар җирендә яшәп иҗат иткән үзешчән шагыйрьләребезнең иҗат җимешләрен бастырып, дөньяга чыгару үзе әйтеп бетермәслек кирәкле эш дип беләмен мин. Һәм моны исбат итеп, Әхмәт ага Бәюсовның 3 шигырь җыентыгын, Нуриям апа Закированың «Яшьлек кайтавазы», Мәлик Нәсретдиновның «Гомерем мизгелләре», һәм башка бу көнгә яңа гына нәшрияттан чыккан, «яңа гына табадан төшкән» дип әйтер идек һәм сезнең игътибарыгызга тәкъдим ителгән «Нижгар татарларының биографик сүзлеген», күренекле татар җырчысы, безнең якташыбыз булган
Р. Ваһаповның 100 еллыгына багышланып чыккан хәтирәләр китабын, Әнвәр Камалетдиновның «Өмет таңнары», күренекле Альмушевлар нәселеннән булган Ләйлә апа Алимованың «Нижгар такмаклары» һәм башка китапларын китерәсем килә. Ә инде вакытлы матбугат турында әйтеп үткәндә, минем фикерем буенча, бер елга якын үзебезнең телебездә чыгарыла торган «Мишәр дөньясы» барчагыз өчен дә таныштыр дип уйлыймын.

Электрон матбугат чараларын искә алсак, Интернетта безнең www.nizgar.ru адресы астында булган сайтка кереп, безгә кагылышлы барча яңалыкларны белергә мөмкинлегегез бар. Бу нәтиҗәле эшләребезне санап үткәндә, мин дин әһеле буларак, Мөхәммәт пәйгамбәрнең мөбарәк хәдисен искә төшерәсем килә. «Иң хәерле гамәл – дәвамлы гамәл» дип әйткән пәйгамбәребез галәйһисәлам. Әйе, бу башкарылган, башкарыла торган һәм, Аллаһ боерса, башкарылачак та эшләребез эзлекле һәм дәвамлы дип әйтәсем килә. Елга бер чара үткәреп, массакүләм матбугат чараларында үзләрен күрсәтеп, «пиарить» ителгән «җәмәгать эшлекләребез» булгалап тора. Аллага шөкер, безнең эшләребез нәтиҗәле дип, горурланып әйтәсем килә, чөнки милли-мәдәни автономия Диния назәрәте белән бергәләшеп, бер-берсен аңлап, бер-беребезгә ярдәм итешеп эшлибез.

Әлбәттә, милли-мәдәни мөхтәриятнең җитәкчесе ник дин әһеле, бу бит дөньяви оешма һәм аның башында, әлбәттә, дөньяви ягъни, светский кеше булырга тиештер дигән фикерләр ишеткәләргә туры килә. Муллаларның эше мәҗлескә йөрү, битләрен сыйпап, сәдака алу һәм сәясәткә, җәмгыять эшләренә тыкшыну аларның эше түгел дигән фикер яши хәзерге «зыялыларыбыз» арасында. Татар милли тарихын белмәгән һәм белеп оныткан, үзләрен чын татар дип санап йөргән кешеләрнең исләренә төшерәсем килә. 1917- һәм 18- нче елларда Россия җирлегендә дә милли шуралар эшли башлый. 1917- елның апрель аенда Н. Новгородның Канавино районында урнашкан ярминкә мәчетенен имам-хатыйбы Габдулла Сөләйманов иң беренче итеп губерния мөселман комитетын оештыра. Бу оешманың төп максаты: Нижний Новгород өлкәсендә яшәгән мөселманнарның дини, милли, икътисади һәм мәдәни ихтыяҗларын өйрәнү һәм канәгатьләндерү була. Шул ук елның 12–18 августында Канавинода үткәрелгән мөселман корылтаенда
Н. Новгород мөселманнарының милли шурасы оештырыла һәм аның җитәкчесе итеп Г. Сөләйман сайлана.

Халкыбызның бөек улы булган якташыбыз мәшһүр Хөсәен Фәизханов әйткәнчә, милләтебезнең киләчәге һәм көче берничә шарттан тора ки. Ул шартлар: белем, байлык һәм дин.

Белемебез булмаса, без башка милләтләргә буйсынып яшәрбез. Хәерчелектә яшәсәк, башка милләтләргә ялчы булып, аларның колы булып калырбыз. Безнең саф һәм пакъ динебез булмаса, без мукшылар һәм чувашлар шикелле рус милләте астында калып эреп югалган булыр идек. «Шуңа күрә безнең үз телебез безне яклаучы һәм саклаучы булып кала».

Сез инде мине: «Бу бөтенләй уңышлар турында гына сөйли», – дип гаепләргә ашыкмагыз. Әлбәттә мөхтәриятне оештырган вакытта бик күп юнәлешләр турында сөйләп үткән идек. Бу 4 ел эчендә, кызганычка каршы, милли мәктәп, милли тәрбия оештыра алмадык. Моның гаебе халык әйтмешли атта да, тәртәдә дә.

Ата-аналарның балаларына татар телен укытырга бик ашкынып тормаганнары тыштан билгеле, май чүлмәге кебек. Чөнки монда Россия җирлегендә «Татар телен укып кая барырлар алар?» – дигән риторик сорау туа. Тагын безне пошаманга салып борчыган нәрсә, хөкүмәт тарафыннан безнең проблемаларга карата булган битарафлык. Менә сезнең игътибарга бүген тәкъдим ителәчәк «Нижний Новгород татарларының биографик сүзлеге» китабының бөтен чыгымнарын санасаң, ул 500 меңгә якын булып чыга, дөресрәк әйтсәк, 470 мең сум булып чыкты бу проектның хакы. Әлбәттә, инде сез бу хакларын ишеткәч, хөкүмәт биргәндер бу акчаны дип уйлап куясыздыр. Сезнең алдыгызда исәп-хисап, ягъни ревизион комиссия үзенең чыгышында чыгымнар турында махсус хисап бирер, мин инде бераз алдарак булса да әйтеп китим. 2007 елда безнең автономияга 150 мең сум акча бирелде. Бу чараларны үткәрү өчен быел 85 мең акча бирелде. Белгәнебезчә, Диния нәзарәте тарафыннан безгә, ягъни, мөхтәрияткә бирелгән бинаның чыгымнарын Диния нәзарәте үз өстенә алды. Аренда һәм коммуналь чыгымнарның хакы гына да 40 меңнән артык. Шуның өстенә, даими рәвештә эшләүче хезмәткәрләребезнең саны биш-алты кеше булып, аларга хезмәт хакы түләүне дә Диния нәзарәте өстенә йөкләдек.

Әйткәнемчә, бу эшләрне без бөтен иҗтимагый оешмалар белән һәм Диния нәзарәте белән бергә ярдәмләшеп эшләгәнгә генә башкара алдык, һәм киләчәктә дә башкарачак эшләребезне дә киңәшеп эшләрбез дип ышанасым килә.

Хөрмәтле җәмәгать! Белгәнегезчә, һәр эш башында фидакарь, милләтпәрвәр һәм йөкләгән эшне намус белән башкаручы, җаваплы кеше булса гына, эшләр нәтиҗәле була. Безнең халыкта ашаган белми, тураган белә, дигән әйтем яши. Яктан торып, бармакны-бармакка сукмыйча, эшләгән кешеләрне тәнкыйтьләп, яктан карап, өйрәтеп торучыларыбыз байтак, һәм шундыйларга җавап итеп, мин чын мәгънәсендә милләт өчен бөтен көчләрен кызганмаган кешеләр, шәхесләр турында әйтеп үтәр идем. Нижгар татар иҗтимагый хәрәкәтенең елга башында торган аксакал тарихчыбыз Алимҗан Мостафа улы Орлов, Рәхимә Абдулла кызы Данеева, Марат Кадырович Юнисов, Сафа Хәнәфи улы Царбаев, Рифат Фатых улы Ибраһимов, Рамиль Әхмәт улы Салихҗанов, Мансур Зәки улы Хафизов, Сәяр Вафа улы Сабиров һәм башкалар. Алар милләт, халык өчен бөтен көчләрен куеп, вакытларын, саулыкларын кызганмыйча хезмәт иттеләр, һәм кайсылары әле хезмәтләрен дәвам итәләр.

КӨН КАДАГЫНДА

Резолюция III Курултая нижегородских татар «Мишарский проект в XXI веке»

Участники III Съезда нижегородских татар-мишарей «Мишарский проект в XXI веке», обсудив широкий спектр вопросов истории и современного развития татаро-мусульманского сообщества России, пришли к следующим выводам:

• Сохранение этнокультурной и конфессиональной идентичности наравне с  преумножением интеллектуального наследия тюркской цивилизации является абсолютным приоритетом развития татар-мишарей в начале третьего тысячелетия.

• Судьба татаро-мусульманского сообщества неразрывно связана с прошлым и настоящим Российского государства, поэтому формирование идей гражданственности должно осуществляться в контексте реализации задач национального развития татар и с сохранением системообразующей роли Ислама.

• Развитие национальной сферы образования на базе ценностей, традиционных для мишар, является важнейшим фактором сохранения духовной целостности татарской нации и ее глубинной интеграции в российское социально-политическое пространство.

• Национально-культурные автономии являются важнейшим фактором сохранения этнокультурной, религиозной и языковой специфики татар, а также эффективным механизмом взаимодействия с институтами гражданского общества и государства.

• Татары-мишаре нуждаются в формировании единого координирующего центра, ответственного за формирование приоритетов национального развития в масштабах России и являющегося важным символом консолидации татарского народа.

Учитывая основополагающий характер обозначенных тенденций, участниками выдвигаются следующие принципиальные предложения, способные качественно повлиять на развитие тюрко-мусульманского сообщества России:

• Ориентировать работу татарских национально-культурных автономий на выработку подходов к вопросам этнической консолидации через единство веры.

• Прилагать усилия для реализации интересов татаро-мусульманского сообщества в органах федеральной, региональной и местной власти. С этой целю – повысить уровень политической и общественной активности уммы, в частности за счет развития исламских социальных сетей, институтов гражданской инициативы и участия в предвыборных кампаниях.

• Акцентировать внимание власти и широкой российской общественности на проблемах существования исламского сообщества на федеральном, региональном и местном уровнях с целью их эффективного решения.

• Расширять трансрегиональное и международное взаимодействие национально-культурных автономий с учетом задач внутреннего развития мишарского сообщества в России, выработанных на основе Священного Корана, Сунны. Конституции Российской Федерации и объективных условий социально-политического развития.

• Повышать роль представителей российских мусульман, включая татар-мишарей, в принятии политических решений по вопросам национальной политики России и межконфессиональных отношений.

• Активизировать печатную и книгоиздательскую деятельность, способствующую накоплению и популяризации татаро-мишарского религиозно-культурного наследия и ведущую к внутреннему единству уммы.

• Оказывать поддержку тюрко-мусульманским средствам массовой информации и использовать современные технико-технологические средства для закрепления в российском медиа-пространстве.

• Обеспечить стабильную и эффективную работу Совета улемов, активизируя богословский и научно-интеллектуальный потенциал российских татар-мусульман.

• Централизовать процесс учета и накопления справочной информации о татарах-мишарах путем создания единого банка данных с целью сформировать отчетливое представление о роли мишар в российских культурно-исторических процессах.

• Создать при поддержке государства специализированный фонд «Мишарское наследие», направленный на тюрко-мусульманское наследие  и формирование единого взгляда на историческую миссию татарского народа.

• Развивать концепцию Х. Фаизханова в качестве концептуальной основы для реформирования системы мусульманского и татарского национального образования России.

• Способствовать  подержанию и расширению сети школ с татарским языком преподавания или с преподаванием ряда предметов на татарском языке.

• Продолжить функционирование научно-исследовательской межрегиональная программы «Материальная культура народов Волго-окского региона в эпоху средневековья: Формирование и развитие» 2007-2011 гг., направленной на исследование археологических культур края.

• Издать энциклопедический словарь  «Ислам в Санкт-Петербурге», начать подготовку томов «Ислам в Центральной части России», «Ислам в Башкортостане» и «Ислам в Татарстане» в рамках широкомасштабного научно-исследовательского проекта «Ислам в Российской Федерации».

•  Провести IV Съезд нижегородских татар-мишарей в 2012 г. и приурочить его к 400-летию народного освободительного ополчения Минина и Пожарского с последующим изданием юбилейного сборника научных работ.

•Систематизировать данные о жизни и творческом наследии выдающихся татаро-мусульманских деятелей России прошлого и современности.

• Придать изданию «Мишар доньясы» общефедеральный статус с рассылкой по  регионам страны.

• Наладить продуктивный информационно-аналитический обмен между региональными национально-культурными автономиями татар.

Участники III Съезда нижегородских
татар-мишарей


Резолюция V Всероссийской научно-практической конференции «Фаизхановские чтения» «Российские мусульмане на пути к религиозному и образовательному единству»

Участники V Всероссийской научно-практической конференции “Фаизхановские чтения” “Российские мусульмане на пути к религиозному и образовательному единству”, обсудив широкий спектр вопросов истории и современного развития тюрко-мусульманского сообщества России, пришли к следующим выводам:

• Эффективное решение задач консолидации российской уммы возможно лишь при системном подходе к решению основополагающих проблем. Таковыми являются сохранение исламоцентричной идентичности уммы и реформа мусульманской образовательной системы – механизма формирования ценностных установок и преемственности поколений.

• Российское мусульманское сообщество испытывает потребность в выработке консолидированной богословской основы для достижения подлинного единства и эффективной интеграции в российские общественно-политические процессы.

• Система мусульманского образования в России должна развиваться при непосредственном участии государства и ориентироваться на унификацию образовательных стандартов, создание на базе государственных и исламских вузов интеграционных образовательных систем, сочетающих преподавание светских и религиозных наук и выдающих диплом государственного образца.

• Реализация данного проекта требует параллельного введения в действие Совета улемов как единого богословского и правового центра российских мусульман.

Учитывая основополагающий характер обозначенных тенденций, участниками выдвигаются следующие принципиальные предложения, способные качественно повлиять на развитие тюрко-мусульманского сообщества России:

• Ориентировать работу национально-культурных автономий и религиозных учреждений на выработку подходов к вопросам этнической консолидации через единство веры.

• Обеспечить систематизацию познавательно-образовательного процесса и углубление научно-догматической основы мировоззрения и социально-политического поведения российских мусульман для воспрепятствования деструктивной политизации и дискредитации Ислама.

• Расширить интеграцию российских мусульман в мировую умму с учетом задач внутреннего развития Ислама в России, выработанных на основе Священного Корана, Сунны, Конституции Российской Федерации и объективных  условий социально-политического развития.

• Повысить участие представителей российской уммы в процессе принятия решений по вопросам государственно-исламских отношений и межрелигиозного диалога, собственности религиозных организаций, включая вакфы.

• Разработать единую концепцию Реформы высшего исламского образования с последующим ее направление в соответствующие органы местной, областной и федеральной власти.

• Активизировать печатную и книгоиздательскую деятельность, способствующую накоплению и популяризации татарского религиозного культурного наследия, а также способствующую внутреннему единству уммы.

• Поддержать тюрко-исламские средства массовой информации и использование современных технико-технологических средств для активного вхождения и закрепления уммы в российском медиа-пространстве.

• Ускорить процесс формирования исламских социальных сетей и институтов, повышающих общий уровень интеграции российского общества и социально-политической и экономической мобильности тюрко-мусульманского сообщества.

• Организовывать на постоянной основе общественно значимые мероприятия, поощряющие проявление гражданской инициативы и способствующие развитию татаро-мусульманской культуры, творчества и искусства; и с этой целью учредить ряд целевых премий за выдающиеся достижения в указанных областях.

• Обеспечить взаимодействие региональных культурно-национальных автономий с органами государственной власти и местного самоуправления для реализации программ развития российской уммы в вопросах религии, образования, экономического и социального развития.

• Способствовать сохранению и развитию татаро-мишарского этнического компонента в качестве стержня развития традиционных мусульманских общин  путем взаимодействия с органами местного самоуправления и государственной власти.

