На главную

ПОИСК

 

111
Новости
Аналитика
Комментарии и интервью
Пресс-релизы
Афиша
Мероприятия РНКАТНО
Фоторепортаж

Татарская община
О РНКАТНО
Праздники и традиции
Национальная кухня
Татарские имена
Культура
Из истории
Выдающиеся татары
Ветераны
Наша молодежь
Татарские села области
Уроки татарского


Газета <Мишар доньясы>
Приложение <Миллят>

Библиотека
Энциклопедия

Благотворительность

Служба знакомств
Форум
Чат
Обратная связь
Карта сайта
Наши баннеры
О проекте

Другие национальные
объединения области
 

   :: Газета ''Мишар дуньясы'' №5(14) (март) 2008

Мишәр дөньясы , № 5 (14) (март 2008 г.)
Нижгар татарлары газетасы

Хөрмәтле хатын-кызларыбызны хатын-кыз бәйрәме белән тәбрик итәмен. Бу бәйрәм дини бәйрәм булмаса да, минем фикерем буенча, аны билгеләп үтәргә кирәктер дип беләм. Хатын-кызларыбызга игътибар бирү, аларга сөю сүзләребезне әйтү, чәчәк бәйләмнәре һәм бүләкләр бирү өчен тагын да бер сәбәп бу бәйрәм көне. Динебездә хатын-кызларны ихтирам итү, аларны сөю һәм ярату турында күп риваятьләр бар. Юкка гына пәйгамбәребез галәйһиссәлам «Җәннәтне аналарыгызның аяк астыннан эзләгез», – дип әйтмәгән.

Бәйрәм белән сезне, хөрмәтле әнкәйләр, сеңелкәшләр. Аллаһ Раббыбыз сезгә бәхет, саулык һәм сәләмәтлек биреп, мул тормышта сөеп һәм сөелеп яшәргә Үзе насып әйләсен.

Үмәр хәзрәт Идрисов, Нижгар мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе

«Ана!

Бөек исем, Нәрсә җитә Ана булуга!

Хатыннарның бөтен матурлыгы,

Гүзәллеге Ана булуда»,

– дип әйткән татар халкының мәшһүр шагыйре Һ. Такташ. Әйе, безне һәркайсыбызны дөньяга авырлык белән китергән Ана, Әни, Әнкәй. Нинди генә матур сүзләр әйтергә, нәрсә белән чагыштырырга мөмкин соң әнкәйләребезне?! 8 март хатын-кызлар бәйрәме, хөрмәтле әниләребезнең, сөйгән ярларыбызның, кадерле сеңелләребезнең, балдан татлырак булган кыз балаларыбызның бәйрәме ул. Нинди генә матур сүзләр әйтсәк тә, нинди генә бүләкләр бирсәк тә, сезнең бөеклелегезне, матурлылыгызны, гүзәллелегезне бәяләп бетерергә мөмкинлек юк.

Бәйрәм көне белән тәбрик итеп, әнкәйләребезгә бәхетле һәм саулыклы гомер һәм балаларының игелеген теләр идем. Һәрбер хатын-кызга үзенең сөйгәнен табып, ана булу бәхетен татып, татлы мәхәббәт хисләрен тоеп, озак еллар татулыкта, бәхеттә, шатлыкта яшәргә насыйп булсын сезгә дип, ихлас күңелемнән чыккан теләкләремне сезгә юллыйсым килә.

Гаяз Закиров, Нижгар татарларының Региональ милли-мәдәни мөхтәрият рәисе

Барча хатын-кызларны Яз һәм 8-март – Халыкара хатын-кызлар бәйрәме белән тәбриклибез!

Шәфкатьлә булыйк

Фотода: сулдан уңга Алсу Хәлилуллина, Зәйнәб hәм Рауза Летфуллиналар, Рушания Эксанова.                                                   2

Кыска хәбәрләр

Эх, юллар, юллар...

Кызыл Октябрь юллар төзекләндерү hәм ремонтлау предприятиесе (ДРСП) хәзер "Ниңегородавтодор" ачык типтагы акционерлык җәмгыятенә (ОАО) кергән икән. Күптән түгел аның генераль директоры Уразавылга килеп, урында ДРСП җитәкчесе Р.И. Арифуллин белән очрашып киләчәк турында сөйләшкәннәр. Рушан Ислямович әйтүенчә, ул аеруча предприятиянең нинди белгечләр белән тәэмин ителүе хакында кызыксынган. Ә аларның тәҗрибәлеләре, соңгы елларда даими эшләре булып тормау сәбәпле, таркала башлаган.

- Шуңа да карамастан, оешманың нигезен саклап кала алдык. Быел 4-5 миллион сумлык эш күләме дә отарбыз дип ышанам. Чөнки 3, 6 млн. сум тәшкил иткән яңа поиклиника территориясен төзекләндәрүне, Уразавыл муниципаль территориясендә булган Полевая белән Новая линия урамнарының hәрбересенә 500 метр асфальт юл салуны кулга төшерербез, Алла кушса, - ди Рушан Арифуллин.

Сүз ахырында, ул газетабыз аша ДРСПга механизаторлар кирәклеген белдерүебезне үтенде. Бүген анда асфальт заводын яңа сезонга әзерлиләр, булган техниканы рәткә куя киләләр. Ә "Ниңегородавтодор"ның директоры якын киләчәктә биредәге техник паркны яңартырга ышандырган.

Ник сыйдан баш тартабыз

Сыеры барның сые бар, дигәннәр безнең картлар. Әмма хәзер авылларыбызда сыер тотучылар, кызганычка каршы, елдан-ел кими бара. Мәсәлән, зур авылларыбызның берсеннән саналган Татар Моклокасында өч-дүрт ел гына элек яз килү белән дүрт, кайчак биш авыл көтүе "алла азыгына" чыгарылган. "Бер К.Маркс урамында гына да 100 баштан да артык сыер булгандыр. Ә бүген авыл буеча 70 баш җыеламы икән?" - дип борчуын белдерде бер ханым шушы җирле авыл администрациясеннән.

Ник соң сыйдан баш тартыга мәҗбүрбез? Төп сәбәп, ә монысы көн кебек ачык, урыннарда дәүләт ярдәме белән халык файдасына эшләп килгән колхозларның юкка чыгуы яки яларның шактый хәлсезләнүе. Ә аларга алмашка килгән инвесторлар үз пайчыларын сыер түгел, кәҗә асрардый игеназык белән дә тәэмин итә алмыйлар, кызганычка каршы.

Альбина Җаббарова

үз хәбәрчебез

БУ САНДА:

Рбишча, Шыгырдан, Мочали...           2

Фоттода: бернче дөнҗя чемпионы Ханнән Муин                 

 

Җәннәт аналарыгызның аяк астында   4

 

Шарлы яшен атмаган  5

 

Матур затлар ниләр көтә?  7

АКТУАЛЬ ТЕМА

 Шәфкатьлә булыйк

Дәүләтебез соңгы елларда олы яшьтәгеләргә һәм инвалидларга әһәмиятне арттыра бара. Мәсәлән, Пильна районында социаль хезмәт күрсәтү үзәге 2001 елдан алып, ике этажлы махсус бинада яңача эшли башлаган. Монда 15 көнлек көндезге дәвалану бүлеге дә эшләп килә. Биредәге бүлектә берчә 25 инвалид дәвалана ала.

Социаль хезмәт үзәге җитәкчесе Н. Рассказова сөйләве буенча, бу бүлектә массаж, физиодәвалану, психотерапия, дару инъекцияләре, фиточәйләр, махсус гимнастикалар һәм махсус аралашу дәваларын  тәҗрибәле табиб В. Силантьев һәр кешегә шәхсән  билгели. Бу бүлектә дәваланучылар экскурсияләргә дә чыгалар, ә җәй айларында балалар өчен  «Радуга» дип исемләнгән лагерь, күпбалалы һәм аз тәэмин ителгән гаиләләргә ярдәм йөзеннән эшли башлый икән.

Пильнә социаль үзәгендә 143 хезмәткәр 666 кешегә ярдәм күрсәтә. Бу белгечләрнең егермесе медицина белгечләре.  

Бу хезмәткәрләр районда өч бүлеккә бүленгән. Ике бүлек район үзәгендә эшләсә, өченчесен 2006 елдан Сафаҗай авылы администрациясе каршында ачканнар. Районның татарлар күмәк яшәгән авыл администрацияләренә ярдәмгә оештырылган социаль – медицина хезмәтенең бүлек мөдире Р. Эксановадан оешма эшчәнлеге турында сорашкач, ул түбәндәгеләрне сөйләде.

«Безнең бүлек ярдәмгә мохтаҗ 28 кешегә хезмәт итә, мәсәлән, медицина хезмәткәрләре А. Хәлилуллина – Сафаҗайда,  Петрякста – Н. Валеева, Иске Мочалида 
Г. Измайлова шулай ук картларга медик ярдәм күрсәтәләр. Әлбәттә, киләчәктә Яңа Мочали, Калиновка һәм Куликовка авылларында да шәфкать туташлары булдыруны күздә тотабыз. Бүлегебез штатында шулай үк социаль хезмәткәрләр дә бар. Мәсәлән К. Исхакова, А. Айсина, Р.Алимова, Г. Багаутдинова үз вазыйфаларын бик тырышып үтәп киләләр. Бер социаль хезмәткәр атнаның өч көнендә 3 кешегә икешәр сәгать булышырга тиеш, бу норма! Нормадан тыш түләүле хезмәт итү дә каралган.  Социаль медик хезмәт күрсәтүгә пенсия яшендәгеләр, сырхаулар һәм ялгызаклар алына, ә наркоманнар, эчүчеләр, психик авырулар, һәм ачык рәвештә туберкулез белән авырулар махсус дәвалану урыннарына озатылырга тиешле. Социаль үзәкнең медицина хезмәткәре норма буенча бер кешегә атнаның өч көненнән дә ким булмаган хезмәтләрендә, көненә 1 сәгать 25 минут дәвалау ярдәме күрсәтергә тиеш. Әлбәттә, нормадан тыш эшнең бәясе дә каралган. Түләүле хезмәт күрсәтү пенсия күләмен истә тотып куела, мәсәлән, пенсия яшәү минимумыннан артса гына түләү алына.

Безнең, ягъни социаль-медик хезмәткәрләрнең төп вазыйфалары, беренчедән клиентны һәрвакыт барлап, күзләп тору иң мөһим кагыйдә; икенчедән, табиб килгәнче ярдәм күрсәтү һәм хастаханәгә озатышу, дәвалану чорында аның янына барып мораль яктан ярдәм итү, аралашу; өченчедән, медик ярдәм күрсәтү, мәсәлән, компресслар, банкалар, горчичниклар, клизмалар, яраларга бәйләүләр кую; дүртенчедән, гигиена ванналары әзерләү, чәч тарау, тырнаклар кисү, урын җир алмаштыру, гәүдәнең озак ятканнан барлыкка килгән чирле җирләрен дәвалау. Дарулар чәнчү, әлбәттә бу эш дәвалаучы табиб билгеләгәннән соң эшләнергә тиеш. Лабораториягә материаллар тапшыру, рецептлар яздыру, дарулар табыштыру һәм туры килсә, интернатка озату өчен тиешле  документлар җыештыру. Без үтәгән эшләребезне дә, клиентның хәлен күзәтүне дә дәфтәргә яза барабыз».