• Активизировать выпуск под эгидой Совета улемов религиозно-богословской и учебной литературы из серии “Ханафитское наследие” в целях унификации учебного процесса и подчеркивания основополагающей роли ханафитского мазхаба в развитии традиций Ислама в среде российских мусульман.

• Издать энциклопедический словарь  «Ислам в Санкт-Петербурге», начать подготовку томов «Ислам в Центральной части России», «Ислам в Башкортостане» и «Ислам в Татарстане» в рамках широкомасштабного научно-исследовательского проекта «Ислам в Российской Федерации».

• Сформировать позитивное общественное мнение по вопросу строительства Нижегородского центра мусульманской культуры как важнейшего элемента интеграции исламского сообщества ПФО и других федеральных округов.

• Развивать идею благотворительности как основы социального благополучия уммы и фактора реализации концепции интеграционной системы исламского образования.

• Продвигать идею паритетного преподавания в российских учебных заведениях основ мусульманской, православной, иудаистской и буддийской культур в целях формирования духа толерантности и целостного восприятия российского культурного пространства.

• Систематизировать данные о жизни и творческом наследии выдающихся мусульманских деятелей России прошлого и современности.

• Развивать концепцию Х.Фаизханова в качестве концептуальной основы реформирования системы исламского образования России.

• Способствовать выработке гражданской идентичности российских мусульман на основе определения роли Ислама в качестве неотъемлемого созидательного компонента российского общества и государства на всех этапах развития.

• Обеспечить стабильную и эффективную работу Совета улемов, активизируя богословский и научно-интеллектуальный потенциал мусульман России.

Участники V Фаизхановских чтений

«Мәдинә» Нәшрият йорты тәкъдим итә

Рифат Фатыйх улы Ибраһимов

«Нижгар татарлары биографик сүзлеге».

Күренекле якташларыбыз турында материалларны мин 80- елларда ук җыя башлаган идем. Китапны кем ярдәмендә нәшер итәрмен дип баш катырганда, Ходай Тәгалә юлыма «Мәдинә» Нәшрият йорты генераль директоры Дамир Мөхетдиновны китереп куйды. Ике ел дәвамында хезмәттәшлек иткәннән соң, Аллага шөкер, гомеремнең күп өлешен алган зур хезмәт дөнья күрде. Башка регионнарда зур институтлар башкара торган эшне Нижгарда эшкә бик бирелгән берничә кеше башкарып чыкты. Бу биографик сүзлек якташларыбыз тормышында зур әһәмияткә ия булыр һәм минем дистәләгән еллык тырышлыгым бушка булмаган дип өметләнәм.

Әхмәт Бәюсов «Гомер узмаган әрәм»

Шигырь язу минем өчен табигый нәрсә, мин табигать баласы һәм аннан алган бар хисләрем-тойгыларым шигырь булып, ак кәгазьгә языла. Аллага шөкер, шигырьләрем өстәл тартмасында ятмый, башкалар да аларны укый ала. Укып шатлана, көенә, уйлана ала. Мин шулай дип өметләнәм…
Ә инде шигырьләремә дөнья күрергә мөмкинлек биргән Нижгарларның Диния нәзарәтенә, милли-мәдәни мөхтәрияткә һәм «Мәдинә» Нәшрият йортына рәхмәтем чиксез.

Ләйлә Алимова-Альмушева «Нижгар такмаклары»

Халык байлыгы булган кыска көйләр, такмаклар Нижгарларга гына хас бер милли бизәк. Аларны туплап, саклап халкыма бик җиткерәсем килгән иде. Менә, ниһаять, алар барысы бер китапка җыелып, нәшер ителде. «Нижгар такмаклары» безнең халыкка гына түгел, барча татарларга да кызык булыр дип уйлыйм. Инде бу китапны бастыручы «Мәдинә» Нәшрият йорты хезмәткәрләренә Ходай Тәгалә иҗади уңышлар насыйп итсен. Халыкка хезмәттә армый-талмый эшләргә сәламәтлек телим.

Әнвәр Камалетдинов «Өмет таңнары»

Бу китапка безнең якта яшәгән халык, сабан туй батырларытурында әсәрләр, шигырләр кергән. Әдәби әсәрләр соңгы елларда язылган булса, шигырьләр яшь вакыттан язылып килгән. Беренче әсәрләрем Казан басмаларында басылып чыкты. Аннан
Р. Ибраһимов өлкә татар газетасы булдыргач, миңа ярдәм итте, канатланып киттем, яза башладым. Китап чыгару ниятемне Ходай Тәгалә ишетте. Дамир хәзрәт әсәрләремне китап итеп чыгарырга ярдәм итте. Зур рәхмәтләрем Дамир хәзрәткә, Үмәр хәзрәткә, Зилә ханымга. Алар кебек милләтпәрвәр кешеләр күбрәк булса, милләтебез арта барыр иде.

Сәяр Сабиров «Нижгарның моңлы сандугачы Рәшит Ваһаповның тууына 100 ел»

Рәшит Ваһапов һәм аның гаиләсе минем өчен бик якын кешеләр. Аның белән танышканнан бирле, мин аның турында һәр хәтирәне, ул әйткән һәр сүзне истә калдырырга, язып барырга тырыштым. Рәшит Ваһаповның 100 еллык юбилее елында аның турында кечкенә генә булса да тагын бер китапчык нәшер итү, минемчә, бик зур нәрсә. Тиз арада улы һәм оныгы белән очрашып, алар фикерен дә белеп, бу турыда башкаларга да җиткерү зур әһәмияткә ия. Бу китапның дәвамы да булыр дип ышанам һәм булдыра алганча ярдәм итәргә дә әзермен..

Нижгарның моңлы сандугачы рәшит ваһаповның тууына 100 ел

Бу кечкенә китапчыкка Рәшит Ваһаповның якташы, гаилә дусты Сәяр ага Сабировның төрле елларда язылган бөек җырчының иҗатына, тормышына кагылышлы мәкаләләре, Сабировлар һәм Ваһаповлар гаиләләренең бер-берсенә язган кайбер хатлары, гаилә архивыннан фотолар тупланды. Шулай ук Рәшит Ваһаповның улы Рөстәм Ваһаповның гаиләсе белән әңгәмә, Татарстанның халык артисткасы Зөһрә Сәхәбиева-Бигичеваның мәкаләсе тәкъдим ителә. Киләчәктә бу китапның дәвамы булыр дип өметләнәбез.

 

«НИЖЕГОРОДСКИЕ ТАТАРЫ» ДИП АТАЛГАН БИОГРАФИК СҮЗЛЕК

Нижгар татарларына багышланган фундаменталь хезмәт. Нижгар тарихында гына түгел, бөтен Рәсәй тарихында иң мөһим вакыйга. Бу китапка язучылар, дин әһелләре, хәрбиләр, укытучылар, табиблар, спорт осталары, галимнәр, гади эшчеләр, авыл кешеләре – газиз Ватаныбызга, динебезгә, милләтебезгә күп файда китергән абруйлы һәм дәрәҗәле кешеләр, барысы 500 дəн артык шəхес түрында белешмəлəр кертелгəн.

Әнвәр Камалетдинов, әсәрләр җыентыгы  «Өмет таңнары»

Бу китапка Әнвәр Нәбиулла улы Камалетдиновның төрле елларда язылган повесть, хикәя, очерк һәм шигырьләре тупланды.

 

 

Әхмәт Бәюсов, Шигъри җыентык «Гомер узмаган әрәм»

Бу китапка Әхмәт ага Бәюсовның соңгы елларда язылган шигырьләре тупланды. Алдагы елларда язылган әсәрләре «Мәдинә» Нәшрият йорты тарафыннан бастырылган «Иман кайта», «Шигъри хисләр» исемле китапка керде.

 

Ләйлә Алимова-Альмушева. «Нижгар такмаклары»

Бу китапка Пилнә районы Петрякс авылыннан күренкле Альмушевлар нәселе вәкиле Ләйлә Алимованың төрле елларда иҗат иткән такмаклары (кыска көйләр) тупланды. Шулай ук кайбер шигырьләре дә тәкъдим ителә.


Китаплар сатып алу турында «Мәдинә» Нәшрият йортына түбәндәге адрес белән мөрәҗәгать итә аласыз:

603024, Н. Новгород, Казанская наб., 6. Тел (831) 4313 778, факс (831) 4131 910, e-mail: medina@islamnn.ru

НШулай ук безнең китапларны Җәмигъ мәчете кибетендә һәм Интернет-кибет www.nizgar.ru

аша сатып алырга була.

 

  (Комментировать? | Всего: 0)
 
 
 

   :: Газета ''Миллят'' №6(2) (февраль) 2008

«Миллят», № 6(2) (февраль 2008 г.)
газета нижегородских татар

В МИРЕ

в мире

Организация Исламская конференция (ОИК) поддерживает провозглашение независимости Косово. Об этом заявил 18 февраля в Эр-Рияде генеральный секретарь организации Экмеледдин Ихсаноглу. Провозглашение независимости Косово он назвал «счастливым событием» и пожелал его руководству и народу «всего наилучшего». «Независимость Косово — это ценный вклад в исламский мир и дальнейшее усиление совместных исламских действий», — подчеркнул он.

Мнения членов Совета Безопасности ООН, собравшихся в понедельник на экстренное заседание по Косово, разделились. В то время как делегации России и Китая жестко высказались против односторонних действий косовского руководства, представители государств-членов ЕС поддержали самопровозгалешенную независимость Приштины. Другие государства-члены СБ ООН заявили о том, что возможность урегулирования косовского вопроса между Белградом и Приштиной путем переговоров не исчерпана.

Постоянные представители США, Франции, Великобритании и Бельгии в своих выступлениях приветствовали одностороннее провозглашение Приштиной независимости. Постпред США при ООН напомнил, что 18 февраля «президент Джордж Буш признал независимость Косово». Вместе с тем представители этих государств в ходе выступлений подчеркивали «уникальность» косовской ситуации и тот факт, что провозглашение краем независимости «не является прецедентом».

Делегации Вьетнама, Индонезии и ряда других стран выразили свою глубокую озабоченность сложившейся в Косово ситуацией. По словам представителя Вьетнама при ООН, все государства «должны уважать суверенитет и территориальную целостность других стран». В свою очередь представитель Индонезии при ООН также выразил глубокую озабоченность односторонним провозглашением Косово независимости и подчеркнул, что в Джакарте уверены в том, что «возможности для переговоров между Белградом и Приштиной не исчерпаны». Это мнение поддержал представитель ЮАР и ряд других государств-членов СБ ООН.

Делегация ДУМНО приняла участие в выездном заседании СМР

14 февраля в Казани проходило расширенное выездное заседание Совета муфтиев России, приуроченное к 10-летию Духовного управления мусульман Республики Татарстан. В заседании приняли участие председатель ДУМНО Умар-хазрат Идрисов, ректор Нижегородского исламского института Дамир-хазрат Мухетдинов и заместитель председателя ДУМНО по учебно-воспитательной работе Абдулбари-хазрат Муслимов.

На заседании обсуждались вопросы создания Совета улемов, участия российских мусульман в предвыборной кампании по избранию Президента РФ 2 марта этого года, были подведены итоги проведения хаджа — 2007 и ряд других.

В рамках мероприятий также прошла Всероссийская научно-практическая конференция «Роль духовных управлений мусульман в социо-культурном развитии мусульманского сообщества России: история и современность». Нижний Новгород на конференции представлял Дамир Мухетдинов, который выступил с докладом «Российский Ислам: общие тенденции и особенности Нижегородчины».

 

В РОССИИ

14 февраля в Кремле состоялась пресс-конференция Президента Российской Федерации Владимира Путина. На нынешней, седьмой по счету, пресс-конференции В.Путин подвел итоги 2007 года и периода своей работы на посту главы государства.

По словам президента, рост экономики составил 8,1% — это один из самых лучших результатов за последние годы. Помимо этого, успешно реализуется демографические проект: в 2007 году динамика рождаемости была самая большая за последние 25 лет. Кроме того, значительно  (на 10% с 33%) увеличилось количество семей, заводящих второго и третьего ребенка.

К сожалению, добавил президент, не удалось справиться с ростом инфляции: вместо запланированных 8,5% он составил 11,9%.

В качестве своего главного достижения на посту президента Владимир Путин назвал экономический рост страны, которая превращается в одного из экономических лидеров в мире. Он подтвердил основные задачи национальной стратегии России: переход на инновационный путь в экономике, опора на человеческий капитал, постоянное повышение качества жизни, укрепление суверенитета и государственности, борьба с коррупцией. Глава государства подтвердил позицию России по ключевым международным проблемам и взаимоотношениями с отдельными странами.

Не был обойден вниманием вопрос межнациональных отношений в стране. Отвечая на него, Президент Путин еще раз подчеркнул свою позицию, которую озвучивает регулярно: «Мы должны создавать благоприятные, комфортные условия для граждан Российской Федерации вне зависимости от их национальной и этнической принадлежности для проживания на территории Российской Федерации где угодно, вне зависимости от того, принадлежит человек к определенной этнической группе, к той или другой республике или нет. Любой ингуш должен иметь право жить где угодно на территории Российской Федерации. Любой русский, любой мордвин, чуваш, татарин должны иметь право и пользоваться одинаковыми правами в любой точке Российской Федерации. Только так мы сможем обеспечить межконфессиональный, межэтнический мир и создать условия для укрепления российской государственности.

Мусульмане РоссииГоду семьи

Отдел благотворительности ДУМНО провел первую акцию в рамках Года семьи

Сотрудники Отдела благотворительности ДУМНО побывали с благотворительной миссией в гостях у многодетной семьи Мясумовых, с которой они знакомы уже несколько лет. Родители вместе с 6 детьми и бабушкой много лет ютились в малогабаритной двухкомнатной квартире.

3

Молельная комната в военной части

20 февраля имам-хатыб Нижегородской Соборной мечети Ахмет-хазрат Абдуллин принял участие в рабочей встрече с полковником Сергеем Михайловичем Лузиным, организованной Нижегородской областной общественной организацией «Дагестанский общественный центр».

3

 

ИЗ ИСТОРИИИ

Думы о памятнике

Святость и величие невозможно оценить никакими деньгами. Но мы все же попытаемся. 13 миллионов 730 тысяч рублей — таков официальный бюджет изготовления и установки памятника «основателю Нижнего Новгорода святому великому князю Георгию Всеволодовичу и святителю Симону Суздальскому». Итак, официальная версия, безусловно несущая идеологический подтекст, возобладала: честь основания нашего города присвоена князю Георгию Всеволодовичу, в то время как все альтернативные версииа их немало отвергнуты как несостоятельные.

Между тем реальная история региона полна гораздо более интересных сюжетов, и их современная интерпретация могла бы позволить властям выстроить совершенно иную, разноцветную и многовекторную картину нашего поистине уникального региона. Об этом мы писали не один раз, но, по всей видимости, напрасно. Конечно, от идеологического выбора властей истина не перестанет быть истиной, и поэтому имеет смысл повторить некоторые сюжеты, мало освещенные в нынешних учебниках по истории.

Так, золотоордынский хан (1422–1437 гг.) Улуг-Мухаммед не менее князя Георгия достоин памятника. Правда, основанные им Казанское и Касимовское ханства лежали вне пределов Нижегородчины, зато процесс этот управлялся из Нижнего Новгорода. В 1439 г. хан поселился в нашем городе, выдав через три года ярлык на Нижегородское княжение Даниилу Борисовичу (сыну последнего правителя независимого Нижегородского великого княжества). Таким образом, первый вклад Улуг-Мухаммед в историю нашего города восстановление его независимости.

В 1445 года хан снова прибыл в Нижний Новгород, и засел в Старом городке «как дома» (цитата согласно русской летописи). Вот вам и второй вклад хана в историю (точнее, историографию) Нижнего: есть веские основания полагать, что этот Старый городок соответствовал Ибрагимову городку времен Волжской Булгарии.

Вернувшись из похода в Муром, хан «укрепился здесь окончательно, так что хотел сделать Нижний своей столицей» (Милотворский И.А.). Очевидно, если бы это произошло, история Татарстана выглядела бы сегодня совершенно иначе.

Более того, проф. В.Вельяминов-Зернов, и вслед за ним современный ученый С.Алишев, считают, что Улуг-Мухаммед вовсе не «ходил до Казани» после 1437 г., а избрал себе постоянным местопребыванием Нижний Новгород, где и жил до 1445 г. включительно; ханство же в Казани было основано его сыном. Следовательно, наш город и хан Золотой Орды, энергичный и видный государственный деятель, связаны так прочно, что без памятника здесь никак не обойтись.

Переходя еще дальше в глубь веков, нельзя не вспомнить величайшего русского историка XVIII века В.Н.Татищева, писавшего в своем труде «История Российская» о том, что на месте Нижнего находилось булгарское поселение: «Князь великий Юрий заложил град от болгор на усть Оки реки, имяновав его Новград Нижний, бе бо ту первее град болгорский». Смутные предания, повествующие о самой глубокой древности региона, называют имя города, предшествовавшего Нижнему Новгороду Ибрагимов. Легенда же, приведенная Н.Храмцовским, рассказывает о событиях 1171 года: когда Ибрагим узнал, что на него идет отряд владимирцев, он укрепил свою крепость, выстроив дополнительное укрепление в виде вала. Владимирцы потребовали подчинения и отпадения от Булгарии, и Ибрагим послал гонцов с просьбой о помощи. Но помощь не подошла, Ибрагим ударил первым, проиграл, и город был занят.

Вполне очевидно, что эмир Ибрагим (личность настолько же легендарная, насколько и историческая, по полной аналогии с личностью князя Георгия) вполне достоин отдельного памятника, который увековечил бы и эмира, и древних насельников Волги булгар, и труды Татищева.

В фольклорных легендах, собранных Н. И. Храмцовским, используется двойное название с применением еврейского и мусульманского имени: Ибрагимов или Абрамов городок. Это свидетельствует о том, что фортификационная крепость в устье Оки существовала со времен Хазарского каганата, и представлял собой последний пункт великого Волжского торгового пути, находившийся в сфере влияния Хазарии. На карте каганата Л.Н.Гумилева северная граница этого государства проходит от места впадения Вятки в Каму, далее на запад по Каме и Волге вплоть до устья Оки, далее севернее Оки. Мнение известного этнолога основано на ценном источнике: письме хазарского царя Иосифа советнику кордовского халифа Абд ар-Рахмана III, где среди народов, подчинявшихся каганату, мы видим буртасов, булгар, сувар (предки чувашей), марийцев (черемисов), и часть восточных славян вятичей, живших в верхнем течении Оки.

Таким образом, вполне можно представить себе фигуру волго-окского тудуна или булшци (титул представителя центральной власти Хазарии на местах) Абрама, а чтобы такое представление носило характер визуального, надо просто изваять памятник этому легендарному сыну славного поволжского народа хазар.

Памятники ордынскому хану, булгарскому эмиру и хазарскому наместнику не просто внесут ясность в историю нашего города, но и восстановят справедливость в отношении таких великих исследователей прошлого, как Татищев, Вельяминов-Зернов и Гумилев.

Уверены, что средства на это благое дело найдутся судя по памятнику князю Георгию и святителю Симону, денег в нашей стране настолько много, что власти порой с трудом могут их куда-либо пристроить. Тем более что святость и величие, как известно, невозможно оценить никакими деньгами.

Информационное агентство НТА-Приволжье так преподносит новость

о возведении памятника:

«Торжественное открытие памятника основателю Нижнего Новгорода святому великому князю Георгию Всеволодовичу и святителю Симону Суздальскому, возможно, будет приурочено к акции «Вместе под знаком Кремля», посвященная 500-летию Нижегородского Кремля. Об этом глава Нижнего Новгорода Вадим Булавинов заявил после оперативного совещания 18 февраля.

Глава города сообщил, что накануне завершилась установка памятника. При этом он отметил, что необходимо завершить мелкие работы.

Как сообщалось ранее, В. Булавинов заявлял, что торжественное открытие памятника основателю Нижнего Новгорода святому великому князю Георгию Всеволодовичу и святителю Симону Суздальскому состоится в феврале. Точная дата торжественного открытия памятника до сих пор не определена.

 

ТЕМА НОМЕРА

1Молельная комната в военной части

С.М.Лузин является командиром отдельного дисциплинарного батальона Московского военного округа (МВО), дислоцированного на территории поселка Мулино Володарского района Нижегородской области. Целью этой встречи было обсуждение организационных моментов, связанных с запланированным на ближайшее время открытием в военной части молельной комнаты.

Ахмет-хазрат считает поездку плодотворной. «Сторонам удается достигнуть такого согласия и понимания только тогда, когда если они преследуют одну цель, — подчеркивает он. — В данном случаеэто забота о повышение нравственности служащих дисциплинарного батальона».

На территории военной части в дальнейшем планируется строительство мечети. Ранее там состоялось торжественное открытие православного храма, на котором присутствовали священнослужители. Опыт работы в данном направлении убедил командование в том, что участие религиозных деятелей в процессе духовного воспитания служащих благотворно влияет на дисциплину в батальоне. Поэтому офицеры части с большим энтузиазмом участвуют в подготовке к открытию молельной комнаты, намеченному на период между Днем защитника Отечества и Международным женским днем, предположительно это произойдет пятого марта.

На сегодняшний день сейчас молельня практически готова, созданы все необходимые для совершения намаза условия, имеются сопутствующие помещения.

Отдел благотворительности ДУМНО прислал в подарок военнослужащим все необходимое для создания в ней атмосферы мечети: ковры, религиозную символику и атрибутику. Ахмет-хазрат преподнес в подарок от ИД «Медина» комплекты религиозной литературы, которые внесены в фонд вновь открывающейся библиотеки молельной комнаты, запасы которой в дальнейшем будут пополняться силами ДУМНО.

Съезд нижегородских

татар-мишарей

21 и по 22 марта в Нижнем Новгороде состоятся два знаковых мероприятия в жизни нижегородских татар – III Съезд нижегородских татар-мишарей и V Всероссийская ежегодная научно-практическая конференция «Фаизхановские чтения», которые соберут ведущих российских исследователей из Москвы, Нижнего Новгорода, Казани, общественно-политических и религиозных деятелей, профессорско-преподавательский состав высших учебных заведений, аспирантов, студентов, а также многочисленных делегатов национально-культурных автономий из ближнего и дальнего зарубежья.

III Съезд нижегородских татар-мишарей будет посвящен обсуждению роли татар-мишарей в развитии российского гражданского общества и государства, реформированию системы образования на базе татаро-мусульманских духовных ценностей, равно как и преумножению вклада российских татар-мишар в мировое тюрко-исламское наследие.

В рамках съезда пройдет презентации книг и печатной продукции Издательского дома «Медина», а также круглый стол «Исламский и татарский сегменты Сети Интернет в XXI веке», посвященный проблемам формирования единого тюркско-татарского и исламского медиа-пространства и определению приоритетных направлений информационной политики.

Ожидаются доклады по следующим тематическим направлениям: проблемы сохранения и развития этнической культуры и духовности татар-мишарей; национальная, конфессиональная и миграционная политика Российского государства в контексте национальной консолидации татарско-мишарского сообщества; сравнительное изучение трансрегионального и зарубежного опыта национально-культурных сообществ татар-мишарей; формирование ценностных установок российских татар-мишарей в рамках базовой модели взаимодействия «Религия власть бизнес»; совершенствование нормативно-правовой базы и механизмов социального партнерства региональных национально-культурных автономий; систематизация исторических сведений о татарах-мишарах с последующим их внедрением в систему национального образования.

На 21 марта запланировано проведение масштабного гала-концерта звезд татарской эстрады, приуроченного к 100-летию со дня рождения выдающегося татарского певца Рашида Вагапова.

На следующий день, 22 марта начнет работу V Всероссийская ежегодная научно-практическая конференция «Фаизхановские чтения» под общим названием «Российские мусульмане на пути к религиозному и образовательному единству». По традиции конференция посвящена глубокой проработке какой-либо определенной темы. В этом, юбилейном для чтений, году ключевой темой станет система исламского образования в контексте процессов религиозно-догматического единения российской уммы.

В ходе конференции планируется рассмотреть концепцию реформы исламского образования выдающегося ученого и мыслителя Хусаина Фаизханова с позиций ее реализации в современных условиях; оценить роль исламского фактора в мировой политике; актуальность проблем возрождения татарского национального образования на основе идей джадидизма, а также осветить основные проблемы развития татаро-мишарского сообщества в контексте формирования их этнической и гражданской идентичности.

Работа конференции будет протекать в трех основных секциях: историко-краеведческой, политологической и педагогической.

Мероприятие проводится под эгидой Региональной национально-культурной автономии татар Нижегородской области и Духовного управления мусульман Нижегородской области при поддержке Администрации Нижнего Новгорода и Нижегородской области и Нижегородского Исламского Института им. Х. Фаизханова.

Конференция приурочена к 220-летию Оренбургского Магометанского духовного собрания (ОМДС) первого централизованного органа управления российских мусульман, а также 190-летию со дня рождения Шигабутдина Марджани и 185-летию со дня рождения Хусаина Фаизханова.

1Мусульмане России - Году семьи

Относительно недавно Мясумовы переехали в трехкомнатную квартиру.

Неизменным осталось только их радушие и гостеприимность. Руководитель Отдела благотворительности Зухра-ханум Идрисова призналась, что впервые после посещения этой семьи она не испытываля тяжелого чувства от осознания бессилия. С удовольствием приходя в дом этих людей, она восхищалась их сплоченностью, но понимала, как им приходится трудно, всегда хотелось помочь, но приходилось ограничиваться. И вот, наконец, свершилось: они получили квартиру.

«Это, действительно, очень благородная, достойная восхищения семья, — рассказывает Зухра-ханум о Мясумовых. — Мы несколько лет следим за их судьбой. Хочу отметить, что даже в самые трудные для них времена и родителей, и детей отличала терпеливость, материальный недостаток не мешал им сохранять достоинство. Несмотря на стесненность условий, и родители, и дети уделяли большое внимание образованию. Старшая дочь Эльвира получила высшее образование, добилась успехов в цирковом искусстве, даже побывала с труппой в Японии. Сейчас по стопам сестры идет девятиклассница Гюльнара. Двое сыновей в настоящее времястуденты третьего и четвертого курса Архитектурно строительного института. Все дети в этой семье необычайно одаренные и хорошо воспитанные. Я с радостью наблюдаю как дети растут, становятся самостоятельнее и остаются такими же дружными, очень привязанными друг другу и уважают родителей».

Подобную гармонию в отношениях можно объяснить тем, что трудности испытания закаляют характер, учат ценить хорошее и полагаться только на свои силы и близких людей делящих с ними радости и огорчения.

Смелая женщина, целиком посвятившая свою жизнь семье, воспитанию детей в общении с тележурналистами сказала, что в их семье все успехи достигнуты благодаря общим усилиям:

«Меня очень часто спрашивают, как я решилась родить столько детей, на что я всегда отвечаю, что каждый ребенок у нас желанный и любимый. Были сложности, когда жили в тесной квартире, когда дети были маленькими, но это научило нас всех понимать друг друга, поддерживать. Я бы не справилась с такой ответственностью, если бы муж не помогал мне по хозяйству и с детьми даже когда приходил домой, отработав две смены. Он вырос единственным ребенком и всегда мечтал, чтобы у нас была большая семья, и я очень рада, что мы смогли вырастить и воспитать четырех мальчиков и двух девочек, которые не боятся трудностей, связаны узами искренней любви с братьями и сестрами, уважают нас, родителей. Мы спокойны за них, думаю, нет для родителей счастья больше чем уверенность в будущем своих детей. Трудностей никогда нельзя бояться, их нужно преодолевать, этому мы и детей научили».

КАЛЕЙДОСКОП

Приглашаем посетить выставку!

С 15 февраля в библиотеке Нижегородского исламского медресе «Махинур» работает выставка, посвященная 102-й годовщине со дня рождения выдающегося татарского писателя, тонкого лирика и мужественного поэта Мусы Джалиля. На выставке можно познакомиться с книгами, которые имеются в фонде библиотеки, в том числе с изданиями ИД «Медина».

Библиотека открыта с понедельника по пятницу с 9.00 до

О подвиге Мусы Джалиля и его духовном наследии рассказывает председатель РНКАТНО Гаяз Закиров

«Язмыштан узмыш юк» (От судьбы не уйдешь), так говорят татары. Но почему-то для одних эта судьба сводится к стремлению сохранить жизнь любой ценой, а кто-то совершает подвиг батыра, и его гибель вдохновляет людей на более достойную и справедливую жизнь. Подвиг Джалиля  не знает границ. Его нравственный выбор, воплощенный в «Моабитских тетрадяхх» понятен и мусульманину, и христианину, и иудею.

В стихотворении «Не верьон писал

Холодноее тело засыплет земля, —

Песнь огневую засыпать нельзя!

Умри, побеждая, и кто тебя

Посмеет назватьесли был ты борцом

Муса Джалиль былл истинным борцом, защищавшим свою Родину, нацию и веру. Сегодня, когда не слишком образованные журналисты называют шахидами террористов нужно ясно сказать, что поэт-герой был истинным мучеником-шахидом, принявшим смерть во имя истиной справедливости. Ибо сказано в Коране (Сура Ан-Ниса, аят 135): «О те, которые уверовали! Свидетельствуя перед Аллахом, отстаивайте справедливость, если даже свидетельство будет против вас самих, или против родителей, или против близких родственников. Будет ли он богатым или неимущим, Аллах ближе к ним обоим. Не потакайте желаниям, чтобы не отступить от справедливости. Если же вы скривите или уклонитесь, то ведь Аллах ведает о том, что вы совершаете».

Размышляя над судьбой МДжалиля, невольно задаешься вопросом, а был ли у него выбор. Да, был. В польской крепости Демблин в 1942 году немцы собрали мусульман Волго-Уральского региона. Именно здесь был сформирован легион «Идель-Урал» с целью привлечения татар на свою сторону. Легион был связан с «Союзом борьбы тюрко-татар «Идель-Урал»», который провозгласил своей программной целью уничтожение Советской власти и создание независимого государства в Волго-Уральском регионе. Лидеры легиона вели активную пропагандистскую работу и пытались использовать в этих целях Джалиля: ведь до войны он занимал пост ответственного секретаря Союза писателей Татарии и был широко известен как поэт.

Зимой 1941–1942 г. фашисты понесли первые ощутимые потери, и с 1942 г. все больше начинали использовать подразделения, сформированные не из немцев. Очень активно немцы пытались использовать мусульман. Они хотели в союзе с турками и восставшими мусульманами Кавказа захватить Бакулишить СССР практически единственного источника нефти

Джалиль для вида пошел в легион, но он и его сторонники развернули свою деятельность. Подпольная группа, куда вошел М. Джалиль, вела пропаганду среди легионеров с призывом повернуть оружие против немецкой армии. В результате в феврале 1942 года первый батальон Волго-Татарского легиона в составе более 900 человек перешел на сторону белорусских партизан, а немецкие офицеры, руководившие батальоном, были уничтожены. Лидеры подпольщиков стремились поднять восстание всего легиона. Однако в результате доноса 11 августа 1943 года организация была разгромлена.

По сути, попав в легионДжалиль получил почти 100-процентный шанс выжить, выиграть схватку со смертью. Об этом свидетельствуют воспоминания бывших легионеров. Ведь во время Второй Мировой войны в глазах и немцев, и союзников СССР по антигитлеровской коалиции татары представляли народ, борющийся за свою независимость. Татарский уланский полк был последней частью, павшей на варшавских улицах в сентябре 1939 г. А ведь Англия и Германия объявили войну нацистам 3 сентября 1939 г. в защиту Польши, расчлененной Германией и СССР. Это знали и заокеанские союзники западных демократий. До сих пор  власти США не отменили закон 1959г., где в списке оккупированных коммунистами стран называются «Идель-Урал» и «Кавказия». Ведь в список входили и соцстраны Восточной Европы и союзные республики СССР. Это и сегодня многое объясняет в отношениях США и западноевропейцев к Чечне. Если бы Джалиль дожилл до капитуляции фашистской Германии в мае 1945 года, он, скорее всего, сумел бы спастись в американской оккупационной зоне.