 Бүлек мөдиреннән сорашканнан соң, без берничә социаль хезмәт карамагында яшәүче картлар белән очрашып хәлләрен сораштык.

Очрашып хәлләрен сорашкан кешеләребез тәрбиядән канәгать булуларын белдерделәр, бәйрәмнәрдә дә хезмәткәрләр аларны шатландыра торалар икән, мәсәлән картлар декадасы һәм Ватан сугышы бәйрәмнәре хөрмәтенә бүләкләр өләшкәннәр.

 Дөрестәндә, гомер буе дәүләткә, кешеләргә хезмәт иткәннәр ярдәмсез калырга тиеш түгел. Мәсәлән, 
Р. Айсина, К. Измайлова, Р. Алимова, С. Мухаметҗанова, М. Хайретдинов үз гомерләре буе шушы җәмгыятькә эшләгәннәр. Соңгы очрашуыбызда без апалы сеңелле Летфуллиналарда булдык. Рауза апага 81, ә Зәйнәб апа 83 яшендә икән. Алар безне бик ачык, шәфкать туташларын хәтта кочып каршы алдылар.     

 Рауза апа Екатеринбург шәһәреннән апасына булышырга дип кайткан булган икән, – «тик бүген икебезгәдә ярдәм кирәк инде», – ди ул.

«Өебез чиста, җыйган, җылы, үз вакытында даруларыбыз китергән, без бик рәхмәтле Рушания белән Алсуга», – дип озатып калдылар туганнар. Чынлап та, бу апаларның тәрбиядә яшәгәннәре күренеп тора, карт кешегә ягымлы караш, җылы сүз бик кирәк икән.

Бу очрашулардан соң, картлык барыбызга да килә, бу юнәлештәге хезмәтне тагын да камилләштерергә кирәк дигән уйда калдык.    

Әнвәр Камалетдинов

 Фотоларда: Социаль хезмәт бүлеге мөдире  Рушания Эксанова Рауза апа Летфуллинаның хәлен сораша.

 Шул бүлек хезмәткәре Алсу Хәлилуллина Зәйнәб апа Летфуллинаның кан басымын үлчи.

Редакция почтасыннан 

Ике авылга бер мулла

Бозлау, Ишавыл халкына Алимҗан Җаббар улы мулла булып күп еллар хезмәт иткән. Алимҗан үзе дә мулла гаиләсендә тәрбияләнгән. Аның әтисе Җаббар Бозлауда күп еллар мулла вазыйфасын үтәгән.

Җаббар мулланың өч баласы – ике малай, бер кызы булган. Малайларын Сафаҗай мәдрәсәсендә муллалыкка укыткан. Олы улы мәдрәсәне тәмамлагач, авылга кайтып, авырап вафат була. Кайгы өстенә кайгы килә, дип әйтәләр бит. Озакламый бу якты дөньяны Җаббар мулла да ташлый. Авыл мулласыз кала.

Җаббар улы Алимҗанны  мәдрәсәне тәмамлагач  Бозлау мәчете мәхәлләсе имамы итеп сайлыйлар. Алимҗан матур тавышлы була, аның Көръән укуын халык ихлас күңел белән тыңлаган. Көйләп укыган Көръән сүрәләрен мин дә хәтерлим, чөнки аны 1957 елдан алып 1973 елга кадәр белдем.

Репрессия тәгәрмәченә эләгеп, 1937 елны Алимҗан мулла  кулга алына. Арзамас төрмәсендә әсирлектә тора. Төрмә шартларында яшәп чирли – күзләре  начар күрә башлый.

Бервакыт сорау алу вакытында Алимҗаннан: «Син авылга кайткач дин юлын алып барырсыңмы, әллә юкмы?» – дип сораганнар. Шуннан соң  Көръән китабын җиргә ыргытканнар да, аны таптарга кушканнар. Алимҗан Көръән китабын күтәреп алып үпкән, башына, йөрәгенә куйган да: «Көръәнне кулыма тотып мин ант итәм: дин юлын үлгәнче алып барырга», – дигән.

Әсирлектән котылып, Алимҗан туган авылына кайта. Күзләре бөтенләй күрми башлый диярлек. Шушы чире белән ул, авылда  эшләгән Василий исемле күз табибына килә. Төрле дарулар кулланып, Алимҗанны табиб дәвалый.

Сугыш елларында һәм аннан соң да Ишавылда рәсми мулла булмый. Ишавыл халкы Алимҗан мулланы мәҗлесләргә, балага исем кушуга, мәет җыярга чакыра иделәр. Ул кемне дә кайтарып җибәрмәде, авырсынмыйча җәяү Ишавылга барып, мәҗлесләрне үткәрә иде.

Бозлаулылар һәм ишавыллылар Алимҗан муллага бик рәхмәтлеләр, урыны оҗмахта булсын, диләр.

Садик Магҗанов

Ишавыл

Бер җөмлә белән              

КЫЗЫЛ ОКТЯБРЬ районына, ниһаять, губернатор В. П. Шанцев килде һәм, әйтергә кирәк, районның бүгенге иҗтимагый-сәяси, соцаль-икътисадый хәленә, гомумән, район идарәсенең перспектив плансыз эш итүенә канәгатьсезлек белдерде.

ӨЛКӘ губернаторы безнең милли районга тагын март ахыры яйсә апрель башы белән килеп халык белән очрашканда, төп сүз Кызыл Октябрь районында идарә итү сыйфатын яхшырту хакында булыр һәм шунда нишләргәне хәл итәрбез, диде Валерий Павлинович.

РБИШЧАның атаклы шәхесе, күренекле якташыбыз, игелекле хәйрия кылучылардан булган «Волга-Петролеум» компаниясенең генераль директоры Мансур Сәитович Садеков билбаулар белән Гомумроссия көрәш Федерациясенең вице-президенты да әле.

ПИЛНӘ районы өлкәдә сыерлар саны буенча беренче урында тора: бүген анда булган 19550 мөгезле эре терлекнең 6215 бышы – сыерлар.

СЕРГАЧ, КЫЗЫЛ ОКТЯБРЬ, СПАС районнарында, мәсәлән, сыерлар саны түбәндәгечә: 2949, 1740, 1410.

«ПЕТРЯКСИНСКИЙ» СПКсы, узган ел нәтиҗәләре буенча, сафаҗайлылыр белән беррәттән Пилнә районында иң күп сөт җитештерүче хуҗалыклар сафына керде.

ЗУР РБИШЧА урта мәктәбе һәм аның 3 укытучысы агымдагы елда тагын приоритетлы милли  «Мәгариф» проектында катнашырга теләк белдергәннәр.

КОЧКО-ПОЖАР, КАМКА балалар бакчалары Сергач мәгариф бүлеге игълан иткән «Кышкы шәһәрчек» конкурсында катнашып, авыл балалар бакчалары номинациясендә бүләкле өченче урынга лаек дип табылдылар.

БОЗЛАУ авылында сөт шактый кыйммәтләнгән, чөнки кайбер чыганаклар хәбәр иткәнчә, анда авыл буена нибарысы 10 баш кына сыер калган икән.

САФАҖАЙДА җирле СПК һәм эшмәкәрләр Ансар Якубов, Дамир Сафиуллов, Хайдәр Маликов, Мөзәфәр Абдулбяров оештырган өченче традицион хоккей турнирын быел да хуҗалар үзләре отканнар. 

СЕМОЧКИДА чаңгы буенча укучылар арасында узган Кызыл Октябрь районы чемпионатында дүрт  төркемдә дә барлык бүләкле урыннарны хуҗалар яулады диярлек, бары тик өлкән төркемдә генә өченче итеп финишка куйсулы Р. Сафин килде.

СПАС районында узган зональ ярышларда 8 районнан җыелган укчылар арасында семочкилыларның өлкән төркем чаңгычылар командасы өченче урынны алып кайтты.

ТАТАР МОКЛОКАСЫНДА бүген 3 райпо кибете һәм 5 шәхси кибет эшләп килә, халык күпләп газлаштыруга ташламалы кредит ала, ә менә шәхси хуҗалыкларны торгызуга каралганнарына никтер тартылмый икән.

ПАШАТ күмәк хуҗалыгының отчёт-сайлау җыелышында авылдашлары бертавыштан Шамил Юсиповны тагын бер срокка рәис итеп сайладылар.  

ТУКАЙ һәм ТАТАР МОКЛОКАсы укучылары 22, 23 февральда билбаулар белән көрәш буенча Новочебоксарскта үткән рәсми Россия беренчелегендә катнаштылар һәм яшь моклокалы Дамир Хәйруллин 70 килограмм авырлыкта бакыр медальга лаек булды.

ШӨБИЛЕ СПКсы рәисе М. Хәйретдинов, терлекчелектә аерым-аерым күрмеш күреп тормастан, Сергач районында заманча бер зур терлекчелек комплексы булдырырга да, шуның белән барлык җитешсезлекләрне капларга, дигән фикерен белдергән район идарәсе каршында узган СПКлар рәисләре киңәшмәсендә.

Олег Хөсәинов әзерләде.

МИЛЛИ СПОРТ

Рбишча, Шыгырдан, Мочали...

Ирләр бәйрәме көненә багышлап һәм балалар арасында татар-мишәр көрәшен популярлаштыру, җәелдерү максаты белән, хөрмәтле бертуган Мансур һәм Халит Садековлар күренекле абыйлары Абдулхамит истәлегенә Зур Рбишча урта мәктәбе спорт залында мәктәп укучылары арасында билбаулар белән көрәш буенча зур Күчмә кубокка районара ярышлар оештырдылар. Шул ук көннәрдә Новочебоксарскта билбаулар белән көрәш буенча үткән Россия беренчелегенә карамастан, Абдулхамит исемен йөрткән мәктәпкә, аның истәлегенә булдырылган бу ярышларга Пилнә, Спас һәм дә нәкъ Чувашиянең үзеннән дә яшь көрәшчеләр килгән иде. Йөзгә якын катнашучы 9 авырлык категориясендә көчләрен сынадылар, осталыкларын күрсәттеләр.