В начале 1990-х гг. постаревшие легионеры смогли приехать на Родину. Они показывали фотографии своих домов в Нью-Йорке или Стамбуле, лица улыбающихся детей, внуков и правнуков. Они истинно ненавидели нацистов. Но легионерам не хотелось из фашистского ада попадать в ад сталинских лагерей. М. Джалиль же сознательно избрал путь неминуемой гибели. В плену он беспокоился за свое честное имя и за судьбу близких. Ведь он расстался с дочкой Чулпан, когда ей было всего 4 «>«Моя кровь не иссякнет в твоей крови,

Дочь, на свет рожденная мной.

Я отдам тебе трепет своей любви,

Чтоб спокойно спать под землей  Джалилю так и не было суждено дожить до внуков. Поэт был казнен в 38 лет. Но дети Советской Родины получили возможность не бояться бомб и пуль оккупантов, концлагерей и фабрик смерти. В жизни этих детей и есть вечный подвиг Джалиля и его соратников.

Джалиль честноо выполнил свой долг перед Богом, Родиной и своей нацией, пред будущим человечества. И пусть великая судьба поэта будет вдохновлять его миллетешлэр, россиян и всех людей, на новые подвиги во имя жизни на Земле.

 

Наши земляки

Бигичев Хайдар Аббасович (1949–1998)

Родился в с. Чембилей Краснооктябрьского района в семье механизатора. По окончании средней школы три года служил в армии. В 1971 году, после встречи с известным татарским певцом Фахри Насретдиновым, гастролировавшим в те дни в районе, был решен вопрос о зачислении талантливого самородка в Казанскую консерваторию. После учебы в 1977 году Бигичев был приглашен солистом Татарского театра оперы и балета им. М. Джалиля. Здесь расцвел талант певца, одаренного голосом широкого диапазона (драматический тенор). Он поднялся до уровня блестящего исполнения партий классических татарских, русских и европейских опер. После Р. Вагапова и И. Шакирова он поднял на новую высоту исполнение татарских народных и авторских песен, блестяще исполнял песни Сайдашева, Жиганова, Музафарова, Яхина. Бесподобно в его исполнении звучали «Керим әле урманнарга», «Китмә, сандугач», «Ялгыз агач» и многие другие. Народный артист ТАССР (1980), заслуженный артист РСФСР (1986), лауреат Государственной премии ТАССР им. Г. Тукая (1984).

Похоронен в Казани.

  

Хутба — проповедь имама в мечетях и молитвенных домах во время пятничных (джума) и праздничных молитв. Хутба состоит из цитирования и толкования аятов Корана, хадисов Пророка, примеров из сиры и Сунны, истории праведных халифов и сподвижников Пророка, наставлений богословов и т. д. Как правило, хутба состоит из двух частей, читается на арабском языке и должна содержать в себе определенный минимум прославления Аллаха. Ритуал чтения хутбы строго регламентирован в трудах по фикху. Текст хутбы может быть тематически подобран в соответствии с актуальными проблемами современности, может нести в себе элемент пропаганды и политики или, напротив, быть сугубо аполитичным и нарочито отстраненным от событий действительности. В мусульманских странах хутба в крупнейших мечетях обычно согласовывается с представителями правительства, но иногда несет в себе консолидированное мнение имамов и общины, не соответствующее или противоположное правительственной линии. В этом случае хутба может послужить катализатором массовых волнений в обществе и прочих эксцессов.

           

Муэдзин (араб. «муаззин») — тот, кто провозглашает азан, т. е. призывает мусульман к молитве (тат. «азанче»). Первым М. в истории ислама был Билял — один из первых мусульман, принявших ислам еще в Мекке и обладавший звучным голосом. В прежние времена муэдзин поднимался на один из минаретов мечети и красивым и мелодичным голосом призывал мусульман к молитве; сегодня для этого используются технические средства — микрофоны и усилители звука. Издавна устоялась практика введения муэдзинов в качестве специальной должности при мечети, хотя призывать на молитву может абсолютно любой мусульманин, умеющий произносить азан.

  (Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: Газета ''Мишар дуньясы'' №4(13) (февраль) 2008

 

Мишәр дөньясы , № 5 (14) (март 2008 г.)
Нижгар татарлары газетасы

Соңгы елларда илебез нинди генә үзгәрешләр кичермәде. Борынгы кытайлар кемне булса каргасалар, иң зур каргышларның берсендә «Сиңа зур үзгәрешләр чорында яшәргә насыйп булсын», – дип теләгәннәр. Без инде Россия халкы, каргышкамы дучар булдык яки бу безнең өчен язмыш, тәкъдирме инде, шулай да үзгәрешләрдән башыбыз чыкмый. Бездә сайлаулар гына да һәр ел булып тора. Урындагы сайлаулар, өлкә Законнар чыгару җыелышына сайлаулар, Дәүләт Думасына сайлаулар һәм, ниһаять, быел иң мөһим сайлау, ул да булса Дәүләт башлыгын (хәзерге вакытта аңа Президент дип әйтәләр) сайлау.

2 мартта хәлиткеч көн, ягъни, Президент сайлау көне. Күп төрле сайлауларны башларыннан кичергән Россия гражданнары арасында, әлбәттә, бу чаралардан туеп беткәннәр дә бардыр. «Бәлки, бу сайлауларга барырга да кирәкмидер», – дигән сүзләр дә ишетелә башлады. Җор телле халык арасында: «Иң әһәмиятлесе тавыш бирү түгел, бирелгән тавышларны дөрес итеп санау», – дигән әйтем йөри.

Сайлаулардан арып беткән булсак та, минем фикерем буенча, бу сайлау-ларны һич тә калдырырга ярамый. Ниндидер бер акыл иясенең әйткән сүзләрен  исегезгә төшерәсем килә: «Дошманыңнан курыкма, иң начары – ул сине үтерә ала. Дустыңнан курыкма: иң начары – ул сиңа хыянәт итә ала. Битараф кешедән курык: шундыйларның барча нәрсәгә битараф булулары, аларның дәшми-тынмый барчасына риза булулары аркасында җир йөзендә иң пычрак җинаятьләр, иң мәкерле хыянәтләр пәйда була». Бүгенге барча үзгәрешләргә, сайлауларга: «Бу минем эшем түгел», – дип, кул кушырып, битараф булып утырсак, әлбәттә, кытайлар әйтмешли, бөтен гомеребез буе каргышта, ягъни зур үзгәрешләр чорында яшәргә мәҗбүр булырбыз.

Гаяз Закиров, Региональ

милли-мәдәни мөхтәрият

советы рәисе

Ирләр бәйрәменә, янәсе Ватанны яклаучылар көненә туры китереп, кем турында нинди формада язарбыз, дип редакция коллективы һәм редколлегия әгъзалары белән киңәш-табыш тотканда, күпчелек фикерләребез соңгы санда газетабыз хакында чыгыш ясаган Г.С. Әббәсовка тукталды. Аны тәкъдим итүчеләр үз фикерләрен аның туган авылы Семочкида, гомумән, Кызыл Октябрь районында дәрәҗәле урын тотуы белән расладылар. Гаилә елы башлану уңаеннан да Әббәсовлар гаиләсе моңа лаек, дип табылды.  2

Кыска хәбәрләр

Мәдәниятне – милли проектка

Күптән түгел Сергачка Дәүләт Думасы депутаты О. В. Носкова килеп район мәдәният хезмәткәрләре белән күреште. Очрашу барышында чыгыш ясаучы бер сергачлы ханым Мөтеравыл мәктәбе укучысы Динар Идрисовның искиткеч талантлы икәнлеген ассызыклап үтте. Бу яшь милләттәш егетебез оста баянда уйный, бик үзенчәлекле тавыш белән җырлый да икән. Янәсе, шундый таланталарга ярдәм итү юлларын табасы иде. Ә очрашуның төп максаты – урыннарда мәдәниятебезнең торышы белән якыннан танышып, «Авыл хуҗалыгы», «Сәламәтлек», «Мәгариф» кебек милли проектлар рәтенә «Мәдәният»не кертүне дә тәкъдим итү. Бу инициатива белән РФ Дәүләт Думасындагы өлкә депутатларыбыз Дмитрий Медведевка чыкмакчылар.

Күңелле сәфәр

Камка урта мәктәбе директоры Р. О. Абубякиров белән кыска әңгәмәбездән түбәндәгеләрне белдек. Беренчедән, өлкән класс укчылары Н. Новгород татарларының региональ милли-мәдәни автономиясе каршында эшләп килгән «Шатлык» клубы тәкъдим иткән Казан яшьләр театры артистлары концертын һәм «Йосыф – Зөләйха» спектаклен чын күңелдән кабул иткәннәр. Рафаэль Османович әйтүенчә, бу мәдәни «сәфәрдән» балалар бик шат, күңелле тәэсирләр алып кайтканнар.

Икенчедән, 23 февральдә Марс Мангушев истәлегенә уздырыла торган традицион ярышлар бу юлы, районда карантин булу сәбәпле, мартка күчерелә.

Соңгысы, чаңгы буенча Сергач районы чемпионатында камкалылар актив катнашканнар. Аеруча    57 яшьлек Камил Каюмович Мавлихановның чыгышы барчасын шаккатырган – бишенче булып финишка килгән.

Альбина Җаббарова

үз хәбәрчебез

БУ САНДА:

Авылга гашыйклар        2

         

 

Тәкъвалык Аллаh Тәгаләдән, әдәплелек - ата-анадан  4

 

Мишәрләр  5

 

Уңган-булган Сафаҗай кызы  6

Хәтер көне       7

ГАИЛӘ ЕЛЫ

 Авылга гашыйклар

2008 ел – Россиядә «Гаилә елы» дип игълан ителде. Дәүләтебезнең игътибары да яшь гаиләләргә артты. Милли проектларыбыз тормышка ашырыла килә. Алар буенча яшь гаиләләр үз йортларын төзетер өчен  ташламалы кредитлар, түләүсез субсидияләр ала алалар. Шулай булса да авылда калучы яшь гаиләләр саны аз. Күбесе гаиләләр җиңеллек эзләп шәһәргә ашкыналар. Ә менә Кочко Пожарда яшәүче Руслан белән Әнисә Азизбаевлар үзләренең язмышларын авыл белән бәйлиләр.

Гаилә башы Руслан гади крестьян гаиләсендә, Зиннәтулла белән Гөлсирәнең беренче балалары булып, 1983 елны туа. Яшьтән ук эш сөючән, кайгыртучан, йорт җанлы булып үсә. Әти-әнисе терлекчелек фермасында эшләгәнлектән, аларга гел булышып йөри. Шунда инде Руслан сыер, бозаулар белән кызыксынып китә, аларга игътибары арта бара. Ул, мәктәпне тәмамлагач, Работки  аграр колледжының ветеринар факультетына укырга керә. Укуы Русланның әйбәт бара, бигрәк тә практика вакытында үзенең белемен күрсәтә.

Студент еллары иң яхшы, иң матур, мәңгегә хәтердә кала торган вакыт бит ул. Русланга уку еллары икеләтә истә калырлык, чөнки ул студент елларында үзенең сөйгән ярын, тормыш иптәшен очрата. Алар бер-берсен бер күрүдә яратышалар. Анна Рәшит кызы шул ук ветеринар факультетта укый була. Укып бетергәч яшьләр өйләнешәләр. 2003 елның 2 августында, никах укытып, туй ясыйлар. Яшь киленнең исеме паспорт буенча Анна булса, мөселман дине буенча аңа Әнисә диеп  никах укыйлар. Шуннан алып аңа шул исем белән эндәшәләр дә инде.

Яшь гаилә беренче вакытта Русланның әти-әниләре белән бер йортта тора башлый. Үз һөнәрләре буенча колхозга эшкә урнашалар.

Бәхетле көннәренең берсе – балалары туу көне. Азизбаевлар гаиләсен шатландырып, нәсел дәвамы булып, дөньяга малай аваз сала. Аңа, бергә киңәшеп, Ринат исеме кушалар.

Тормыш мәшәкатьләре арта бара, шуның өстенә Азизбаевлар үзләренә йорт сатып алырга ниятләнәләр. Колхоз хезмәт хакына гына йорт сатып алып булмый бит, шуның өчен аларга банктан зур процентлы кредит алырга туры килә. 2004 елда дәүләтебезнең милли проектлары, ташламалы кредитлар бирүе юк иде бит әле.

Өй сатып алгач, бөтен мәшәкатьләр үз кулларына кала. Ай узган саен кредит түләргә кирәк, процентлар үсә, ә колхоз хезмәт хакын тоткарлый. Нихәл итәргә?

– Рәхмәт әти-әнигә, күр-шеләргә, мәчеткә – хәлне аңлап авыр чакта булыштылар, – ди гаилә башлыгы.

Тормыш салмак кына уңайлана башлый. Мал-туар карап, колхозда эшләп көн тибәрәләр яшь Азизбаевлар. Гаилә зурая бара, Руслан белән Әнисәнең кыз- чыклары туа. Балалары – Диана белән Ринат аларның тормыш яме булып, аларга көч биреп торалар.

Дәүләтебез шәхси хуҗалык-ларга (ЛПХ) ташламалы кредитлар бирә башлый. Руслан шундый кредит алып,  мал-туар үстереп, аны сатып беренче кредиты белән санаша.

– Бөтен авырлыкларда ышанычым – ирем. Руслан һәрчак миңа булышып тора. Мин аның белән горурланам, Ходаема шундый кеше белән торырга насыйп иткән өчен мең-мең рәхмәтле. Без икебез дә авылны яратабыз, шуңа күрә авылга бәйле булган ветеринар  һөнәрен сайладык та. Көнме-төнме, безгә, туарлары сырхау сәбәпле, ярдәм сорап килгән кешеләрне кире кайтарып җибәрмибез, булышырга тырышабыз, – дип сөенде Әнисә.

Авылдашлары да, хәтта күрше Шөбиле халкы да Азизбаевларга ветеринар ярдәм өчен бик рәхмәтле. Руслан Шөбиле колхозында да ветврач булып эшләде бит.

Азизбаевлардан  чыгып  барганда, абзарда өрә-өрә йөргән алтын-су төстәге эткә күзем төште. «Каян мондый матур этне алдыгыз?» – дигән сорауга бик кызыклы җавап ишеттем.

– Җәй җитү белән сыер көтүләрен кыр каралтыларына чыгарган вакыт. Шунда эшкә барганда,  салам өеме янында шыңшып торган эт балаларын күреп алдым. Яннарына килеп карасам,  кискыслар уйнап яталар – дүртесе кара төстә, ә берсе – сап-сары. Сары кискысның хәлсез икәнлеген сизеп алдым, хәтта муены да ни сәбәптәндер чәйнәлгән, канлы иде. Мин бу алтын-су төстәге кискысны үземә алдым һәм аны дәваларга керештем: кашыклап сөт эчердем, төрле компресслар ясадым. Яшь балалар сыман аны карадым, – ди Әнисә.

Шулай итеп, тора бара сырхау кискыс чыныккан эткә әверелә. Хәзер сокланып карап туймаслык алтын-су төстәге эт, хуҗаларына рәхмәт әйткән кебек, яннарында, салмак кына уйнап, йөгерә йөри...

Наил Хәсәнов

Фотода:

Азизбаевлар гаиләсе

Хәерле сәгатьтә булсын!

Кызыл Октябрь районында гаилә институтын ныгыту максаты белән Гаилә елында түбәндәге чаралар каралган. Мәсәлән, агымдагы айда Гаилә елын районда тантаналы ачу оештырылырга тиешле. Ә бу елны дөньяга килгән һәр балага туу таныклыгы һәм махсус бүләкләр тапшыруны шулай ук тантаналы рәвештә башкарасы турында положение кабул ителгән. Ай саен «Тормыш агачы» клубының утырышларын, «Гаилә – һәр башлангычның башы» дигән әдәби гаилә бәйрәмнәрен уздыру да планга кертелгән.