Кайбер парлар, чынлап та, искиткеч мавыктыргыч, профессиональ дәрәҗәдә көрәштеләр. Аеруча иң җиңел үлчәмдәге финалга тукталыр идем. Беренче әйләнештә үк Яңа Мочалидан ике туган Бәдретдиновларның бер парга эләгү сәбәпле кайгырганнарын күргән булсагыз иде. Фәрит исемлесе хәтта күз яшьләрен тыя алмый үксеп-үксеп елады. Мондый күренешләр, кызганычка каршы, булгалап торды шул. Кемдер аңа карата хәкимнар дөрес карар кылмадылар, дип күз яше түкте, кемдер, әйткәнемчә, шобага белән ризалашмады, кемнәрдер, көндәшләреннән оттыру нәтиҗәсендә, бераз качыбрак күз яшьләрен сөртеп маташты. Шундый балаларны күзәтеп торганнан соң, ирексездән, үзеңдә дә күз яшьләре бәреп чыга яза.

Әлеге дә баягы, 32 килограммга кадәр авырлыкта финалга югары телгә алынган Яңа Мочали урта мәктәбе укучысы Фәрит Бәдретдинов белән Чувашиянең Батыр районы Шыгырдан авылыннан килгән Илнар Тараков чыктылар. Арттырып түгел, ә чын мәгънәсендә нәкъ аларның көрәше бу ярышларда иң матур, иң кызыклы һәм иң «кайнар» килеп чыкты дип әйтер идем. Алар икесе дә бик ямьле, кызу һәм чиста көрәштеләр. Әмма бәхет соңгы минутта безнең яшь, өметле көрәшчебезгә елмайды. Чөнки бирегә Яңа Мочалидан Бәдретдиновлар өч туган килгәннәр иде. Уртанчылары, Фәрит, төрле сәбәпләр аркасында ярышлардан төшеп калган абыйсы өчен дә, энесе өчен дә тешен кысып тырышты һәм, дөреслек хакында булса кирәк, уңышка иреште дә, ичмасам. Менә монда инде тамашачылар бу егетләргә алкышларын кызганмадылар, учларынннан ут чыкканчы кул чаптылар. Өченче урынга бу авырлыкта рбишчалы Рамис Фәйзрахманов чыкты.

Соңыннан Мансур Садеков, ерак юлны якын итеп килгән Шыгырдан көрәшчеләре тренеры Ф. К. Чабатовны, командасы гомум нәтиҗәләр буенча икенче урынны алганы өчен, икенче дәрәҗә диплом, көмеш медаль белән бүләкләде, ә аның тәрбияләнүчесе Илнар Тараковка, ямьле көрәш күрсәткәне өчен, Мансур Сәитович үзкуллап махсус бүләк тапшырды, рәхмәтләрен белдерде, «молодец!» дип тә өстәде әле (Алты яшүсемере белән генә икенче булган Шыгырдан көрәшчеләре тренеры белән кыска гына әңгәмәбезне киләсе саннарыбызның берсендә укырсыз, - О. Ә.).

Бүләкләр дигәннән, алар бу көнне бихисап булды дип әйтсәм, ялгышмам, бугай. Алдан ук Мансур абыйлары бирегә килгән һәр көрәшчегә ап-ак футболкалар бүләк итте, ә туган авылы командасына әле көрәшче аяк киемнәре дә – борцовкалар да өләште. Инде якын киләчәктә Рбишча көрәшчеләренең үз махсус өс киемнәре булачагын да белгертте Мансур әфәнде.

Көрәш барышында тагын үз исемнәреннән «Тыхым» предприятиясе директоры Р.  Мөхәммәтҗанов һәм эшмәкәр Р. Шафигуллин бүләкләр оештырдылар. Аларга Рбишча көрәшчеләре тренеры, беренче дөнья чемпионы Ханнән Мусин, бу ярышларның баш хәкиме Нурәхмәт Хәйретдинов, көрәшчеләр сафыннан – Рбишчалылар Илдус Җамалетдинов, Ринат Нәвретдинов, сафаҗайлы Руфан Алләмов ия булдылар. Ә тамашачылар мәхәббәте бүләген рбишчалы Фәрит Бәдретдинов яулады.

Билгеләп үтәргә кирәк, үз авырлык-ларында беренче урыннарны алучыларга DVD, икенчеләргә – кәрәзле телефон, өченчеләргә – МП3 плеерлары тапшырылды һәм, аңлашыла ки, бүләкләнүчеләр медальләр, дипломнар алдылар, шуның өстенә, җиңел үлчәмнән тыш, җиңүчеләргә, оештыручылар тарафыннан, көрәшче аяк киемнәре дә бүләк ителде.

Шул кадәр бүләкләргә кемнәр лаек булды соң? – диярсез. Менә ул җиңүчеләр исемлеге:

32 кг. – Фәрит Бәдретдинов (Мочали),

            Илнар Тараков (Шыгырдан),

            Рамис Фәйзрахманов (Рбишча);

36 кг. – Ринас Садаров (Шыгырдан), 

            Илдар Әндәрҗанов (Т. Моклокасы),

            Илнар Бәдретдинов (Рбишча);

40 кг. – Илнас Чабатов (Шыгырдан),

            Рамис Сөләйманов (Рбишча),

            Камил Хайретдинов (Рбишча);

45 кг. – Рәхим Билялов (Мочали),

            Азат Алимов (Сафаҗай),

            Радик Ганеев (Т. Моклокасы);

50 кг. – Ринат Хутбеев (Рбишча),

            Илдус Хөсәинов (Бозлау),

            Илдус Хәррәсов (Рбишча);

55 кг. – Айрат Измайлов (Рбишча),

            Илдус Җамалетдинов (Рбишча),

             Руфан Аллямов (Сафаҗай);

60 кг. – Рамис Алимов (Рбишча),

            Юныс Хайретдинов (Рбишча),

            Фәрит Камалав (мочали);

65 кг. – Фәрит Бәдретдинов (Рбишча),

            Рамис Яруллин (Рбишча),

            Халит Садеков (Рбишча);

Абсолют – Ринат Нәвретдинов (Рбишча),

            Рафек Кутдусов (Сафаҗай),

            Илгиз Гөбәйдуллин (Рбишча).

Зур әһәмияткә шунысы да лаек: көн әйләнешендә мәктәп ашханәсендә эшләүче мөлаем хатын-кызлар ярышта катнашучыларга хезмәт күрсәттеләр – аларны тәмле кайнар ашлар белән сыйлап тордылар.

Мансур әфәнде Садеков, үз чыгышында әлеге ярышларга һәм аның төп бүләге булган Күчмә кубокка тукталып, түбәндәгеләрне ассызыклап үтте. Беренчедән, тәне сауның җаны сау дигәндәй: «Яшьләрне спортка тарту максатыннан чыгып, бу ярышларны трдицион 23 февральда үткәрербез», – диде ул.
Ә Кубокка килгәндә: «Ул бары тик мәктәптә сакланырга һәм бу Кубокны отып алган команда, аны бер ел үзендә тотканнан соң, кире бирегә алып кайтырга тиешле», – дип белдерде.

Тик Күчмә кубок булуына да карамастан, ул күчеп йөрер микән? Иң оста көрәшчеләребезнең берсе булган Ханнән Мусин җитәкчелегендә тәрбияләнүчеләр инде бүген үк 27 бүләкле урынның 15ен яуладылар. Шулар арасында 5 – алтын, 4 – көмеш һәм 6 бакыр медаль. Димәк, Рбишча үзенең көрәшчеләр авылы дигән данлы исемен кайтару юлында. Шулай булган очракта, якын киләчәктә үк Абдулхамит истәлегенә зур, бай, сыйфатлы, бөтен татар дөньясын шаккатырырдый итеп оештырылган милли бәйрәмебез Сабантуйның баш бүләге бүтән чит-ят җирләргә китмәс, дип ышанасы килә. Чөнки өметле яшьләр Рбишчада бар, моны узган ярышлар тагын бер тапкыр раслады. Тик аларның шушындый ярышларда даими катнашуы мәҗбүри. Ә андыйлары, Аллага шөкер, булгалап тора. Бозлауны алыйк, Сафаҗайны, әле менә Рбишча. Хәзер 14 мартта Дзержинскида ачык өлкә чемпионаты уздырылачак. Болары традицион булганнарыннан. Әмма, Шыгырдан көрәшчеләре тренеры фикеренчә, ничек рәсми турнирлар күбрәк, шулкадәр яшь көрәшчеләргә осталыкларын үстерергә мөмкинлекләр туачак. «Аз дигәнендә, ел буена унга якын официаль турнирларда катнашуга ирешсәң, аларның берсеннән берсенә тәрбияләнүчеләрең келәмдә үзләрен ныграк тоя башлыйлар», – ди Фәрит Кияметдинович.

Шуннан чыгып ни әйтмәкче булам, беренче карашка, Сергач районыннан кала, татарлар күмәк яшәгән районнарда кыш айларында көрәш турнирлары традицион үткәрелә башлады. Ник сергач татарларында гына милли көрәшебезгә тиешле игътибар бирелми икән соң? Ярар, Кочко Пожар урта мәктәбендә яшь физкультура укытучыбызны саклап кала алмадылар – хәзер аның урынында сергачлы рус егете. Билгеле, соңгысына татар-мишәр көрәше тәмам ят нәрсә. Ә менә Камка бу өлкәдә һәръяклап туры килә кебек. Беренчедән, Камка урта мәктәбе базасында инде традицион Марс Мангушев истәлегенә спорт ярышларыннан торган чара үткәрелә. Аны бары тик 23 февральдан 15нә, Совет гаскәрләрен Әфган җиреннән чыгарылган көнгә туры китереп (чөнки ир-атлар бәйрәме көнен рбишчалылар алдылар инде), татар-мишәр көрәшенә басым ясап, районара итеп оештырырга була торгандыр бит. Миңа калса, Әфганда үзенең интернациональ бурычын үтәгәндә һәлак булган якташыбыз Марсның рухы моңа шат кына булыр иде. Икенчедән, Камкадан чыккан күренекле меценатыбыз Рәшит Җаббар улы Баязитов бар. Аңа шушы чараны тиешле дәрәҗәдә районара статусында оештыру теләге белән ярдәм сорап мөрәҗәгат иткән очракта, ул баш тартмас иде дип беләм. Өченчедән, анда тәҗрибәле физкультура укытучыбыз да бар, ел саен сабантуйлар да уздырыла. Моның белән ни әйтмәкче булам, димәк, татар-мишәр көрәше камкалыларга, пожарлыларга караганда, якынрак. Шул рәвешле, төбәгебездә яшьләр өчен милли көрәшебез буенча тагын бер рәсми турнир артар иде. Әлеге форсаттан файдаланып, бу хакта камкалыларның үзләреннән фикерләр көтеп калабыз.

Абдулхамит истәлегенә оештырылган Рбишча ярышларына кайтканда, гомумкоманда нәтиҗәләре буенча беренче урында Рбишча, икенчедә – Шыгырдан, өченчедә – Мочали.