Март аенда район үзәк хастаханәсе «2007 елда К.Октябрь районында балаларның сәламәтлеге турында» дигән аналитик белешмә әзерләр, ә апрельда халыкны эш белән тәэмин итү үзәге, «Гаилә – хезмәтчел җәмгыятьнең ячейкасы» исемле темага түгәрәк өстәл үткәрер. Майда халыкны социаль яклау идарәсе, мәдәният бүлеге, мәгариф комитеты күпбалалы гаиләләр арасында «Алло, без талантлар эзлибез» дигән музыкаль конкурс оештырырлар.

Июнь-август айларында мәгариф комитеты, халыкны социаль яклау идарәсе, халыкны эш белән тәэмин итү үзәге өчен балаларны лагерьларга һәм санаторийларга юлламалар белән тәэмин итү бер мөһим чара булып тора.

Август аенда шулай ук «Әти, әни, мин – спортчы гаилә» ярышы оештыру, беренче класска баручы балаларга материаль ярдәм күрсәтү каралган.

Болары әле район буенча кабул ителгән тулы программаның кайбер чаралары гына. Хәерле сәгатьтә генә булсын иде!

Альбина Жаббарова,

үз хәбәрчебез

Бер җөмлә белән              

ЯҢА МОЧАЛИ, САФАҖАЙ, ЗУР РБИШЧА урта мәктәпләре укучылары Фәрит Низаметдинов (9 кл), Галия Вахитова (10 кл), Эльвира Сөләйманова (11 кл) татар теле һәм әдәбияты буенча өлкә олимпиадасында җиңеп чыктылар.

КЫЗЫЛ ОКТЯБРЬ районында узган елны 97 бала дөньяга килгән, 250 кеше вафат булган.

ЗУР РБИШЧА урта мәктәбендә Н.Новгород югары уку йортларында белем алучы чит ил студентлары география, тарих һәм физкультура буенча ачык дәресләр бирделәр.

КУЙСУЫнда, «Овечий Овраг» СПКасы банкрот булу сәбәпле, «Овечий Овраг»  исемле ООО оештырып, җирле авыл хуҗалыгын баткаклыктан чыгармакчы булалар.

СЕМОЧКИ урта мәктәбе базасында Кызыл Октябрь мәктәпләре укучыларының чаңгы буенча район чемпионаты булып үтте.

ЯНДАВИШЧА авылы администрациясе башлыгы Рафаэль Ильясов әйтүенчә, Өчкүлдә һәм Яндавишчада яшәүче аз керемле гаиләләрне, аларга газлаштыру өлкәсендә ярдәм итү йөзеннән, карандашка алганнар: социаль яклау линиясе буенча һәр мохтаҗ гаиләгә бу эшләргә 15 мең сумга кадәр ярдәм каралган икән.

УРАЗАВЫЛда хоккей мәйданчыгы булдыруын булдырдылар, ә менә анда боз булдыру – зур проблемага әверелде кебек: кыш чыкканчы анда тимераякта шуу зур сорау тудыра.

ӨЧКҮЛдә, медик хезмәткәр булмау сәбәпле, медпункт эшләми ята.

КАРГА төп мәктәбе директоры итеп Надия Ринат кызы Аймалетдинова билгеләнде.

ПИЛНӘ районы администрациясе, 2007 елда һәр сыердан 4, 5, 6 мең килограмм сөт сауган савымчыларны (43 кеше) җыеп, аларны Хөрмәт грамоталары һәм акчалата премия белән билгеләде, ә 6 мең чикне бары тик Шамил Нуриманов җитәкчелек иткән Киров СПКсыннан өч савымчы гына узган.

СПАС районыннан Сафаҗайда татар-мишәр көрәше буенча Р.К.Аббясов истәлегенә үткән районара турнирда 21 яшь көрәшче катнашты, шулар арасыннан иң яхшылары дип Татар Моклокасыннан И.Арибҗанов, А.Измайлов, Р.Иксанов, Тукайдан – Р.Арифуллин, Р.Ганеев, М.Мостафин, Бозлаудан – Н.Хамзин табылды.

ШӨБИЛЕдән бер төркем, газлаштыруга артык тоткан акчаларын кире кайтаруны һәм бүтән кайбер борчыган мәсьәләләрен хәл итүне сорап, тагын Сергач үзәгенә өч көн рәттән пикетка чыкты.

КОЧКО-ПОЖАР администрациясе башлыгы Хайдәр Фәхретдинов хәбәр иткәнчә, быел яшәү уңайлыкларын яхшыртуга тагын өч авылдашы хөкүмәттән түләүсез ярдәм алырга тиешле: Н.Абдрахманов белән Н.Гаязетдиновлардан тыш, мәрхәмәтсез янгын йорт-җирсез калдырган М.Бедретдинов гаиләсе дә бу махсус программага кертелгән.

ПЕЧӘ администрациясе башлыгы Үмәр ага Люкманов белдергәнчә, шушы көннәрдә генә Мәскәү астында хәрби бурычын үтәүче Ринат Шамил улы Билялов туган авылында ял итеп кайткан: сержант, взвод командиры урынбасары сүзләреннән күренгәнчә, бу яшь белгеч, ел азагында исән-сау туган җирләренә кайтып, киләчәген авыл белән бәйләмәкче була икән.

ТАТАР МОКЛОКАСЫ администрациясендә утырган халыкны социаль яклау үзәк комплексының бүлек мөдире Наилә Кинзябаеваның сүзләреннән аңлаганыбызча, аның кул астында 15 социаль хезмәткәр 60 ялгызак картка ярдәм күрсәтә.

Олег Хөсәинов әзерләде

САН КУНАГЫ

Милиция начальнигы,

команда капитаны

Кадерле укучыларыбыз, бүген бездә кунакта Кызыл Октябрь районының эчке эшләр бүлеге начальнигы, милиция подполковнигы, Семочки авылы хоккей командасы капитаны Г.С. Әббәсов. Гаяр Сәмиуллович узган санда гына газетабызга карата үзенең уй-фикерләрен белдергән иде һәм, шушы форсаттан файдаланып, без аңардан «Мишәр дөньясы»ның чираттагы «Сан кунагы» булуын да үтендек. Менә ул үзенең ризалыгын бирде һәм аның белән аралашуыбызны сезнең игътибарга да тәкъдим итәбез.

– Гаяр Сәмиуллович, узган елның 10 ноябрендә безнең Россия милициясе 90-еллыгын билгеләп үтте. Бу түгәрәк датаны Кызыл Октябрь районының эчке эшләр бүлеге хезмәткәрләре нинди нәтиҗәләр белән каршыладылар?

– Саннарга мөрәҗәгать иткән очракта, алар районда җинаятьчелек кимүгә баруны раслыйлар. Мәсәлән, 2006 елда 81 җинаятьчелек кылынган булса, 2007 елда бу күрсәткеч 44 тигез иде. Урлау да азайды. 2006 елда бу өлкәдә 45 җинаятьчелек теркәлгән булса, узган елны – 31.

Ә бит заманында бездә терлек урлау коточкыч әйләнеш алган иде. 1995 елны мисалга китерик. Теркәлгән 213 җинаятьчелекнең 105е терлек урлау булды. Шушы урлаулар нәтиҗәсендә 235 баш мал-туар юкка чыкты диярлек. Бу өлкәдә 7 җинаятьне фаш итү нәтиҗәсендә бары тик 9 баш терлекнең генә кая киткәне ачыкланды. Ул чакта мин опер группада өлкән лейтенант званиясендә хезмәт итә идем. Шушы җинаятьләр белән шөгыльләнүчеләрнең хәтта эзләренә дә төшкән идек инде, ләкин, кайбер сәбәпләр нәтиҗәсендә, без ул эшебезне, ышанычлы дәлилләр булмау сәбәпле, имеш, ахырынача җиткерә алмадык...

– Аеруча елның кайсы фасылында һәм кайдан күбрәк терлек югалды соң?

– Урлауларның күбрәге көз айларына туры килә иде. Җиде урлауда Чернухада 58 баш мөгезле эре терлек югалды. Семочкидан ул елны  20 баш, Яндавишчадан – 19, шул исәптә 3 ат, Можарка белән Кечастан - 15әр, Атяравылдан – 13 туар урладылар. Искитмәле хәл, әмма факт – беренче хуҗалыктан караклар бер урлауда берчә 25 баш мөгезле эре терлек төяп алып киткәннәр иде...

Гомумән алганда, узган ел күрсәткечләребезне ярыйсы дип бәяләр идем. Бигрәк яшүсмерләр арасында җинаятьчелекнең кимүе куандыра. Узган елда андый очрак берәү генә булса, 2006 елда бөтенләй юк иде. Күз генә төшә күрмәсен бу категориядәге яшьләребезгә.

– Белгәнемчә, 2007 елда үзегезнең инициативагыз белән һәр пәнҗешәмбе авылларга чыгып халык белән очраша идегез. Нәтиҗәләре ничегрәк булды?

– Әлбәттә, һәр эшнең нәтиҗәсе бар. Күбрәк минем белән ачыктан-ачык сөйләшергә авылларда хатын-кыз җыела иде. Авылы башканың – кавеме башка, дисәләр дә, бүген һәр җирдә бер үк проблема ята. Хатын-кызларга тынгы бирмәгәннәреннән - авылларда ир-атларның эчкечелеккә бирелүен һәм соңгы елларда хуҗасыз этләрнең артып китүен билгеләр идем. Хәзер бит урыннарда самагон куып маташмыйлар, көнкүреш нужаларына каралган спиртка су кушалар да, авылдашларына рәхәтләнеп саталар. Ә соңгылары, мескеннәр, яраксыз эчемлекне түбән хакка алып үз сәламәтлекләренә зур зыян салачакларын уйламыйлар да, күрәсең? Бу кәсеп белән «бизнес» кылучыларны тугры юлга чыгарырга, җаваплылыкка тартырга омтылганыбыз бар, ләкин алар, административ штрафлар кесәләренә шактый сугардый булмаганлыктан, һаман авылдашларын җәзалауны дәвам итәләр. Андыйларны тамырдан корытыр өчен, безгә шушы авылда яшәүчеләрнең ярдәме кирәк. Ә алар, кызганычка каршы,  бу ярдәмнән баш тарталар.

Кыргый җәнлекләргә әверелә башлаган этләргә килгәндә, бу мәсьәлә дә катлаулы. Чөнки районда этләрне тоту положениясе юк. Бу – әлеге проблемада милиция өчен хокукый база булдырылмаганны аңлата.

– Гаяр Сәмиуллович, әйдә, профессиональ эшчәнлегегездән тайпылып, бераз үзегез, гаиләгез турында сөйләсәгез иде? Ни әйтсәң дә, Гаилә елыннан атлыйбыз бит.

– Әнием, Садия Рәшит кызы, гомере буе «пошатовский хозмагта» эшләде. Үзе йөк ташучы да, үзе сатучы да иде. Аллага шөкер, безгә дә, биш балага, дөрес тәрбия бирергә вакыт тапкан. Бүген инде оныклары аның сүзеннән чыкмыйлар, үгет-нәсыйхатьләрен аклый киләләр.

Әтием, Сәмиулла Әббәс улы, урыны җәннәттә булсын, безнең һәрберебезгә олы тормыш юлына чыгарга, аннары нык итеп аякка басарга булышты. Баштан ул, Лукоян педучилищесын тәмамлап, укытучы булып хезмәт итте. Аннары, сәламәтлеге какшау сәбәпле, колхозга экономист булып күчте. Ә хезмәт юлының соңгы 20 елын азат ителгән партоешма сәркәтибе булып торды. Миңа башка йорт куеп чыгарга нәкъ аның ярдәме зурдан тиде. Әти бит безнең «алтын куллы» иде. Ходайга шөкер, үзе белгәннәрен безгә дә өйрәтеп калдыра алды. Рәхмәт үзенә. Өйдә, өй тирәсендәге каралтыларда остазлык итү – минем яраткан шөгелем.

Мавыгулар дисең. Бик теләп умартачылык белән мәж киләм. Бүген 12 оям бар. Вакытым булганда, балык тоту, ауга чыгу миңа зур канәгатьлек бирә. Җәй айларында гаиләм белән су коенырга, балык тотарга еш йөрибез. Бик теләп хоккей сугам, хәтта яшем 45кә җитсә дә. Ә заманында футбол да уйнадым, чаңгыда да яхшы йөри идем. Мактана дип уйламагыз, әмма районда җиңеп чыгып, өлкә ярышларында да катнашканым булды.

8 класс укучысы буларак, минем ир-атлардан гына торырга тиешле колхоз командасы өчен 10 километрга узышканым бар. Шул ук елны хоккей буенча да олылар командасы өчен чыгыш ясый башладым. Хәзер минем кебек үк улым Айдар да безнең белән бергә хоккей уйный инде.

Ә беренче тапкыр рәсми уенга тимераякта бозга теге гасырның 1975 елында,  5 класста чыктым. «Золотая шайба» турнирына безгә Яндавишча командасы килгән иде. Кунак яшьтәшләрне, бүгенгедәй исемдә, 9:2 исәбе белән оттык.

Шушы уңайдан, мәрхүм Вафа абый Сафинны җылы сүзләр белән искә алыр идем. Узган гасырның 60 нчы елларында Семочкида спорт хәрәкәтен җанландыручы, аннары аны җәелдерүче ул булды. Дөрес, өстенлекне чаңгыга бирә иде. Ләкин, тулаем алганда, Семочкига спорт якынча нәкъ шул елларны тулы куәт белән үтеп керә, минемчә, һәм бүгенгәчә яши бирә ул. Тикмәгә генә түгелдер бит, менә февраль аенда гына район укучылары арасында чаңгычылар ярышы Семочкида үтте. Чөнки бездә Вафа абыйның эшен уңышлы дәвам иттерүче булып  Наил Аймалетдинов тора. Алай гына да түгел, спорт җанлы авылдашларым да бар әле. Мәсәлән, мәрхүм туганым Нуршат белән Равил Садеков бер дигән хоккей мәйданчыгы авылга бүләк иттеләр. Инде өченче ел яшьләр шунда хоккейга тартыла, кичкырын хатын-кызларның да биредә балалары белән тимераякка басканнарын күрергә мөмкин.

Мәдәни учагыбыз булган клубның эшен дә яшьләрне кыңгыр юлдан саклап калуда уңай бәяләр идем. Рәмис Хайруллин ничек безнең хоккей капкасында уңышлы тора, шулай ук мәдәният йорты директоры буларак та яхшы яктан гына ачты үзен.

– Мавыгуларга бирелеп, тәмам сораудан читкә киттек түгелме соң? Үзегезнең гаиләгез хакында да бераз әйтеп үтегез инде?

– Аллага шөкер, тормыш иптәшем Рәйсә Зиннур кызы белән өч бала тәрбиялибез. Улыбыз Айдар, әйткәнемчә, 8 класс укучысы, кызыбыз Йолдыз 4 класста укый, ә төпчегебез Җәмиләгә әле өч яшь кенә.

Рәйсә үзе Рбишчадан булса да, 15 ел эчендә минем туган Семочкины үз итте инде. Балаларыбызны мөселман традицияләренә, ислам диненә таянып тәрбияләргә тырышабыз. Айдар җәй айларында мәчетебездә оештырылган дини укуларга бик теләп йөри. Алла боерса, кызларыбыз да шәригать кануннарыбызны ят итмәсләр. Үзебез дә дини бәйрәмнәребезне хөрмәтләп каршылыйбыз, кадерләп уздырабыз.

– Гаяр Сәмиуллович, телебез, динебез, йолаларыбыз, ахыр чиктә, авылларыбызда яшьләрнең калмавы хакында ни әйтерсез?