Ярышларның келәмдәге хакимнәре Абдулбәр Әндәрҗанов һәм Максут Сәмиуллин иде, ә аны баштан ахыргача атказанган тренер, Россиянең атказанган физкультура хезмәткәре Зәки әфәнде Валемеев алып барды. Секретариатны шулай ук тәҗрибәле физкультура эшлеклесе, Кызыл Октябрь районының ДЮКФП методисты Абубәкир әфәнде Алеев җитәкләде. Оештыручылар исеменнән, гомумән Садековлар гаиләсеннән, аеруча Мансур әфәнде авызыннан аларның һәрбересенә олы рәхмәтләр белдерелде. Ә катнашучылар, үз чиратларында, Садековларга, мәктәп дирекциясенә, авыл администрациясенә зур рәхмәтләр әйтеп таралыштылар.

Олег Әндәрҗанов

Автор фотолары

БЕЗНЕҢ ИСЛАМ

Җәннәт аналарыгызның аяк астында 

Газиз дин кардәшләрем! Берничә көннән, 8 нче мартта, барча халыклар, бөтен җир шары хатын-кызлар бәйрәмен билгеләп үткәрәчәк. Әүвәлдән мөселман хатын-кызлар олы, матур күркәм холык ияләре иделәр. Балаларыбызны тәрбияләүдә, йортларыбызның эчке торышын саклауда да алар беренче урын алып торалар.

Ислам динебез, шәригать, инде 1500 ел буе, ягъни 15 гасыр, хатын-кызларның хокукларын саклап килә. Динебез хатыннарны хөрмәт итәргә, аларның хакларын бирергә әмер итә. Моның турында Аллаһ Тәгалә хәзрәтләре Коръән-Кәримдә әйтә:  «Ий мөэминнәр, хатыннарны көчләп, мирас урынына тоту сезгә хәләл түгел. Ягъни ире үлгән хатынның теләге булса, иргә китсен. Әгәр хатыныгызны яратмасагыз, җәберләп тотмагыз, мәһерен биреп талак кылыгыз. Аерган хатыныгызны икенче иргә барудан тыймагыз, биргән мәһерләрегезне алып китүләреннән куркып, мәгәр ачык зина кылсалар, мәһерләрен бирмәсәгез дөрес булыр. Никахыгызда булган хатыннар белән яхшы мөгамәләдә булыгыз, гәрчә аларны бик яратмасагыз да. Өметледер сез яратмаган нәрсәдә Аллаһның күп яхшылык кылмаклыгы» (Хатыннар сүрәсе, 19 аят).

 Онытмагыз, Мөхәммәт галәйһиссәлам пәйгамбәребезгә беренче мәртәбә Рамазанда, Хира тавында Җәбраил фәрештә килгәч, ул каты куркынган иде, куркуыннан аны тир басты, ул кулга калды, шул авыр вакытында аңа беренче иттереп, хатыны, Хәдичә ярдәм итте. Ислам динен беренче кабул иткән кеше-хатын иде – хәзрәти Хәдичә.

Пәйгамбәр заманыннан алып бүгенге көнебезгә тикле хатын-кызлар Ислам динен, белемнәрне таратуда шактый зур роль уйнап киләләр. Динебез ирләргә мөселман хатын-кызлар берлә яхшы рәвештә мөгамәлә итәргә куша, шәригатебез аларның дәрәҗәләрен күтәрә. Хәтта Корьән Кәримнең бер зур сүрәсе аларың исеме берлә, «Хатыннар» исемен йөртә. Хатын-кызларыбыз, аларның хокуклары турында галимнәребез йөзләгән китаплар яздылар. Бер диндә дә мондый нәрсә юк. Кайбер кешеләрдән без Ислам диненең хатыннарга начар итенүе турында сүзләр ишетәбез. Әйе, күп гаиләләрдә хатыннарга начар итенәләр, ләкин Ислам диненең монда катнашы юк. Әгәр дә адәм баласы үзенең динен белмәсә, Алладан курыкмаса, калебендә иманы булмаса, ул, әлбәттә, хатынына, балаларына начар итенә. Тарихыбызга карасак, күп дәүләтләрдә, мәсәлән, борынгы Вавилонда, Рим, Һинд дәүләтләрендә хатын-кызларны санга да куймыйлар иде. Аларны сайлауларга, хөкүмәткә якын җибәрмәделәр. Ислам дине килгәч, хатыннарның хокуклары, ир хокуклары берлә бер дәрәҗәгә күтәрелде, Ислам дине хатыннарга укырга, уйларга, үз фикерләрен дөньяга ашырырыга мөмкинчелекләр тудырды. Раббыбыз Корьәндә әйтә:

«Хатыннарның ирләре өстендә хаклары бар, ирләрнең хатыннары өстендә хаклары булган кеби. Ир һәм хатын бер-берсен хөрмәтләп һәм хакларын ригая кылып, Аллаһ кушканча яшәргә бурычлы булалар». (Сыер сүрәсе, 228 нче аят)

Аллаһка иман китергән мөселманнар әниләргә, әбиләргә, кызларга яхшы итенергә бурычлылар. Анасын, кызларын кысып торучыларны пәйгамбәребез яратмый иде. Аналарны рәнҗеткән бәндәләрнең догалары кабул булмый, аларга фәрештәләр ләгънәтләрен укыйлар.

Аналарның Аллаһ каршында дәрәҗәсе олы. Юкка гына Аллаһның илчесе: «Җәннәт аналарыгызның аяк астында» дип бу сүзләрне әйтмәгәндер. Башка хәдисләрендә пәйгамбәребез бер сәхабәгә өч мәртәбә: «Син беренче чиратта туган анаңны хөрмәтләргә тиеш», – дип хәбәр итә. Ягъни бу риваятләрдә пәйгамбәребез галәйһиссәлам ана кешенең дәрәҗәсе ата кешенең дәрәҗәсеннән  зуррак икәнлеген аңлата.

Мөселман, ир-адәм баласы хатыннарга мәрхәмәтлеген күрсәтеп, зур әҗерләргә ирешә. Шуның берлә Мөхәммәтнең сөннәтен үти. Аллаһның илчесе күп хәдисендә хатын-кызлар берлә ирләргә мәрхәмәтле булырга куша: «Яшыларыгыз, хатыннарыгыз вә кызларыгыз берлә яхшы могамәлә иткәннәрегез». (әл-Бәйхакый)

Ислам диненнә тикле, ягъни җәһеллек, динсезлек чорларында, гарәпләрнең күбесе кыз-балаларны яратмадылар. Кыз туганны ишеткәч, зур зур кайгыга калып, яңа гына туган кыз-баланы үзләре берлә чүлгә алып үзләрен тереләтә комга күмәләр иде. Аллаһыга һәр бер мактауларыбыз булсын, ислам дине килүе берлә бу коточкыч гадәтләр юкка чыкты. Пәйгамбәребез Ислам динен кабул итәргә килүче адәмнәрдән балаларыгызны артык үтермәгез, дип вәгъдә-сүз алды. Пәйгамбәребез аларга кыз балаларыгызга карата мәрхәмәтле булыгыз, дип әйтте. «Кызларыгызга мәрхәмәтсез булмагыз».

Башка хәдисендә: «Балаларның иң яхшылары – бәрәкәтле кызлар» – дип хәбәр итте.

Кыз-балаларны үстерү, тәрбияләү, җәннәткә керүнең бер сәбәбеннәндер.

Аллаһның илчесе «Әгәр дә кем булса ике кыз-баланы тәрбияләп үстерсә, ул минем берлә бергә оҗмахта булыр», – дип безне киңәндерде. Кызларга күркәм тәрбия бирү, Аллаһка гыйбәдәт итү дигән сүз. Ләкин бүгенге көнебездә бу нәрсәләрне күбесе белми, хатыннарына, кызларына дошманлык күрсәтә, алардан үзен өстен куя. Күп гаиләләрдә аталар кызларына тулысынча мәктәпләрдә, югары уку йортларында белем алырга мөмкинчелек бирмиләр. Дин буенча бу дөрес түгел. Киресенчә, аларны укытырга кирәк, алар укымасалар, надан булсалар, ничек соң киләчәктә алар балаларын тәрбиярләр? Укымаган аналар туган балаларына үрнәк була алмыйлар. Динебез, ир вә кыз балаларга туганнарыннан алып, ләхетләренә тикле укырга куша. Ләкин без үзебезчә эшлибез, диннең әмерләрен аяк астына таптыйбыз, наданлыгыбызны күрсәтәбез. Шуңа күрә татар халкыбыз арасында галимнәребез аз, ә дворникларыбыз, укымаганнарыбыз күп. Әниләребезне, әбиләребезне, кызларыбызны хөрмәтләсәк, аларны ихтирам итсәк, гаиләләребездә тынычлык булыр, иншаллаһ, без ике дөньябызда да Аллаһ Тәгаләнең рәхмәтләренә ирешербез.

                                                        Мөнир-хәзрәт Бәюсов 

Башкача яши алмыйлар

Диния нәзарәте каршында уңышлы эшләп килүче Хәйрия бүлеге эшчәнлеге турында хәбәрләрне еш язабыз. Хәйрия бүлегенең даими штаты да, төгәл эш вакыты да, банкта счеты да юк. Тәүлекнең һәр минутында баштан китми торган борчулар, күп санлы мәшакәтьләре һәм санап бетергесез матур гамәлләре генә бар бу бүлекнең. Аның җитәкчесе, оештыручысы Зөһрә ханым Идрисова үзе турында сөйләргә бер дә яратмый. Ул күпчелек үзенә ярдәм итүчеләр турында гына яратып, чын күңелдән сокланып сөйли: «Менә Хәйрия бүлегендә һәр вакыт ярдәм итеп торган ике бертуган Фатыйма Садретдинова һәм Хәдичә Габдрахмановаларны юкка гына «үземнең спонсорларым» ди атамыйдыр, чөнки бу ике олы яшьтә булган ханымнар, үзләренең саулыклары булмаса да, Хәйрия бүлеге үткәргән акцияләрдә хәлләренннән килгән мөмкинчеклекләрне кулланмыйча калмыйлар. Алар бик мохтаҗлыкта яшәүчеләргә ярдәм итмичә яши алмыйлар.

Хәдичә үзенең бертуганы Фатыймадан 5 минутка гына олырак. Аларны бер-берсеннән аерып алалмаслык, ике тамчы су кебек охшаш. Икесе дә кемнең дә булса авыр хәле икәнен ишетсәләр, алар иртәгәгесе көнне яшәү турында уйламыйча, ярдәм кулы сузарга ашыгалар. Бу аларның икесенә дә хас булган үзенчәлекләре. Һәрбер Аллаһ Тәгаләгә ышанган кеше сыман, яхшылык кылырга ашыга, җәннәт дөньясына китәргә багаж җыя. Вакытларын да материаль байлык җыяр өчен әрәм итмиләр, чөнки ул байлык барыбер монда кала».

Хәдичә һәм Фатыйма, гаиләләрендә сигезенче-тугызынчы кыз бала булып дөньяга киләләр. Әти -әниләре бик дини кешеләр булу сәбәпле, кызларын да Коръән буенча яшәргә өйрәткәннәр. Әлбәттә, ханымнар үзләре турында сөйләргә бик яратмыйлар. Бер-ике сүз генә үзләреннән тартып алып булды: «Әлһәмдү лилләһ, бүгегесе көндә исәнбез, үзебез йөрибез. Мәчеткә килә алабыз, тагы нәрсә кирәк безгә. Монда килгәч, үзебезне яңадан туган кебек хис итәбез, тыныч, шатлыклы һәм сулыш алырга да җиңел. Иң яхшы нәрсә безнең тормышыбызда ул ышану, ул безне канатландыра, тормышыбызны мәгънәле итә».

Ханымнарның икесе дә үзләренең балалары белән яшиләр, саулыклары белән авырлыклар булса да, үзләренең килгән малларының яртысын, пенсияләрен хәйриягә тапшыралар.

Хәдисләребезнең берсендә пәйгамбәребез галәйһиссәлам әйткән: «Һәр мөселман хәйрия гамәле кылырга тиеш. Хәйрия гамәле – Аллаһ Тәгалә бүләге». Бу ханымнарның тыйнаклыгы, изгелекләре өчен аларга бик зур рәхмәт. Бүгенге көндә андый кешеләрнең башкарган изгелекәрен күреп яшәргә үзенә бер шатлык.

Рәзинә Янбаева

ХӘТЕР-ХАТИРӘЛӘР

Шарлы яшен атмаган

Бу көннәрдә Бөек Ватан сугышы тарихында үз урынын алган Идел-татар легионы 825-батальонының баш күтәреп совет партизаннары  ягына чыгуына 65 ел тулды.

Билгеле булганча, Германия хәрби командованиесе алаймы-болаймы әсирлеккә эләккән совет сугышчыларыннан Кызыл Армиягә каршы сугышучы хәрби берәмлекләр оештырырга тырышкан. Шуларның берсе РОА – русская освободительная армия, икенчесе Идел-татар легионы булган.

Икенчесенә төрле лагерьларда чәчелгән-таралган татар милләтле әсирләрне туплап һәм аларда совет дәүләт һәм иҗтимагый строена каршы рух тудырып, Кызыл Армиягә һәм партизаннар хәрәкәтенә каршы сугышу көчләре оештырганнар. Татарларның милли хисләрендә уйнап, СССРны җиңгәннән соң аларга аерым милли дәүләт оештыру мөмкинлеге ышандырганнар. Шул ук вакытта аларны укытканнар да, ягъни бигрәк тә партизаннар белән сугышырга өйрәткәннәр.

Соңыдан «Идел-Урал» дип аталган бу легион 1942-елда ук оештырыла башлаган. Фашист яулап алучыларга каршы партизаннар хәрәкәтенең иң көчлесе Белоруссиядә була. Беренче партизан отрядлары 1941-ел июлендә ук оештырылган. 1942-ел апрелендә инде 1-Белорус партизан бригадасы оеша. Гомумән, Белорус партизаннарының фашистларга каршы көрәштә күрсәткән искиткеч батырлыгы күпләргә мәгълүм. Бу турыда күпләгән китаплар, кинофильмнар һәм фәнни хезмәтләр сөйли.

Мәскәү һәм Сталинград янында көчләре нык какшаган фашистлар армиясе «Витебск өчпочмагы» районында партизаннар отрядларын көчсезләтеп, стратегик хәлен яхшыртырга теләгән. Шушы максат белән партизан отрядларын юкка чыгару «Кугельблиц» (Шарлы яшен) планы төзелгән.

«Идел-Урал» дип атауның да нигезе булган. Халкыбызның милли азатлык өчен көрәше тарихында «Идел-Урал» исеме очрый. Бу – АКШ федератив дәүләте үрнәгендә Россия федератив дәүләтен төзү идеясенең чагылышы. Шуннан чыгып, Милли Мәҗлес Урта Иделдән алып Көньяк Уралга кадәр сузылган территориядә үз эченә татарларны, чуашларны, мариларны, урысларны алган Идел-Урал штаты оештыру турында карар кабул итә. (1918-ел, январь). Ләкин большевиклар тәэсире астында эшләгән Казан Советы гаебе белән карар тормышка ашырылмый кала. Татарларның төп максаты исәпкә алынмыйча, эш Татарстан һәм Башкортстан автономияле республикалар оештыру белән тәмамлана.

Тормышка ашырылмаган штат (федератив республика) идеясе көнбатышка күчкән татар сәясәтчеләре ярдәмендә фашистик Германия җитәкчелеге тарафыннан татар әсирләре миенә сеңдерелгән дә инде.

Шушы максат белән герман командованиесе бу урында 28 мең солдат һәм офицерны туплаган. Алар 4 мең чамасы кешедән торган партизан отрядларын тар-мар итәргә тиеш булганнар да инде. Операцияне пехота дивизиясенең 4 полкы, 631-казак часте ярдәмендә 22-февральдә башлап 8-мартка кадәр арада уздырырга тиеш булганнар.

Радом шәһәрендә (Польша) оештырылган Татар легионы батальоннарыннан беренче булып 825-батальоны дислокация урыныннан Витебск шәһәренә табан 14-февральдә кузгалган һәм 18-февральдә тимер юлы буйлап Витебскка килеп җиткән. Батальонда 900 кеше, шул исәптән 60 немец хәрбиеннән торган штаб булган. Шәһәрдән батальон Көнбатыш Двина буйлап сураж юлыннан барып, Грелево Сувары, Сураж, Сеньково авылларында урнашканнар һәм урындагы халык ярдәмендә партизаннар белән элемтәгә кереп, алар ягына күчү шартлары турында сөйләшү өчен вәкилләр җибәргәннәр. Нәтиҗәдә батальонның 557 кешедән торган өлеше партизаннар ягына күчкән. Аларны 20-30-лап партизаннар отрядларына бүлгәннәр.

Немецлар үзләре батальонның партизаннар ягына күчү сәбәпләрен тәрбия эшләре өчен вакыт җитмәү (барлыгы ярты ел) һәм көчле совет пропагандасы йогынтысы белән аңлатканнар. Легионерларның баш күтәреп төнлә немец персоналына каршы һөҗүм ясавында һәм бу восстаниене җитәкләүдә немецлар үзләре үк «интеллигентлы татарлар»ны гаепләгәннәр.

Баш күтәргән батальон 28-февральдә үк фашистларга каршы бәрелештә катнашкан. Күпләр шунда башларын куйганнар. Нәтиҗәдә Идел-татар батальоны герман командованиесе тарафыннан сугышчан бәрелешләрдән чыгарылган.

825-батальон тарихы белән кызыксынучылар аның партизаннар ягына күчкән өлешенең шәхси составы белән кызыксынганнар. Витебск өлкә музеенда Сысоев һәм Гурко җитәкчелегендәге партизан отрядларына кушылган баш күтәрүче легионерларының исемлекләре бар икән. Гурко отрядының исемлеге, мәсәлән, 80-еллар башында Сурож урман хуҗалыгында урман фондын торгызу эшләре вакытында табылган цинк тартмасы эчендә булган. Анда иллегә якын татар фамилиясе беркетелгән. Бу урында отряд базасы булган, күрәсең. Тиз арада табылдыкны куркынычсызлык органнары вәкилләре килеп алып, Витебск краеведларына исемлекнең копиясен һәм металл ящигын гына калдырганнар. Исемлеккә кертелгән һәр кешенең фамилиясе, исеме, атасының исеме, туган елы, сугышка кадәр яшәгән урыны, хезмәте, хәрби званиесе һәм вазыйфасы күрсәтелгән. Исемлекне төзү көненә стройда булмаганнар турында һәлак булды, хәбәрсез югалды яки фронт аша РККАга күчте дип язылган һәм датасы күрсәтелгән.

Шушындый төгәллек белән төзелгән исемлектә «Горький өлкәсе» дигән белешмә юк. Әсирлеккә төшкән нижгарлар да булган, булмаган түгел. Андыйларны әле сугыштан соңгы елларда да 15-20 елга утыртканнар иде. Ләкин бу бит әле әсирләрнең тулы исемлеге дә түгел. Әмма, мин шәхсән исемлекләрдә нижгарлар булмавын тагын бер сәбәп белән аңлатыр идем. Югарыда искә алынган Идел-Урал штаты (республикасы) составын Нижний Новгород татарлары яшәгән территорияләрне кертү каралмаган. Шуңа күрә сугышта СССРны җиңгәннән соң төзеләчәк Идел-Урал татар дәүләте өчен кан коюны нижгарлар кабул итмәсләр һәм җан биреп сугышмаслар дип герман стратеглары легион составына аларны кертмәгәннәр була түгелме? Кабатлап әйтәм: әсирләр арасында алар булсалар да. Бу – минем гипотезам.

825-батальон һәм «Идел-Урал» легионы тарихына багышланган язмаларда («Гасырлар авазы», «Татарстан» журналлары, И. Гилязовның «Легион Идел-Урал» китабы) авторлар бу вакыйгаларга Муса Җәлилнең катнашуы-катнашмавы турында үз фикерләрен әйтәләр. Легион эшендә герой-шагыйрьның катнашы шиксез һәм зур булса да, конкрет 825-батальон тарихына аның катнашуы ачык түгел дигән фикердә калалар авторлар. Батальон кузгалып киткәндә М. Җәлил Берлинда булган инде.

Язма якташ галимнәребез М. С. Хәкимов, А. А. Әхтәмҗан,
М. А. Сәфәров хезмәтләренә таянып әзерләнде.

Алар 825-батальонның партизаннар ягына чыгуына 65 ел тулу уңае белән 

 Витебск музеенда оештырылган фәнни конференциядә катнашып, анда чыгышлар ясадылар.

Рифат ИБРАҺИМОВ

Сатучы һөнәрен ярата

Һәр кеше бала-чактан ук күңеленә хуш килгән  һөнәр алу турында хыяллана. Кем артист, кем табиб, кем укытучы булырга тели. Мәсәлән, рбишчалы Алимова Әлфия Әмир кызына яшьтән үк сатучы һөнәре ошый. Кечкенә вакытта кибеткә барып андагы сатучы апаларның эшләүләре белән кызыксына, счетта тиз итеп товарның тиешле хакын санап чыгарулары аны шаккаттыра. Мәктәпне тәмамлагач, Әлфия Арзамас кооператив техникумына укырга керә. Укып бетергәч, Рбишча райпосы кибетенә сатучы булып эшкә урнаша, һәм шулай итеп яшьтән үк хыялланган теләге тормышка аша. 