– Татар гаиләләренә генә хас булган традицияләрне онытмас өчен, әйе, авылларны саклап каласы иде. Динебез, телебез, гореф-гадәтләребез, мәдәниятебез, йолаларыбыз тамырлары авылларда бит. Авыллар юкка чыгу белән, татарлыгыбызны югалту куркынычы да туа түгелме соң? Моны булдырмас өчен, авыл хуҗалыгына икенче сулыш өрергә кирәк. Ә моны бары тик хөкүмәт кенә эшли ала. Шуңа күрә, югары түрәләргә бу хакта зур минбәрләрдән сөйләп кенә тормаска, ә урыннарга төшеп, кичектерми конкрет чаралар күрергә кирәк дип исәплим. Колхозлар бетте икән, димәк, авылда эш урыннары да бетә. Эше булмагач, акчасы да булмый инде аның. Яшь гаиләләргә нишләргә? Ыруг нәселне дәвам иттерүче балаларын ким-хур итмәс өчен, алар зур шәһәрләргә акча эшләргә китәргә мәҗбүр булалар да инде. Ә анда зур акчага табынгач, авылга кайту түгел, тизрәк нарасыйларын да үз яннарына алу ягын кайгырталар. Шул рәвешле, мәктәптә укучылар саны тагы да кими төшә. Мәктәп ябылды икән, димәк, авылның тагын тулы тормыш белән күпме яшәвен дә исәпләп чыгарырга авыр түгел инде.

Президент вәгъдә иткән Аналар капиталы да, милли проектлар да безнең авыллар өчен ниндидер зур ышаныч тудырганнары юк, кызганычка каршы.

Ярый әле шәхсән хуҗалыкларда мал-туар асрап бераз көнен тибәрә бичара крестьян. Тик бит колхозлар бетү белән, терлек асрау да зур проблемага әвереләчәк. Бозаулар кайдан алырсың да, саламын кайдан кайгыртырсың икән? Менә сиңа мәсьәлә!

Соңгы мәгълүматлардан күренгәнчә, узган елда районыбызда үлүчеләр саны туучыларга караганда өч мәртәбәгә артык булган. Монысы да авыр ярага тоз инде.

– Әңгәмәбезне, ничек кенә күңелләребезгә авыр булса да, ниндидер оптимистик рухта йомгаклыйсы килә. Өмет соңгылардан үлә дипме әйтәләр руслар? Сезнең карашка, крестьянда юк-барында өмет чаткысы уятыр өчен ни эшләргә кирәк?

– Авылларга, авыл хуҗалыгына, аның нинди формада оешканына карамастан, бертигез дәүләт ярдәме кирәк. Бездә бит хәзер ничек килеп чыга, байны – баеталар, ярлыны – ярлыландыралар гына. Авылларны саклап калып, аларны торгызуга корылган сәясәт Россиядә, ниһаять, туды кебек. Кайбер җирләрдә, кайбер тармакларда ул сизелерди җимеш тә бирә башлады инде. Тик безнең якларга гына тизрәк килеп ирешсен иде, чөнки татар авылларыбызда эшләрди халык бар әле.

– Менә бу әйткәннәрегез, ичмасам, иртәгесе көнгә ниндидер ышаныч уята. Шуның белән бүгенге әңгәмәбезне тәмамлыйк, Гаяр Сәмиуллович, риза булсагыз? Киләчәктә саулыкта күрешергә, үзара хезмәттәшлек җепләрен тагын да ныгыта төшәргә дигән теләктә калыйк. Эшегездә һәм мавыгуларыгызда сезгә уңышлар гына юлдаш булсын, киләчәк көннәрегездә яшәү дәртегез шулай артып торсын иде!

«Сан кунагы» белән

Олег Әндәрҗанов сөйләште

БЕЗНЕҢ ИСЛАМ

Тәкъвалык Аллаһ Тәгаләдән, әдәплелек – ата-анадан

Хөрмәтле дин кардәшләребез!

Аллаһ Тәгалә Корьәндә әйткәнчә, кешеләр төрле булып үсәләр. Яхшы тәрбия алганнары бәлигъ булу яшенә җиткәч: «Ий, Раббым! Миңа илһам биргел үземә вә ата-анама биргән һидаят вә ислам нигъмәтенә  шөкер итмәгем өчен вә Син риза була торган изге гамәлләр кылмагым өчен. Ий, Раббым, балаларымны да ислах иткел, бар да мөэмин булсыннар, йә, Раббым, мин Сиңа кайттым вә мөселманнардан булып  һәр әмереңә итагать иттем», – дип әйтерләр диелгән Корьәндә. Андыйларга Аллаһ Тәгалә вәгъдә иткән: «Шул сыйфатта булган мөэминнәрнең изге гамәлләрен кабул итегез вә гөнаһларын гафу итәбез җәннәт кешеләре булган хәлдә, Аллаһуның дөрес вәгъдәсе илә вәгъдә ителмеш иделәр».

Әмма кешеләр арасында ата-анасына: «Тфү сезгә! Сез миңа үлгәннән соң кабердән терелеп чыгуны вәгъдә итәсезме, миннән элек күпме кешеләр үлеп киткәннәр, әле берсенең дә терелеп кайтканы юк», – дип әйтүчеләр дә бар. Андыйларның ата-аналары Аллаһ Тәгаләгә балаларына ярдәм сорап ялваралар: «Ий углыбыз, әгәр һәлак булырга теләмәсәң, иман китер, Аллаһуның вәгъдәсе хак, Кыямәт булачак, һәммә кешеләр терелеп каберләреннән чыгачак», –  дип әйтерләр.

Төрле тәрбиядәге кешеләр турында Аллаһ нәтиҗә ясый: «Мөэминнәргә вә кяферләргә эшләгән эшләренә карата ахирәттә дәрәҗәләр бардыр, мөэминнәргә җәннәтләрдә төрле дәрәҗәләр, кяферләргә исә ут җәзасын Аллаһ һәрберсенә ирештерсен өчен савапларын киметмичә вә гөнаһларын арттырмыйча гына», – ди.

Бу аятләрне укып, уйга калабыз: балаларыбыз нинди булып үсәрләр? Беренче аяттә әйтелгәннәр кебекме, әллә икенче аяттәгеләргә ошарлармы? Яшь ата-аналар бу турыда уйлап та карамыйлар. Нәтиҗәдә, балалар белән мөнәсәбәтләрендә күп төрле проблемалар килеп чыга. Һәм күпчелек очракта нәрсә дә булса үзгәртергә соң була инде. Безнең заманда балаларга нинди дә булса йогынты ясарга мөмкин булган вакыт бик кыска, ул елдан-ел кими бара. Хәзерге вакытта ул – 12-15 яшь. Бу яшькә җиткән үсмерләрнең күпчелеге ата-ана әйткәнгә колак салмый инде. Алар ачыктан-ачык ата-анага каршы килә, алар белән балачакта булган элемтә югала бара. Бу бик күп факторларга бәйле, аларның берсе, ничек кенә сәер тоелмасын, телевидение.

Әйе, нәкъ менә телевидение кайбер гаиләләрдә иң мөһим роль уйный тәрбия мәсьәләсендә. Чөнки күпчелек бала-чага сәгатьләр буе телевизор каршында утыра. Ярый әле ул алган мәгълүматлар файдалы һәм кызыклы булса. Белгәнебезчә, күпчелек очракта эфирдан күрсәтелгән нәрсәләрнең күп өлешен чүплеккә чыгарып ату дөрес булыр. Аларның күпчелегеннән файдага караганда зарар күбрәк. Ата-аналарның зур өлеше минем белән килешер дип уйлыйм, шулай да алар бит үзләре югында балаларының телевизордан ни караганнарын белмиләр дә. Һәм аларның бу ваемсызлыгы үзләренә үк каршы кайта. Әмма бу турыда бик сирәкләр генә уйлана.

Моңардан башка тагын бер проблема бар. Ул мультипликацион һәм сәнгать фильмнарына кагыла. Кечкенә чакта балалар зурлар өчен фильмнарга балалар битараф булса, мәктәп яшендәгеләр, ә кайчакта иртәрәк тә, аларны кызыксынып карый башлый. Һәм тагын гаҗәп нәрсә – ата-аналар аларны карарга рөхсәт кенә итеп калмыйлар, аларны үзләре үк өйрәтәләр дә мондый фильмнар карарга! Мондый ата-аналардан балаларына төнлә нинди куркыныч төшләр кергәнлеге турында беләләрме икәнне сорасаң, җилкәләрен генә җыералар. Нәкъ шушы яшьтә балаларның психикасы, бу дөньяга карашлары  формалашканны алар белеп тә бетерми. Вакыты белән узар имеш. Шулай итеп без балаларыбызны кулдан ычкындырабыз, ә аннан исебез китеп, ник алар безнең белән орышыша икән дибез.

Кайчакта ата-аналарның балаларына түгел, үзләренә дә вакытлары җитмәгән заманда ничек бу проблеманы чишәргә соң? Минем тирән ышануымча, бала билгеле бер яшькә җиткәнче аны я ата-аналары үзләре, я аларның бик тә ышанычлы якыннары тәрбияләргә тиеш. Бар яклап та тоталь контрольдә тотарга дигән сүз түгел бу, бары тик заралы йогынтыдан аралау гына. Баланың психикасына зыян китерердәй фильмнар һәм тапшырулар турында программадан алдан белеп куеп, аларны балаларга күрсәтмәскә тырышу бик авырмы?! Төрле ужастиклар, триллер, боевиклар яздырылган тасмаларны өйдә тотмаска бик авырмы?! «Бригада» кебек фильмнарны балаларга күрсәтү берничек тә ярамый! Ә кайбер ата-аналар аларны балалары белән бергәләп тә карый! Һәм шуннан соң без балаларыбыз безне хөрмәт итәр һәм яхшы кешеләр булып үсәр дип өметләнәбезме? Юк, алар «браток»ларга сокланып, аларга ошарга тырышып үсәчәкләр. Һәм бу хәлгә без бары тик үзебез генә гаепле.

Әллә бу фильмнар урынына яхшы, матур, көлкеле мульфильмнар, тапшырулар карап булмыймы? Әйе, болар гына безнең балаларыбызны бу тормышның тискәре күренешләреннән яклап, саклап кала алмас. Шулай да аларның психикасын саклап калуда уңай роль уйнарлар. Бу турыда хакимият органнары да уйлана башлады. «Бибигон» дигән балалар тапшыруы аерым канал алып тормаса да, аның буенча  төрле аңлашылмаган сораулар җитәрлек булса да, барыбер «Бибигон» башка бик күп тапшыруларга караганда файдалырак. Һәм бу программа ата-аналарның игътибарына лаек.

Мультфильмнар турында да әйтми булмый. Беркемгә дә сер түгел, алар арасында бик зыянлы, бернигә ошамаган «шедеврлар» да бар. «2х2» каналаында бер-бер артлы баручы мультипликацион сериаллар күреп исем китте. Бу «сәнгать» әсәрләренең геройлары тышкы кыяфәтләре белән генә дә гайрәтне чигерәләр. Ә нинди юньсез нәрсәләргә өйрәтәләр алар! Соңгы Понтифик Иоанн совет мульфильмнары турында нинди матур  сүзләр әйтә! Чынлап та, нинди самими, гади алар. Нинди матур гамәлләр генә кылына ул совет мульфильмнарында?! Ә без акча түләп Голливуд мультиклары сатып алабыз. Кызганыч, шундый зур байлыгыбыз була торып, без аңардан ваз кичеп, чит ил продукциясенә күбрәк игътибар итәбез.

Корьәндә әйтелгән: «Аллаһ Тәгалә һичкемгә көче җитмәгән эш белән көчләмәс, мәгәр көче җитукән эш белән көчләр. Берәү Аллаһка буйсынып, изге гамәлләр кылса, файдасы – үзенәдер. Әгәр берәү Аллаһка карышып явыз эшләр касеп итсә – газабы үзенә». Шулай булгач, әйдәгез балаларыбызның әле ныгып җитмәгән күңелләре мөмкин кадәр азрак начарлык күрсен һәм булдыра алганча аларны яхшылык белән урап алыйк. Һәм балигъ булган балаларыбыз безгә бары тик рәхмәт укырлык кына булсын. Алар Аллаһ Тәгаләгә түбәндәге дога белән мөрәҗәгать итерлек булсын: «Тәңрем, ярлыка аларны, алар бит мине кечкенәдән мәрхәмәт белән үстерделәр. Син дә аларга дөньяда һәм ахирәттә шәфкать кыйл». Амин.

Абдулбари хәзрәт Мөслимов,

имам-хатыб


Изге йортка илткән юл

2002 нче елны минем тормышым бик кискен борылыш алды. 9 нчы классны тәмамлап, имтиханнар бирдек. Җәйге ялның үткәнен сизми дә калдык.1 сентябрьдә мәктәпкә бераз борчу хисе белән җыелдык. Безнең классыбыз тараласын белә идек: кемнәрдер училищега, кемнәрдер техникумга китте. Шулай итеп, кадетлар классын алга үткәреп, 9 А дан без 10 Б га әйләнеп куйдык. Озак еллар бергә укыган иптәшләремнең нәкъ яртысы гына минем белән бергә калды. Башка класслардан бик күп егет-кызларны безгә күчерделәр. Мин яңа кыз белән дуслашып киттем. Аның исеме Лилия иде. Без бик тиз уртак тел таптык. Дәресләрдән соң бергә кайта идек, ял көннәрендә бергә очраша торган булдык. Шулай беркөнне ул мине мәчеткә укырга чакырды. Дингә карата фикерем формалашмаган иде әле. Әни берничә тапкыр әйтсә дә, мин, мең сәбәп табып, анда бармадым. Дус кызым алдында сер бирәсем килмәде: бер ялда иртүк торып мәчеткә киттем.

Ә анда шундый әйбәт икән! Беренче көнне җыелып сөйләштек. Икенче ялдан сабак башланды. Мәчетебезгә мәктәп укучысыннан алып пенсионер әбиләргә кадәр килгән иде белем эстәргә! Ул әбиләрнең тырышлыгына исем киттте. Миңа таныш булмаган гарәп телен шулкадәр зур теләк белән үзләштерә иде алар. Баштангы мәлне группабыз бик чуар иде, олысы-кечесе бергә сабак алдык. Шулай булса да, мин үз хис-тойгыларымны яшереп-нитеп тормыйча, турыдан бәреп әйтә идем. Мөгаллимәнең бер җөмләсенә башымда яңадан-яңа сораулар туып кына тора. Аеруча Ислам динендә  ир-атларга берничә хатынга өйләнергә рөхсәт ителүе белән һич килешә алмый идем. Әле дә, нишләп соң хатын-кызга дүрт ир-ат белән тору тыела дип, сорау биргәнемне дә хәтерлим. Еллар үткәч, мин мөгаллимәбез Зөһрә ханымның нинди сабыр, акыллы, гыйлемле булуына сокланам.

Берничә айдан мин Ислам диненең кануннары, Мәдәният нигезләре, мөселман кешесенә хас булган сыйфатлар белән таныштым. Бу башлангыч белем минем дөньяга карашымны үзгәртте дә куйды. Татар телен безгә яңа мөгаллимә Җәүһәрия апа өйрәтте. Мәчет миңа белем генә түгел, менә дигән иптәш кызлар да бүләк итте. Без группада бишәү идек: Эльмира белән Эльвира 9 класста укыйлар, Лилия белән без 10 да, Нурия училищеда белем ала. Һәр ялда иртүк торып, мәчеткә җыела идек. Безне дин сабаклары берләштерде.

Төрле конкурслар, бәйрәмнәр, иҗади очрашулар белән, ике ел узды да китте. Саубуллашыр вакыт җитте. Мин, урта мәктәпне көмеш медаль белән тәмамлап, Казан Дәүләт медицина университетына укырга кердем. Лилия Мәскәүдә Матбугат институтында белем ала. Берничә елдан Эльмира белән Нурия Казан Дәүләт университеты, Эльвира Московский Современный Гуманитарный университетның Дзержинсктагы филиалы студенткалары булдылар. Һәркайсыбыз тормышта үз юлын сайлады, үз һөнәрен тапты. Тик мәдрәсәдә алган белемнәребез безнең хәтердән җуелмады. Без әле дә очрашып, аралашып яшибез, бергә мәчеткә барабыз. Әлхәмдүлилләһ, хәзерге көндә дүртебез Аллаһы Тәгаләнең тыйганыннан тыелып, Ислам дине кануннары буенча яшибез, мөселманча киенеп йөрибез. Ә бишенче сеңлебез, бездән үрнәк алып, шулай туры юлдан барырга омтыла. Без бишебез биш төрле булсак та, Аллаһ безнең барыбызның да юлдашы. Динебез бишектән гүргәчә укырга өнди. Укудагы һәм тормыштагы уңышларымда Дзержинск имам-хатыйбы Гаяз хәзрәт Закировның, Зөһрә ханым Алимованың, Җәүһәр ханым Сяфукованың да өлешләре бар. Дзержинскка кайткан саен мин аларны күреп, мәчеттә яңа көч туплап, илһам алып китәргә тырышам. Зур рәхмәт сезгә, дин сабакларын бирүче беренче укытучыларым!

Вәлиуллина Рәзилә, Дзержинск

ТАРИХЫБЫЗ СӘХИФӘЛӘРЕ

Мишәрләр

Хунн кавеме – мишәр – акацирләр

Баш имәгән Батый патшага.

Алтын-көмешкә дә кызыкмаган,

Инанган гел Тәңре – Аллага!

Изге халык, горурлык та җиткән,

Җуймаган бит нәсел төбен дә.

Киләчәген уйлап күченсә дә,

Югалтмаган туган телен дә.

Без мишәрләр – урман кешеләре,

Туган төбәк – Алтай яклары.

Байкүл яннарыннан алып килгән

Бабайларны батыр атлары.

Казанлылар безгә кардәш халык,

Тик низаглы алар чыгышы.

Бердән, анда монгол ханлык итсә,

Үткәнендә – хазар «ызгышы».

Без төркиләр, кыпчак –

                            мишәр халкы,

Нәселебез тирән тамырлы.

Төпне саклап калган бабайларга

Яусын әйдә дога яңгыры.

Татар милләтенең шактый зур өлешен тәшкил иткән халыкның «мишәр» дигән атамасы, кыпчакларның мөселман динен кабул иткән гасырда барлыкка килгәне билгеле.

Якташ язучыбыз П.И.Мельников (Андрей Печерский) үзенең «В лесах» һәм «На горах» дигән китапларында болай дип язган: «Ока елгасыннан Сарытау шәһәренә кадәр булган Иделнең уң ягындагы җирләр «Таулар» дип әйтелә. Бу таулар Ока елгасының башлангычыннан, яки Нижний Новгородтан Идел елгасы буйлап Кавказ тауларына кадәр биегәя баралар». Ул бу үзенчәлекле җирләрдә күбесенчә төркиләр яшәгәнен билгели.

Ә инде шул ук XIX гасырда яшәгән татарларның күренекле шәхесе
Ш. Б. Мәрҗани үзенең язмаларында безнең якларны гарәпчәләтеп Җәбәлстан, ягъни  Тау ягы дип атый. Мәсәлән Хөсәен Фәезханов турында «1866-елның Рабигыль-Әүвәл аенда Җәбәлстанда, Сабача кариясендә вафат булды», – дип яза.

Тарихтан билгеле булганча, халыкның атамасы кыска  вакытта алмашынмаган, төркиләр, хуннар, кыпчаклар, ниһаять, мишәрләр!

Бер үк халыкның төрлечә әйтелешенә дә тарихта сәбәпләр җитәрлек. Мәсәлән, мишәр атамасы кыпчаклар ислам динен кабул иткәч барлыкка килә. Сафаҗай елъязмачысы Ситдик бән Якуб үзенең тарихи дәфтәрендә: «Асылыбыз кыпчакларның нугай нәселеннәндер, мишәр атамасы гарәпчә атлы казактыр… Безнең халыкны бишәр, моҗар, мичер кебек исемнәр белән атау хатадыр. Мишәр исеменең асылында безнең кавемнең көнкүреше ятадыр. Безнең бабайлар ат өстендә төркемнәргә оешып, төрле илләр белән килешүләр төзеп, я чик сакчысы, я сугышчы булып көн иткәннәр. Мишәр - гарәп сүзе», – дип язган. Шул тарихи дәфтәрдә язу буенча, Сафаҗай авылында үткән туйларда яшь киленне кайниш өенә озатканда, туй рәтләре алдыннан ике-өч казак барган, аларның ак кафтаннардан, башларында папаха, җилкәләре аркылы кызыл очлы сөлгеләр һәм билләрендә хәнҗәр булуы зарури булган. Мондый йолалы туйларның Сафаҗайда 1947 елга кадәр булуы билгеле. Ислам динен кабул иткәнчегә кадәр дә төркиләрнең яшәү рәвеше шундый булганы тарихтан билгеле. Мәсәлән, Азов үзәнлегендә гомер сөргән Сикез бәй ханны, Урда козгыны Мамай хан кысырыклый башлагач, беренчесе Урыс князе белән килешү төзеп, Соры елганың текә ярына күченеп ныгытма төзи һәм чик саклау вазыйфасын үти башлый. Казак сүзенең төрки сүз икәнлеге дә бишенче гасырдан ук билгеле, мәсәлән бишенче гасырда Бөек Аттила алып барган сугышларда ук инде «Бөек  дала» сугышчылары үзләрен һәр нәрсәдән азат кешеләр яки казаклар дип  атый булганнар.

Татар халкы XV гасырда «Идегәй» дастанында казак сүзенең мәгънәсен түбәндәгечә ачып сала:

 «Йә син үзең хан булгыл!

Йә син мине хан иткел!

Йә күземә күренмә,

Казак чыгып кит! – диде».

Ә замандашыбыз, язучы Ра-бит Батулла, казак сүзе татар-мишәрләренең кацак-качак сүзеннән килеп чыккан дип фаразлый.

Байтак кына тарихи мәгълүматлар дәүләт заказы белән язылса да, алар барыбер адаштыргыч юллар кебек читтә калалар, чын тарих барысын да ачыклый килә, чөнки дөрес юл шикләнүләр калдырмый. Дөреслеккә каршы куелган дәлилләр дә вакыт үтү белән көчсезләнеп югалалар. Кайсыбер тарих фәлсәфәчеләре дә уңны-сулны аермый үзләрен мещера үзәнлеге белән бәйләнештә яшәтә бирәләр.

Кешегә, халыкка, илгә, җисемгә, гомумән, һәр нәрсәгә яктан торып исем бирелә. Безнең халыкка гарәпчәләтеп исем бирүгә дә шул күздән карарга кирәк. Басурман, мещеряк, варвар кебек атамалардан гайре, Тау ягы атлы казаклары дип исем биргән күршеләр безнең бабайларны әйбәтләп белгәннәр, тирәнтен аңлый төшкәннәр булып чыга. Асылында мишәрләр тормышка гашыйк, батыр, горур һәм бик мөһим булган азатлыкның бәясен белүче халык. Ә инде йортына ат кертмәгән мишәр бөтенләй юктыр. Соңгы елларда инде, безнең мишәр атларны күпләп асрый башлады, бөтен Россия халкын казы ашарга өйрәтте. Ат мишәрнең сөенече дә, ризыгы да, исем башы да булып чыга. Татарстанда яшәүче милләттәшләребез белән дә нәкъ атларга мөнәсәбәт белән аермабыз бар. Анда күбесенчә атны ризык өчен куллану юк, казы да милли ашлар рәтенә керми.

Әнвәр Камалетдинов

Үз хәбәрчебез хәбәр итә

Чаңгыларда - походка

Мәктәптә класстан тыш дәресләр балаларны тәрбияләүдә  бик зур роль уйный. Мәктәпләрдә әле олы яшьтәгеләргә таныш булмаган, яңа дәресләрнең берсе булып ОБЖ дәресләре укытыла. Бу дәресләр үз-үзеңне төрле шартларда саклап калу кагыйдәләренә, көндәлек тормышта аларны кулланырга, табигать белән дус булып аны дөрес итеп аңларга, аңа  зыян итмәскә өйрәтә. Табигать кочагына чыкканда анардан файда алырга, аны өйрәнергә кирәк.

6-сыйныф программасында «Чаңгыларда походка чыгу үзенчәлекләре» - дигән теманы үткәч, без укучылар белән чаңгыларда походка чыгарга булдык. Иң элек поход маршрутының картасын сыздык. Кемгә нәрсә алырганы, ничек киенергәне, кая җыелырганы, вакытны билгеләп план кордык.

Ял көнендә авылның очындагы күл янына җыелып, урманга таба юл тоттык. Чаңгылар астындагы карның шыгырдавы күңелгә ниндидер дәрт кертә, шатландыра. Кышкы урманның, андагы кар бөртекләренә бизәлгән агачларның матурлыгын күреп шаккаттык. Төлке белән куян эзләрен күрү балаларны шатландырды, төрле фантазияләр тудырды. Укучыларның күбесе питомникта үскән кечкенә чыршы, нарат агачларын күреп хәйран калдылар. Мин аларга чыршының озак еллар үсүен, кешегә нинди файда китерүен сөйләдем.

Кайтуда без елгалыкта ял итәргә туктагач, учак тергездек, төрле шаян уеннар уйнадык, кызыклы вакыйгалар сөйләдек. Аннары таудан шуыдык. Шулай итеп, рәхәтләнеп ял иткәч, без авылга кайттык.

Бу кышкы поход балаларның хәтерендә озакка калыр дип уйлыйм.

Икенче көнне дәрескә килгәч, укучылар поход турындагы  тәэсирләре турында язмалар яздылар, рәсемнәр ясадылар. Бар да шатланышып, бер-берсенә походта булган хәлләрне кызыксынып сөйләделәр.

Мондый походлар саулыкны чыныктыруда, үзара дуслыкны ныгытуда зур роль уйный.

Безнекеләр сынатмый

Татар Моклокасы укучылары, үзләренең сәламәтлекләрен арттыру, физик яктан чыныгу максатыннан чыгып, даими рәвештә башка мәктәп укучылары белән төрле спорт ярышларында көчләрен сыный киләләр. Безнең мәктәптә татар-мишәр көрәше, волейбол, өстәл теннисы, шашка һәм шахмат секцияләре эшли. Шуңа күрә, күп ярышларда безнең укучылар үз тиңдәшләреннән шактый өстенлек итәләр. Мәсәлән, күптән түгел Бозлау, Тукай, Ишавыл, Т.Моклокасы укучыларыннан тупланган җыелма командабыз Лысково шәһәренә самбо, татар-мишәр көрәше буенча иптәшләрчә очрашуга барган иде. Лысково «Торпедо» стадионының тренерлары безнең яшь егетләребезнең келәм өстендә көндәшләреннән бер башка өстен булуларына, җитезлекләренә хәйран калдылар. Хуҗаларга зур «разгром» ясап  кайттык.

Хәзер көрәшчеләребезне Чувашиядә уздырылачак Россия беренчелегенә әзерлибез. Анда 1991-93-елларда туган малайлар барачак.

Һәм тагын. Февраль башында шашка буенча район турнирында безнең мәктәп командасы 1-урынны яулап кайтты. Бүген алар Сергачта узачак зона ярышларына әзерләнәләр.

Ә 13-февральдә «Весёлые старты» уеннарында 3-класс укучыларыбыз районда 9 команда арасында 1 урынга лаек булдылар. 7 этаптан торган бу ярышлар бик кызык та һәм, шул ук вакытта, бик авыр да иде. Балалар медальләр, ә команда кубок һәм диплом белән бүләкләнделәр.

Без, укытучылар, спорт секция-ләре җитәкчеләре, укучыларыбызның уңышлары белән горурланып яшибез, алга табан тагын да югарырак үрләргә ирешү максаты куябыз.

Фотоларда: җиңүче шашкачылар Зөлфия Булатова, Азат Харясов, Динар Ахмяров, Надир Идрисов; «Весёлые старты» уены буенча район чемпионнары Ринат Фатыйхов, Эльза Магҗанова, Элнар Тяжелов, Айгөл Кумарова, Айрат Закиров, Илнара Исхакова.

Азат Магҗанов,

Татар Моклока урта мәктәбенең

ОБЖ һәм физкультура укытучысы.

Автор фотолары.

ЧӘЙХАНӘ

Уңган-булган Сафаҗай кызы

Барыбызга да билгеле бер фильмда әйтелгән канатлы «Спортсменка, комсомолка и наконец, просто красавица!» дигән фраза безнең Зөлфиябезгә бик туры килә. Ике югары белемле, акыллы, чибәр, уңган-булган! Тагын бик күп матур сыйфатларын санап булыр иде бу чая Сафаҗай кызының. Эшмәкәр Сәмиуллин Абделәхәт һәм укытучы Хәтифәләр гаиләсендә көтеп алган бала булып туа Зөлфия. Кечкенәдән бик актив, бар нәрсә белән кызыксына торган була. Мәктәптә дә бик яхшы укый, барча чараларда катнашып, аларны башлап йөрүче дә була. Үзе бии, үзе җырлый, шигырен дә сөйли. Әле дә аны мәктәптә бары тик мактап кына искә алалар. Мәктәптә урнашкан  Сафаҗай авылы музеенда да ул лаеклы урын алып тора. Ни-нәрсәсе белән шулкадәр якташларының күңелен яулаган соң Зөлфия?! Беренчедән, ул өлкәбездә чыга торган бердәнбер рухи-дини «Манара» телевизион тапшыруының авторы һәм алып баручысы. Шул ук вакытта МТВ каналында «Прикинь» программасының да авторы һәм алып баручысы да. Лобачевский ис. дәүләт университетында студентларга реклама һәм иҗтимагый оешмалар белән элемтә буенча дәресләр бирә. Бу шөгыльнең һәркайсы бик күп вакыт кына түгел, төрле яклап белемле, зәвыклы булуны тәлап итә. Мин аның белән 10 елга якын инде таныш. Һәрвакытта да аның максатчан булуы, бар эшне дә җиренә җиткереп эшләргә тырышуы, кешеләр белән аралаша белүе ошый иде аның. Кечкенә чагында әллә кемнәр булырга хыялланса да, тора-бара журналист булу теләге башкаларын җиңеп чыга Зөлфиянең. Шулай итеп, авылда туып, авылда укып, русчасы да бик яхшы булмаган кыз шәһәргә килеп, иң күренекле уку йортына укырга керә. Ә инде 2 курста укыганда ук булачак һөнәре буенча эш эзли башлый. Бу турыда ул үзе бик кызык итеп сөйләгән иде. «Кайсы гына ишекне шакысам да, кире борып чыгаралар иде. Русча акцент белән сөйләшәм, йөземә татар икәне бик яхшы язылган. Мин шулай да үз дигәнемә ирешмичә туктамадым. Ул вакытта Г. Молокин «Диалог» каналын ачкан гына иде. Мин бик зур кыенлыклар аша узып булса да, шунда стажер булып урнаша алдым. Ни генә эшләмәдем мин анда, идән генә себермәдем дияргә була. Шулай да бу минем өчен бик зур мәктәп булды. Беренче тапшыруларым бик уңышлы булмаса да, бераздан минем сюжетларым кызыграк була башлады, үземә ошаган чаклар да була иде». Ә инде 1997 елның февралендә «Настроение» программасында Зөлфия турыдан-туры эфирга чыга. Бу инде аны тележурналист буларак тану була. Шулай итеп, татар авылыннан килгән кыз руслар арасында беренче буларак туры эфирга чыга. Шулай да Зөлфия «борынын күтәрми», башкалар арасында профессионализм ягыннан түбәнрәк булырга берничек тә ярамаганын бик яхшы аңлый ул. Шуңа күрә дә, белемен арттыру өстендә даими эшли. Аның тырыш булуын, булдыра алганын телевидениедә генә түгел, укыган җирендә дә күрәләр. 2001 елны аны Медицина академиясенә чит илләрдән килгән студентларга рус теле укытырга тәкъдим итәләр. Бу эшкә дә җиң сызганып алына. Ә бик кырыс әтисе, укытучы әнисе һаман да кызларын ни өчен ачуланырга, ни өчен аңа кисәтү ясарга икән дип «көтеп кенә торалар». Зөлфияләре– молодец! бирми аларга андый форсатны, «сөендерми» әти-әнисен юк-бар борчулар белән...