Сатучы һөнәре, мөгаен, иң авыр һөнәрләрнең берседер ул. Аны педагог эше белән дә чагыштырырга мөмкин. Ләкин сатучыга психологик яктан укытучыга караганда  авыррак. Әгәр, педагог, гадәттә, даими укучыларны яки студентларны укытса, сатучының сатып алучылары гел үзгәреп тора бит.

– Сатып алучылар арасында кемнәр генә очрамый: усал, гауга куптарырга җай гына эзләп йөрүчеләр, тиз кызып китүчеләр, вакчыллар, кайберәүләр исә кибеткә әйбер алырга түгел, ә сатучының нервысында уйнарга дип тә керә. Сатып алучылар арасында караклар да була, кайчак сатып алучылар күбәү булган чакта, алар артыннан сатучы күзәтеп өлгерәлми, карак шул арада нинди булса нәрсәне кесәгә яшерергә мөмкин. Урланган әйбер өчен, билгеле инде, сатучы  акчаны үз кесәсеннән чыгарып түли. Исерек кешеләр бурычка  аракы сорап керәләр, аларны кайтарып җибәргәч, күпме сүгенүләр ишетәсең.  Кайвакытта сатучыга тәрбия эше белән дә шөгыльләнергә туры килә бит. Кибеткә еш кына балалар  керә, бигрәк тә кибет янәшәсендә мәктәп булса. Һәм алар сагыз гына түгел, ә тәмәке, сыра да сатып алырга сорыйлар. Балаларга бу нәрсәләрнең зарары турында аңлатып, аларны кире кайтарырга мәҗбүр буласың. Балаларның үзара бик үк әдәби булмаган телдә сөйләшкәннәрен дә ишетәсең һәм аларга болай сөйләшү килешмәгән хакында кисәтү ясыйсың, – ди Әлфия Әмировна.

Гомумән, сатучы һөнәрен авыр һөнәрләр рәтенә кертәргә дә мөмкиндер.  Дөрес тә, көн буе аяк-үрә эшләү,  әлбәттә, җиңел түгел. Һәр иртәне сатучы чырайларына, мәҗбүриләп булса да, елмаю чыгарып сатып алучыларны каршыларга тиешле бит.

Әлфия Алимова шул җиңел булмаган сатучы һөнәрен сайлап алуына бер дә үкенми. Шуңа күрә дә инде ул
21 ел сатучы булып эшли. Авылдашлары аның турында тик җылы, матур сүзләр генә сөйлиләр.

– Әлфиябез сатып алучыларны бик ягымлы, ачык йөз белән каршы ала. Товарның кайсы яхшырак икәнен аңлатып, яменә түгел, ә сыйфатына карап алуны тәкъдим итә, – ди олы яшьтәге Флюра апа.

Әлфия Алимованы һәм аның йөзендә барлык хатын -кызларны 8 Март – Яз бәйрәме белән тәбрик итәбез! Матур затларга озын гомер, зур бәхет, гаилә татулыгын алып килсен иде яз бәйрәме.

Наил Хәсәнов

Фотода: Әлфия Алимова.

Автор фотосы.

КӨН КАДАГЫНДА

Узган сайлауларга комментарийлар

Гаяз Салих улы Закиров,

Нижгар татарларының

милли-мәдәни мөхтәрияте рәисе

Миңа Нижгар татарларының Региональ милли-мәдәни мөхтәрияте рәисе буларак һәм татарларның ихтыяҗларын яклаучы кешегә буларак, Президент В. В. Путинның илебездәге милли политикага мөнәсәбәтле тоткан курсы бик ошый. Аның төп идеясы – бердәм күпмилләтле җәмгыять формалаштыру. Бу җәмгыятьтә һәр милләткә үзенчәлекләрен саклап калу мөмкинлеге дә бирелә, шул ук вакытта башкалар белән бергә илебезнең иминлеге һәм алга үсеше өчен хезмәт кылырга да юл куела. Ил башлыгы буларак В. Путин даими рәвештә Россиянең күпмилләтле дәүләт икәнлегенә акцент ясап, күпмилләтле Россиянең стабильлеге өчен милли-мәдәни автономияләрнең бик көчле фактор икәнен ассызыклый иде.

Шулай ук Путинның татарларны милләт буларак бик югары куюын да әйтеп үтмичә булдыра алмыйм. Аның Башкортостанга соңгы баруында республикада татарларны җитәкче органнарга сайлау турындагы сорауга, федераль дәрәҗәдә зур вазифалар башкаручы татарларны санап узуы гына да ни тора?! Һәм «Поскреби каждого русского и обнаружишь татарина» дигән канатлы фразаны искә алуы да залда утырган татарларларның күңеленә бик хуш килде. «Җитәкче органнарга кешеләрне милләтенә карап түгел, ә бәлки әхлакый һәм шәхси сыйфатларына карап сайларга кирәк. Һәм менә шушы критерийлар белән эш итсәк, җитәкчелектә татарлар күп булыр – бик талантлы халык!» – дип, басым ясап әйтүе дә Путинның татарларга мөнәсәбәтен ачык чагылдыра.

Шуңа күрә дә мин Владимир Путинның дәвамчысы Дмитирий Медведев та милли политикага өстелек куюны дәвам итәр дип ышанам. Һәм нәкъ шулай булыр да дип ышанырга нигез бар.

Үмәр хәзрәт Идрисов, Нижгар

мөселманнарының Диния нәзарәте

рәисе

Владимир Путин Президентлыкның икенче срогын илебезнең рухи югарылыкка ирешкән мизгелендә тәмамлый. Һәм шуңа күрә күпчелекнең аны кабат Президент итеп күрәсе килүләре аңлашыла да. Әмма Президент Конституциянең үтәлешен таләп итә һәм без моны аңлыйбыз, бәялибез. Шулай ук Россиянең күпмилләтлелеген һәм күпдинлелеген яклап килде. Ә бу дәүләт байлыгының нигезе.

«Яңа дәүләт башлыгыннан ни көтәсез?» дигән сорауга бер дә уйлап тормыйча, Путин башлаганны дәвам итәргә, арттырырга һәм үстерергә! Иң мөһме – илебез каршына бас-кан бик зур проблема – демографик кризисны туктатырга кирәк. Әллә нинди игелекле эшләр эшләсәк тә, яңалыклар кертсәк тә, әгәр балаларыбыз һәм оныкларыбыз булмаса, берсе дә кирәк булмас. Иммигрантларны кабул итәргә, ашатырга, укытырга – котылгысыз хәл. Әмма уникаль Россияне, безнең Ватаныбызны аның турыдан-туры варисларына тапшырырга кирәк. Аллаһ Тәгаләнең әмере: «Гаилә корыгыз һәм үрчегез, җирне мирас итеп алыгыз». Ә аны мирас итеп алу өчен аны яраткан бакчаң кебек итеп эшкәртергә кирәк. Бу елны Гаилә елы дип атау нинди урынлы! Без дә «Мусульмане России – Году семьи 2008» дигән үз программабызыны  булдырдык.

Шулай итеп, яңа Президентыбыз безнең уртак бакчабызның яхшы кайгыртучан бакчачысы булыр һәм демографик проблеманы чишәр дип ышанабыз. Ә моның өчен ул Ислам гаиләсе традицияләре турында белергә, 20 миллион мөселманнарның «гомумроссия бакчасындагы» кыйммәтен аңларга тиеш. Алар бит үзләрен алкоголь белән агуламыйча, балаларын һәм хатын-кызларны кайгыртып, өлкәннәрне ихтирам итеп яшәүчеләр. Сүз уңаеннан, әйдәгез башка Ислам илләре үрнәгендә безнең илебездә дә Картлар һәм Ятимнәр йортлары булмавына ирешик. Барча балалар һәм өлкән яшьтәгеләр гаиләләрдә яшәсеннәр. Тагын бер момент: Валдай заявлениесен тормышка ашырырга һәм вакфларны торгызырга кирәк. Һәм патша империясе вакытындагы кебек шаригатьнең гражданлык хокукы белән үрелеп баруын кайтарырга кирәк. Өммәтнең бердәмлегенә ирешергә кирәк. Иң беренче чиратта дини һәм дөньяви белем бирү системасын (бу татар мәгърифәтчеләр-җәдидчеләрнең хыялы) булдырырга кирәк. Шулай, итеп илебез эчендә тылыбызны ныгытып, без Россия дипломатиясен башка киңлекләрдә дә алга сөрә алырбыз. Ышаныгыз, Иранда, Иракта, Әфганистанда, Палестинада һәм башка «берполярлы» экспериментлардан гарык булган нокталарда безнең катнашыбызны бик көтәләр.

Дамир Мөхетдинов, «Мәдинә»

Нәшрият йорты җитәкчессе,

политология фәннәре кандидаты:

Узган сайлалар тагын бер кат ачык күрсәтте: күпчелек очракта «хөкүмәт партиясе» «мөселман» регионнары исәбенә тавышлар җыя һәм позицияләрен ныгыта. Ә «мөселман» компоненты азрак булган җирдә төп кандидат Геннадий Зюганов белән көрәшеп, тавышлар азрак җыя. Безнең өлкәдә ул 25% кына җыйды.

Киләчәктә Президент моны истә тотып, өстенлекне мөселманнарга биреп, безнең ихтыяҗларыбызга игътибарлырак булырга тиеш. Гомумән, Исламга карата Кремльнең мөнәсәбәте шундый булырга тиеш.

Яңа закон

29 февральдә Владимир Путин профессиональ дини белем бирү оешмаларына лицензия алу тәртибен үзгәртү турында законга кул куйды. Бу турыда «Мәдинә» Нәшрият йорты җитәкчесе, Х. Фәизханов ис. Ислам институты ректоры Дамир Вәис улы Мөхетдинов түбәндәгеләрне әйтте:

«Владимир Путинның вәкаләтләре 3 мартта тукталмаса да, аның бу законга нәкъ менә сайлаулар алдыннан кул куюы бик зур мәгънәгә ия. Бу закон нигезендә дини уку йортларын тәмамлаучыларга дәүләт үрнәгендә дипломнар тапшырылачак.

Бу яңа кабул ителгән закон нигезендә ислам уку йортларын бетергәннәргә башка теләсә нинди оешмаларда – мәгариф системасында да, дәүләт органнарында да ишекләр ачык булачак. Әле хәзергә алар бары тик дини оешмаларда гына эшкә урнаша ала иде.

Безнең яшь дин белгечләренә, ислам дине традицияләрендә тәрбияләнгән яшьләргә, тормышның бар өлкәләрендә дә үз урыннарын таба алу мөмкинлеге генә шатландырып калмый. Шулай ук, ниһаять, дәүләтебез диннән куркуны, атеистик комплексны җиңеп чыкты. Бу инде дәүләтебез ислам дине белгечләрен башка белгечләр белән рәттән таный, аларның бар җәмгыятькә файда китерә алуына ышана дигән сүз. Һәм безгә җәмгыятькә үзебезне күрсәтергә, танытырга мөмкинлек бирә.

Әмма Президент кул кую белән генә безнең җәмгыять шунда ук яшь белгечләребезне таныды, аларны кабул итте дигән сүз түгел. Әле барыбер яшь дин белгечләрен «фундаменталистлар», «экстремистлар» итеп кабул итүчеләр җитәрлек булачак.

Ислам дине белгечләрен җәмгыять башка белгечләр белән бертигез кабул итер дип ышанып булмый. Бу өстенлек безнең өстебезгә бик зур җаваплылык йөкли.

Безнең мактаулы Ислам дине югары уку йортларын тәмамлаган яшь белгечләребезнең белеме, мәдәнияте, тормышны танып белү дәрәҗәсе әлегә бик аз кешеләргә генә билгеле. Һәм аларга тормышның бар өлкәләрендә үзләрен күрсәтү мөмкинлеге бирелгәннән соң алар өчен берничә елдан оялырга туры килмәсен дип теләргә генә кала».

Эшлә генә, акча булыр

20 мартта Ислам мәдәниятенә, фәненә, мәгарифенә ярдәм итү Фонды советы утырышы планлаштырыла. Анда мөселман оешмалары һәм дин әһелләре тарафыннан грантлар алу шартлары турында ачыктан-ачык сөйләшү планлаштырыла. Хәзерге вакытта ситуация яхшылардан түгел. Бу Фондның идарә әгъзасы һәм РФ Президенты администрациясе советнигы Алексей Гришинның ИА «IslamNews»ка биргән интервьюсында әйтүенчә, «кызганычка каршы, күпчелек берни эшләмичә, болай гына акча алмакчылар».

Грант алуның төп шарты инде билгеле. Алексей Гришин әйткәнчә, бу «Ислам дине киңлегендә активлык һәм реаль эшләр».

Фонд идарәсе планнарында ярдәм күрсәтергә мөмкин булган оешмалар исемлеген киңәйтү, шул ук вакытта аларга таләпләр дә катырак булачак. Грант алган һәр оешма ел саен конкурс нигезендә үзләренең эшчәнлегенең югары дәрәҗәле булуын исбат итәргә тиешләр. «Һәр оешма, дин әһеле, нәшрият я матбугат чарасы яңа грантка конкурста башкалар белән бер шартларда катнаша ала. Һәм быел грант алганнар киләсе елда да аны автомат рәвештә алыр дигән сүз түгел», – дип белдерде Алексей Гришин.

Грант алырга теләүчеләргә Алексей Гришин «Мәдинә» Нәшрият йортын үрнәк итеп куйды. «Мәдинә» Нәшрият йорты күпсанлы китаплар гына түгел, газета һәм журналлар да чыгара. Бу эшләрне күпсанлы журналистлар төркеме башкара. Шундый нәшриятләр күбрәк булуын теләр идек», – дип белдерде ул. Аның әйтүенчә, «башка оешмалар әлегә тиешенчә актив түгел».

ӘДӘБИ СӘХИФӘ

3-март  - Бөтендөнья язучылар көне

Мәңгелек әкият

Әкият сөйлим сезгә, таң җилләре!

Туктагыз да менә тыңлагыз!

Шул урманда булган бер әкиятне

Илдән илгә күчеп җырлагыз!

Менә урман, чиксез кара урман,

Мәңге шомлы, мәңге караңгы;

Җилләр белән ишелеп һаман,

һаман улап торган үткән заманны.

Шул урманда яшрен бер урында

Ялгыз кабер тора. Кем анда?

Нигә ялгыз анда адашкан да,

Нигә яшрен җирдә урманда?

Ул бер егет кабре,

Ул егетнең

Кайгы белән үткән көннәре

Озын булган, мәңге газап белән

Йоклый алмый үткән төннәре.

Ул күп, бик күп уйлап йөргән:

«Адәм кайдан килгән?— тагын да

Кайда китәр?» Ләкин моңа җавап

Табалмаган үзенең аңында.

Табалмагач, килеп тезләнгән дә

Мәңгелектән җавап сораган.

Озак көткән —

Җавап алалмагач,

Болай диеп егет җырлаган:

«Нәләт төшсен сезгә, нәләт төшсен!

Әй, урманнар, кырлар, далалар!

Мәңге телсез каты ташка әйләнгән

Җирләр, күкләр, фәннәр, аллалар!

Җавап көттем сездән, бирмәдегез;

Инде эзләп китәм — табармын,

Көчле кулым белән мәңгелекнең

Тимер ишекләрен ватармын.

Ватармын да илгә яшрен булган

Барлык серне чишәр, ачармын».

Шуннан соң ул яшрен урын сайлап,

Кабер казып җиргә күмелгән;

Мескен егет, кайтам, диеп киткән

Кайтмас җирдән — упкын төбеннән...

Мин әле дә аның кабрен эзлим

Урманнардан, яшрен җирләрдән,

Мин тавышын иштәм, һәр көн иштәм

Таң алдында искән җилләрдән.

Ул киләчәк...

Мин дә кабрен табып,

Гөлне үпкән кебек үбәрмен,

Зәңгәр күзләремнән, аямыйча,

Кайнар яшьләремне түгәрмен.

Зәңгәр күзле егет кабрең үбәр,

Яшьләр түгәр кабрең өстенә!

Гөлләр сибәр һәр көн таң алдында,

Җырлар җырлар синең исмеңә.

Син эзләгән яшрен, зур серләрне

Мин дә эзлим, егет, —

Тыныч бул!

Син күзләгән төпсез упкыннарны

Мин дә күзлим, егет, —

Тыныч бул!

Һади Такташ

Таныш булыгыз:

Закиров Вәли Вәдүт улы 1941 елның 23 сентябрендә Яңа Мочали авылында туа. Әтисе сугышның беренче елында ук һәлак була. Ә инде 1951 елның салкын кышы Вәли Закировның мәңгегә исендә, чөнки шул елны ул бөтенләй ятим кала - әнисе чирләп хастаханәдә үлә. Вәли туганы белән, әниләрен чанага куеп, җирләргә дип Мочалига җәяүләп китерәләр, салкын кыш булганга аяк-кулларын өшетәләр.

Яшьлеге җиңел булмый Вәлинең. Ул хезмәт юлын хат ташучы булып башлый.

Вәли Закировның илһам чишмәсе Әзербәйҗанда Совет армиясендә хезмәт иткәндә ачыла. Аның беренче шигырьләре, статьялары «На страже» дигән хәрби газетада басылып чыга. Армиядән соң Мәскәүдә эшкә урнаша, башта тимер юлда эшли, соңыннан «Металлист» һәм «Красный маяк» исемле заводларда хезмәт итә. Пенсиягә чыккач, туган авылына кайта һәм хәзергәчә шунда яши. Ә ике баласы үз гаиләләре белән Мәскәүдә яшиләр. Өч оныгы бар.

Вәли Закиров иҗаты төрле темаларга багышланган – тормыш, мәхәббәт, юмор...

Хөрмәтле газета укучылар! Бүген сезнең игътибарыгызга Вәли Закировның берничә шигырен тәкъдим итәбез.

  Йөрәк әрни,

йөрәк сызлый

Бала чагым, туган җирләрем,

Ком тауларым, болын үләмем –

Көттегезме – сезгә мин килдем;

Онытмадым. Сезне мин сөйдем.

Тәмлеме иде был-был коймагы...

Күркәмме иде авыл туйлары?

Яз башында акты бозлары...

Уйнадылар егет-кызлары.

Авыр булды безнең тормышлар,

Баштан үтте кайгы-сагышлар,

Өй башларын давыл кузгады,

Тирә-якка салам тузады.

Күп киттеләр безнең арадан

Мәрхүм булып инде туганнар.

Шул турыда бик күп уйлыйсың,

Йөрәк әрни, йөрәк сызлыйсың.

Көзен очып киткән кошлардай,

Без таралдык төрле якларга.

Авылларны һич тә онытмадык,

Тарта безне туган якларга.

Язлар килгәч кошлар кайта иде...

Туган илләренә сагынып.

Син аларны каршы ала идең...

Әнкәй – кошлар кебек...

Канатланган булып – кагынып.

Сугыш бетте...

Күп еллар да үтте...

Кайтыр диеп, көттең әтине.

Кошлар кайтты, әти һаман юк –

Җиңеп булмый икән үлемне.

Яшьлегемә китәмен

Яшьлек кебек, язның да бит,

Кыска икән аның гомере:

Көзләр килеп, яңгырлары китә,

Карлар ява, салкын җилләр исә,

Карт кешегә, узмый кебек була...

Салкын кышның килгән һәр көне.

Килсен инде язлар, килсен инде,

Һәр ел саен язны көтәмен.

Һәр ел саен инде картайсам да,

Язлар килгәч, бер вакытка гына...

Яшьлегемә кире китәмен.

Кайда син, мәхәббәт

Безнең кызлар ят җирләрдән,

Зур бәхетләр эзлиләр.

Авылларның егетләрен

Бәлки алар күрмиләр?

Шәһәр егете бай булса –

Шуңа кызны димлиләр;

Бәхет байлыкта икәнен,

Дөрес диеп күзлиләр.

Булсын – диләр, машинасы...

Булсын – диләр, дачасы;

Булсын – диләр, зур «Банка»да,

Ята торган акчасы.

Сәбәбе шул – байлык яхшы,

Күркәм аның тормышы:

Яратасыңмы син – юкмы,

Җиңел дөнья узмышы.

Бу дөньяда

             байлык бәхет булды...

Нечкә йөрәк кылы өзелде;

Яратулар, дөреслектән чыкты,

Нигә башлар болай тилерде?!

Ниләр икән аңлады?

Исемә төшә бала чагым,

Мәктәптә укыганым:

Күп кызларның арасыннан,

Бер кыз сөеп калганмын.

Ул кыз иде - «мулла» кызы…

Укый иде «бишлегә»:

Борылып-борылып аңа табан,

Карый идем йөзенә.

Шуңа күрәме соң икән,

Уку яхшы бармады:

Заһидә  дигән ул кыз бәндә,

Ниләр икән аңлады?

Ярлы баланың йөрәге,

Белдеме икән янганын?

Аның моңлы йөрәгенә,

Җавап килми калганын.

Вәли Закиров

Мочали

Матур затлар ниләр көтә?

Яз һәм Халыкара хатын-кызлар бәйрәме 8 Март уңаеннан күркәм затлардан саналган кайбер якташларыбызга: «Үзегезне бүген бәхетле дип саныйсызмы? Гаилә елыннан, яңа Президентыбыздан ниләр көтәсез?» – дигән сораулар белән мөрәҗәгать иткән идек.