Күңеленә иң ятышлы булган тәкъдим алда булган икән. 2004 елда Зөлфия Абделәхәт кызын «Манара» тапшыруы баш редакторы Дамир Вәис улы Мөхетдинов бу тапшыруны алып барырга чакыра. Ике вакыйга – рухи программа авторы һәм алып баручысы булып китү һәм әни булу – Зөлфия тормышында бик зур әһәмияткә ия була. Камилә исемле кызы барча хыялларын тормышка ашырырга бик зур стимул булса, «Манара» тапшыруы, үзе әйтүенчә, «җан һәм күңел өчен…». Ничек кенә булмасын, Зөлфия Сәмиуллинаның хәйрия гамәлләр турындагы сюжеты өчен 15 ел дәвамында чыгып килүче «Манара» тапшыруы «Многоликая Россия» конкурсында 2 урынга лаек була. Әлбәттә, Нижгар татарлары өчен дә бик күңелле хәбәр бу. Гомумән, профессионал буларак, Зөлфия бу тапшыруга күп яңалыклар кертә. «Новости ДУМНО», «Вопрос-ответ» рубрикалары халыкка бик ошый. Әле мөселманнар гына түгел, башка милләт вәкилләре дә кызыксынып карый бу тапшыруны. Дөрес җавапларны да күпчелек алар бирә. Тапшыруга гына түгел, аның алып баручысына да атап шигырьләр дә язалар. Сергей Поляков исемле рус кешесе бер генә тапшыруны да калдырмый. Иң беренчеләрдән булып шалтыратучы да ул. Һәм, иң кызыгы, ул һәр тапшыру арты Зөлфиябезгә багышлап шигырь яза!

«Бу тапшыру минам өчен бик зур бер адым булды тормышымда. Аллаһ Тәгалә Үзе китерде дип уйлыйм мине мәчеткә. Әле «Манара»ның баш редакторы Дамир хәзрәт миңа беренче тапкыр алып баручы буларак чакырыганда мин кызым белән авырлы идем. Шулай да, ул мине тагын-тагын чакырып торгач, мин барыбер читтә кала алмадым. Һәм бик шатмын шундый күркәм коллективта эшләгәнемә. Зур тормыш тәҗрибәсе дә алдым мин «Манара» тапшыруында. Хәйрия бүлеге җитәкчесе Зөһрә ханымнан да күп нәрсәләргә өйрәндем. Гомумән, халкымны, динемне тирәнрәк аңлый башладым, рухи яктан үзгәрдем», – ди Зөлфия. Ә авылдан чыккан татар кыз-егетләргә Зөлфиянең теләге бер: «Үз-үзеңә ышанырга кирәк, теләгең изге икән, ул кайчан да булса тормышка аша!». Зөлфиянең үзенең дә теләге тормышка ашты – бу мәкаләне язган арада аны Россия каналына «Вести Приволжья» тапшыруына туры эфирда алып баручы итеп штатка кабул иткәннәр. Сафаҗай авылы кызының тормышка ашкан соңгы теләге булмасын бу яхшы хәбәр. 30 яше тулган көннәрдә барча Нижгар татарлары, мөселманнары һәм дуслары, якыннары исеменнән Зөлфиябезгә зур иҗади уңышлар, профессиясендә яңа үрләр һәм гаилә бәхете телибез. Барча яшьләргә үрнәк булып, бары тик яхшы хәбәрләр белән генә сөендереп торсын безне.

Зилә Ахмадуллина

ӘДӘБИ СӘХИФӘ

Герой-шагыйрҗ муса Җәлилнең 15 февралҗдә туган көне

Хуҗа Насретдин мәзәкләре

 Бервакыт явыз хан салым җыючысының эшен тикшерергә керешкән. Аның халыктан салымны аз җыюын, кенәгәгә дөрес язып бармавын белгәч, хан бик яман котырынган һәм салым җыючысын исәп-хисап кенәгәләрен ашап бетерергә мәҗбүр иткән. Үзен төрмәгә яптырган. Шуннан соң хан Хуҗа Насретдинны салым җыючы итеп билгеләгән.

Беркадәр вакыт үткәч, хан Хуҗаны да чакырткан һәм: «Исәп-хисап кенәгәләрен дә алып килсен», – дип әмер биргән.

Хуҗаның исәп-хисап эшләрен кенәгәгә язмыйча, юка гына итеп көлгә күмеп пешергән төче икмәккә язганын күргәч, ханның бик ачуы килгән:

– Син нәрсәгә язгансың! Безнең илдә кәгазь юкмыни? – дип кычкырган.

– Дан булсын ханга, мин синең ачуланачагыңны һәм миңа да кенәгәләр ашатачагыңны алдан ук белеп тордым.

Бәхетсезлеккә каршы, мин синең элекке салым җыючың кебек, кенәгәләр ашый алмыйм. Шуның өчен тиешле чараны алдан ук күреп килдем, – дигән Хуҗа.

*    *    *

Патша үзенең вәзире белән ауга чыккан икән. Көн эссе булганлыктан, икесе дә киемнәрен салып хезмәтчегә күтәрткәннәр.

– Кара әле, Хуҗа әфәнде, безнең хезмәтчебез нинди көчле.

Ул җилкәсендә бер ишәк йөген күтәреп йөртә,  дигән вәзир.

Хуҗа исә:

– Юк, вәзир әфәнде, артыграк. Хезмәтчегез ике ишәк йөген күтәреп йөртә, – дигән.

*     *     *

 Патша Хуҗага:

–  Менә шушы атка атланып, ияреңнән төшмичә генә вәзирне чакырып китер, – дип боерган.

Хуҗа: «Яхшы»,— дип, атка атланып, вәзирнең өенә барып койма аша караса, аның бакчада ике кунак белән пылау ашап, күңел ачып утырганын күргән. Патшаның боерыгын истә тотып, Хуҗа тиз генә атыннан төшкән дә, ияргә атланып, вәзир янына кергән.

Вәзир Хуҗаның коры ияргә атланып килүен күргәч, аннан көлеп:

– Бу ни эшең, Хуҗа? – дип сораган.

– Патшаның боерыгы шундый иде, — дигән Хуҗа.

Вәзир Хуҗага, пылау ашарга утыр, дигәч, Хуҗа ияргә атланган килеш кенә пылау ашаган. Шуннан соң гына патша- ның боерыгын вәзиргә белдергән. Вәзир, Хуҗаны шелтәләп:

– Аны пылау ашамас борын ук әйтсәң ни була! Соңга калып баргач, патша ачуланыр бит! – дигән.

Хуҗа аңа:

– Патша ачуланса ачуланыр, ашалмый калган пылау ачуланмасын, дидем. Патшага аның боерыгын бозмыйча сезгә белдерүемне үзең әйтерсең инде,— дигән.

*    *    *

Беркөнне Хуҗа ишәген югалткан. Эзләп йөргәндә бер кешене очратып:

– Әфәндем, минем ишәгемне күрмәдеңме? – дип сорагач, теге кеше, аннан көлмәкче булып:

– Мин аны күрше шәһәрдә казый булган дип ишеттем, – дигән.

Хуҗа:

– Булыр, булыр, чөнки мин шәкертләргә дәрес биргәндә колакларын торгызып бик ихлас белән тыңлап тора иде, – дигән.

Татар халкының бөек улы, герой-шагыйрь Муса Җәлил (Муса Мостафа улы Җәлилов) 1906 елның 15 февралендә элекке Оренбург губернасы (хәзерге Оренбург өлкәсе Шарлык районы) Мостафа авылында крестьян гаиләсендә алтынчы бала булып дөньяга килә. 1913 елда Мусаның әтисе Мостафа абзый, ишле гаиләсен ияртеп, Оренбург шәһәренә күчә һәм вак-төяк сату эшләре белән шөгыльләнә башлый.

Муса 6 яшеннән авыл мәктәбенә укырга керә, гаилә шәһәргә күчкәч, укуын «Хөсәения» мәдрәсәсендә дәвам иттерә. Мәдрәсә елларында (1914-1917) матур әдәбият әсәрләрен яратып укый, Тукай, Дәрдмәнд, С.Рәмиев иҗатлары белән якыннан таныша, шулар тәэсирендә үзе дә шигырьләр язып, аларны мәдрәсәдәге журналга урнаштыра бара.

1919 елның декабрендә М.Җәлил туган авылы Мостафага кайта һәм мәктәп балаларын, яшүсмерләрне бердәм оешмага туплау буенча мәдәни-агарту эшләре алып бара.

1922 елны М.Җәлил Казанга килә. Башта ул «Татарстан» газетасы редакциясендә эшли, ә 1923 елдан Татрабфакта укый башлый. Газета-журналларда аның бер-бер артлы шигырьләре, мәкаләләре басыла, 1925 елда исә «Барабыз» исемле беренче шигырь җыентыгы дөнья күрә.

М.Җәлилнең 1934-1941 еллар арасында язган лирик шигырьләре, җырлары, «Хат ташучы» (1938), «Алтынчәч» кебек поэмалары сугышка кадәрге татар совет поэзиясенең үзенчәлекле бер казанышы буларак тәкъдир ителәләр.

1941 елның июль аенда М.Җәлил армиягә алына. Башта рядовой кызылармеец булып хезмәт итә, аннары политработниклар курсын тәмамлый. 1942 елның июнендә Волхов юнәлешендә барган канлы сугышлар вакытында, аларның часте чолганышта калып, М.Җәлил каты яраланган хәлендә дошман кулына эләгә. Тоткынлыкта чакта Җәлил һәм аның иптәшләре ахыргы сулышларына кадәр Ватан алдында тугрылыклы булып калалар һәм фашизмга каршы көрәштә тиңдәшсез рухи ныклык, батырлык үрнәге күрсәтәләр.

1944 елның февраль аенда Җәлилгә һәм аның көрәштәшләренә Дрезденда суд була. Фашистик хәрби суд аларны, «дәүләткә каршы җимерү эше» алып баруда гаепләп, үлем җәзасына хөкем итә. Шул елның 25 августында Плетцензее төрмәсендә унбер җәлилченең гомере өзелә.

1956 елның 2 февралендә СССР Югары Советы Президиумы Указы белән Муса Җәлилгә Ватан сугышы чорында күрсәткән тиңдәшсез ныклыгы һәм батырлыгы өчен Советлар Союзы Герое исеме бирелде, ә әсирлектә тудырган поэтик иҗаты - бөтен дөньяга танылган мәшһүр «Моабит дәфтәрләре» Ленин премиясенә лаек булды.

 «Моабит дәфтәрләре»ннән

КЫЗ ҖЫРЫ

Мин озаттым аны  сугышка,

Йөрәгемнең сүнмәс кояшын.

Мин озаттым аны сугышка,

Мәхәббәтем булсын юлдашы.

Авыр булды аннан аерылу,

Ни әйтсәң дә күңел – күңел шул!

Авыр булды миңа аерылу,

Рәхәт булыр кайткач күрешү!

Артык аңа барлык бүләктән

Минем аны сөеп сагынуым,

Артык миңа барлык бүләктән

Батырлыгы белән саулыгы.

1942, июнь

ЯУЛЫК

Аерылганда миңа йөрәк дустым

Бүләк итте ефәк яулыгын;

Мин ярама яптым ул яулыкны

Басар өчен агышын канымның.

Кан табыннан куе кызыл төстә

Яулык минем йөрәк турында,

Сөйли миңа аның җылы назы

Һәм ялкынлы сөюе турында.

Мин чикмәдем, дускай, бер карыш та,

Батырларча алга атладым.

Яулык шаһит: сине һәм илемне

Йөрәк каным белән сакладым.

1942, июль

ҖЫРЛАРЫМ

Җырларым, сез шытып йөрәгемдә

Ил  кырында чәчәк атыгыз!

Күпме булса сездә көч һәм ялкын,

Шулкадәрле җирдә хакыгыз!

Сездә минем бөтен тойгыларым,

Сездә минем керсез яшьләрем.

Сез үлсәгез, мин дә онытылырмын,

Яшәсәгез, мин дә яшәрмен.

Мин кабыздым җырда ялкын итеп

Йөрәгем һәм хаклык кушканны.

Җырым белән дусны иркәләдем,

Җырым белән җиңдем дошманны.

Алдый алмас мине түбән ләззәт,

Вак тормышның чуар пәрдәсе,

Шигыремдәге чынлык, ут һәм сөю -

Яшәвемнең бөтен мәгънәсе.

Үлгәндә дә йөрәк туры калыр

Шигыремдәге изге антына.

Бар җырымны илгә багышладым,

Гомеремне дә бирәм халкыма.

Җырлап үттем данлы көрәш кырын,

Җырлап килдем тормыш языма.

Соңгы җырым палач балтасына

Башны тоткан килеш языла.

Җыр өйрәтте мине хөр яшәргә

Һәм үләргә кыю ир булып.

Гомрем минем моңлы бер җыр иде,

Үлемем дә яңгырар җыр булып.

                             1943, 26 ноябрь

ШАЛКАН

(Халык әкиятенең яңа варианты)

Берзаман бабай шалкан чәчкән ди. Шалкан галәмәт зур булып үсеп җиткән. Йолкмакчы булып карый бабай тегене, ә теге кымшанмый да, чөнки галәмәт зур, бабайның гына көче җитәрлек түгел. Шуннан бабай ярдәмгә әбине дәшмәкче була.

Ә әби юк, чөнки Канадага китеп барган. Крестьян хатыннары форумына.

Бабай оныгын чакыра инде хәзер:

– Балакаем, әйдә, шалканны гына тартып чыгарыйк инде.

– Вакытым юк, – дип җавап бирә оныгы.

– Миндә хәзер брифинг.

– Нәрсә-нәрсә?

– Үтерәсең инде син шул авыллыгың белән, бабай. Брифинг дим! Чит ил журналистлары сораулар бирергә килә.

– Нәрсә турында?

– Синең шалканың турында! – ди оныгы һәм трубканы куя.

Бабай этне эзләп китә. Берзаман карый: эт күзләрен акайткан, телен асылындырган, каядыр ашыга.

– Эткәем, әйдә, шалканны тартып чыгарыйк инде.

– Башны катырма әле, бабай, юк-бар белән, – ди эт.

 – Болай да нервыларым беткән. Әле менә митингта хөкүмәткә өрдем. Синең кайгың юк, демократия өчен көрәшәбез.

Бабай мәчене чакырырга китә.

Ә мәчене танырлык та түгел. Әллә кем булган – парламентта арысланнар белән мөһим мәсьәләләр чишеп ята. Бабайга әйләнеп тә карамаган, танымаган да, сөйләшмәгән дә.

Бабай тычканны эзләп киткән.

– Тычкан, җаным, шалканны йолкып чыгарырга булышмассыңмы икән? Әбиең – чит илдә, онык – брифинг дигән нәрсәдә, эт – митингта, мәче – парламентта. Шалканга үземнең генә көчем җитми.

– Бу нәрсә инде тагын! – ди бик тә нәфрәтләнгән тычкан. – Әнә-менә кар яварга тора, шалканны кичекмәстән саклап калырга кирәк. Хәзер тиз генә фонд оештырабыз. Синнән, бабай, ун доллар.

– Нәрсә-нәрсә?

– Шалканны коткару фондына ун доллар дим. Офисны Парижда ачарбыз, чит ил капиталын җәлеп итәрбез.

Бабай «тфү» дип кулын селтәгән дә китеп барган һәм шул ачудан шалканны үзе генә тартып чыгарган. Тартып чыгаруы булган, ни күзе белән күрсен – карчыгы да чит илдән кайтып төшкән, оныгының да брифингы беткән, эт белән мәче дә йөгереп килеп җиткәннәр, тычкан да аяк астында бөтерелә. Бабай, билгеле, бер сүз әйтмәгән. Шалкан галәмәт зур бит, һәммәсенә җитәрлек!   (Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

364 Stories (37 Pages, 10 Per Page)
[ 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 ]
  (c) При копировании материалов сайта, ссылка (гиперссылка) на www.nizgar.ru обязательна!