Зифа Каюмова,

Шөбиле урта мәктәбенең

башлангыч сыйныф укытучысы:

– Бәхетле хатын-кыз дип – тату гаиләсе, сөйгән ире, яхшы эше, игелекле балалары һәм яраткан шөгыле булган хатын-кыз, дияр идем. Бүген мин, Аллага шөкер, гаиләм белән тулаем канәгать – ирем, балаларым сау-исән, сөйгән эшем бар. Яраткан шөгелем дигәнннән, гаиләм өчен мәшәкатьләнеп йөрү, аш хәзерләү, кер юу – шөгыль түгел мени? Минемчә, һәр хатын-кыз бәхетле булырга тиеш, чөнки  ирләрнең һәм балаларның да бәхете нәкъ хатын-кызларның бәхетенә бәйле.  Гаилә елы уңаеннан ирләрдә хатын-кызга карата гап-гади игътибар күбрәк булсын иде. Ә 8 Мартта безгә бит бер җылы сүз, бер матур караш, бер күңелле комплимент җитә. Инде бүләге дә булса – икеләп сөенеч.

Яңа Президентыбыздан авылларга һәм аналарга карата дәүләтебезнең күбрәк игътибар, ярдәм итүен теләр идем.

Зөлфия Җамалетдинова,

«Актуковский» СПКсының сөт җыештыру-чысы, өч бала анасы:

– Бәхетле булу бер синнән генә торса иде икән. Юк шул, язмыштан узмыш юк, дип хак әйткәннәр безнең картлар. Тормыш бит ул бәллүр пыяла, саксыз кагылдың – уала. Өч балам белән ялгызак калырмын дип кем уйлаган. Әмма шуңа да карамастан, мин балаларым хакында үземне бәхетле дип саныйм. Чөнки бервакытта да тормыш барышында кул-аягыңны төшерергә ярамый, ничек тә тернәкләнергә тырышырга кирәк. Аллага шөкер, көнемне тибәрәм. Гаилә елында авылларыбызда яшь парлар барлыкка килсен иде.
Ә яңа Президентыбыз авыл җирендә көнкүрүче крестьянга хезмәт хакын арттырсын, ниндидер ташламалар булдырсын иде. Аңлыйм, авылга укытучы да, врач та кирәк. Ләкин безнең кебек авыл хуҗалыгында хезмәт итүчеләргә нишләргә? Укытучыны хезмәтле итәр өчен, ярлылыкта балалар табарга кемнәр батырчылык итәр икән?

Сәрия апа Беляева,

пенсионер-педагог, 33 ел гомерен Сафаҗайда мәктәпкәчә мәгариф учреждениясендә балалар тәрбияләүгә багышлаган:

– Мин бүген, бер карасаң, бик бәхетле. Чөнки балаларым сау-исән. Барысы да урнашкан диярлек. Һәрбересе бу сикәлтәле тормышта, Әлхәмдү лилләһи шөкер, үз юлларын таба алдылар. Без дә картым белән, Аллага шөкер, исән-сау. Ләкин икенче яктан карасаң, гомере буе мәгариф өлкәсендә эшләп чыгып, бүген 2155 тәңкә пенсиягә генә яшәргә мәҗбүрмен. Яшәү минимумыннан да аз бит. Бу кеше ояты түгелмени? Бөтен пенсиябез газ, телефон, электр энергиясе өчен түләүгә китеп бара. Гаилә елы керде икән, яшьләргә үз йортларын, фатир-ларын булдыру мөмкинлеге кайгыртылсын иде. Хәзер бит авылда йорт салуга, шәһәрдә фатир алуга башка сыймаслык акчалар таләп ителә. Путинны алыштырачак ил башына инфляцияне киметсен, ә яшьләргә үзләрен үз Ватаннарында лаеклы шәхес итеп тоярга, өлкән буынга – игелекле тыныч картлык кичерергә уңайлыклар тудырсын иде дигән өметләр баглыйм.

Хадичә апа Абдуллина,

Бозлау авылының хөрмәтле хезмәт ветераны:

– Элек без күргәннәр белән әлеге тормышыбызны чагыштырсак, бүгенге көнкүрешебезгә гөнаһ зарланырга. Азмы-күпме, пенсияләребезне вакытында өйләребезгә китереп бирәләр, табигый газ белән файдаланабыз, балаларыбыз, Алланың рәхмәте белән булсын, шәһәрдә үз тормышлары белән ярыйсы гына яшиләр, безне дә онытып куймыйлар – һәрчак ярдәмнәре белән генә. Шулай да, авылларыбызның киләчәге тирән борчу уята. Яшь гаиләләрне авылларда саклап калу бүген зур проблема. Чөнки эш урыннары юк. Инде колхозыбызда терлекчелекнең дә очына чыгалар, ахыры.
Ә анда, усалмы-яхшымы, хатын-кызларга эш бар иде. Яңа Президентыбыз, һәр кешегә лаеклы пенсия булдырып, даруларның хакларын чамадан тыш арттырмауны үз контроленә алсын иде. Без бит әле шул дарулар исәбенә генә бу якты дөньяда тора бирәбез.   (Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: Газета ''Миллят'' №5(1) (январь) 2008

«Миллят», № 5(1) (январь 2008 г.)
газета нижегородских татар

В МИРЕ

Палестина

После того как фрагмент стены, разделяющий Египет и сектор Газа был взорван в знак протеста против израильской блокады, сотни палестинцев устремились в Египет.

Около двух третей 12-километровой стены, отделяющей Рафах от сектора Газы, были разрушены в результате 17 взрывов, прогремевших на рассвете 23 января.

С этого момента не прекращается поток жителей Газы, стремящихся в пограничный египетский город Рафах, чтобы купить топливо и товары первой необходимости, дефицит которых ощущался в течение долгих месяцев экономической блокады.

Движение ХАМАС, контролирующее сектор Газа с июня прошлого года, не взяло на себя ответственность за разрушение пограничной стены, однако бойцы движения уже заняли позиции на египетской границе. Полиция ХАМАС останавливает толпы палестинцев, проходящих через границу, и проверяет их багаж на предмет нелегального оружия.

Израиль выразил свою обеспокоенность развитием событий и призвал Египет восстановить порядок. В ответ Хосни Мубарак, Президент Египта, заявил, что его люди позволят палестинцам пересекать границу для покупки предметов первой необходимости, при условии, что при них не будет оружия.

На прошлой неделе Израиль ужесточил экономическую блокаду в Газе в ответ на ракетные обстрелы со стороны палестинских боевиков. Египет косвенно поддержал израильское решение, оставив границу с Газой закрытой.

В ответ на предостережения мирового сообщества о возможном гуманитарном кризисе, Израиль разрешил организовать поставки топлива и продовольствия в Газу. Однако жители Газы по-прежнему сталкиваются с критическим недостатком ресурсов и продовольствия.

Нижегородцы вернулись с благословенной земли

В первых числах января вернулись на родину последние группы паломников из России. В этом году почти двадцать шесть тысяч человек из нашей страны, побывавшие в Саудовской Аравии, отмечают радующие сердца всех мусульман перемены, происходящие на священной земле. Группа нижегородцев спешит поведать о них и своих впечатлениях землякам, родным и близким. А мы, в свою очередь спешим поделиться ими с нашими читателями.

Гаяз-хазрат Закиров, председатель Региональной национально-культурной автономии татар, имам-хатыб Соборноей мечети г. Дзержинска:

— Я во второй раз побывал в Саудовской Аравии: в 1998 году был по приглашению короля Иордании, поэтому у меня есть возможность сравнить уровень сервиса тогда и сейчас. За те годы, что прошли с первой моей поездки, произошли существенные позитивные преобразования. Кааба расширяется, третий этаж Священной мечети предоставлен инвалидам, протянут водопровод с водой зям-зям. В Джамарате (место символического бросания камней) возведена трехэтажная стена, поэтому нет больше опасных столпотворений. Для хождения между холмами Сафа и Марва построена двухэтажная дорога и движение направлено в одну сторону.

Если охарактеризовать жизнь в Саудовской Аравии одним словом, то это тот коммунизм, о котором говорили как о сказке и так ждали в СССР. Однозначно — благодать! Город стал больше,              

3

В РОССИИ И СНГ

 

Башкортостан

В Республике Башкортостан принято решение о создании координационного совета по мусульманскому образованию. В него войдут руководители Башкирского государственного педагогического университета, Российского исламского университета, медресе, представители Совета по делам религий при Правительстве РБ, представители Центрального духовного управления мусульман России и Духовного управления мусульман РБ.

На организационном совещании, которое прошло в Башкирском государственном педагогическом университете, обсуждены вопросы реализации программы развития мусульманского образования в Республике Башкортостан, рассмотрены проблемы разработки стандартов, учебных планов, программ дополнительного образования и переподготовки кадров для представителей светских и религиозных специальностей.

Участники совещания определили рабочие группы, которые непосредственно будут заниматься реализацией пунктов программы. Планируется, что Башкирский государственный педагогический университет совместно со Смольным институтом Санкт- Петербургского государственного университета создадут центр дистанционного образования, в котором будут проходить обучение представители мусульманских учебных заведений, сообщает обозреватель агентства.

Санкт-Петербург

Академический институт восточных рукописей создан в Петербурге на базе филиала Института востоковедения. Такое решение принял 20 января президиум Санкт-Петербургского научного центра Российской академии наук, сообщает Ислам.Ру со ссылкой на ИТАР-ТАСС.

Профессор Ирина Попова, директор обновленного научного центра, сообщила, что его «история восходит к 1818 году, когда здесь был создан Азиатский музей Императорской академии наук».

Среди ключевых направлений деятельности обновленного центра, отметила профессор Попова, «фундаментальные исследования стран и народов Азии, Северной Африки и Тихоокеанского региона, исследование древнего и средневекового Востока».

Коллектив выпустил в свет три тома «Истории Халифата». Этот труд в 2001 году был удостоен Государственной премии. Подготовлены также четыре выпуска справочника «Ислам на территории бывшей Российской империи». Составлена значительная часть компьютерного каталога тибетских рукописей и ксилографов. Подготовлен каталог арабо-христианских рукописей из собрания Петербурга, издан ряд новозаветных апокрифов восточно-христианской литературы, отметила Ирина Попова.

По материалам wwww.islamrf.ru

Центру мусульманской культуры быть!

23 января состоялись публичные слушания по вопросу предоставления разрешения на условно-разрешенное использование земельного участка по Казанской набережной.

При проведении мероприятия со стороны городской администрации и Духовного управления мусульман Нижегородской области, были соблюдены все условия, для того, чтобы слушания считались состоявшимися с правовой точки зрения..

На мероприятии присутствовали автор проекта директор Архитектурно проекторной мастерской Борис Геннадиевич Тарасов, представители Департамента архитектуры и градостроительства Нижнего Новгорода и специалисты отдела администрации по работе с населением и общественными организациями Нижегородской области.

3

Нижегородскую Соборную мечеть посетил посол Ирана в России

23 января с однодневным визитом Нижегородскую область посетил Голамреза Ансари, Чрезвычайный и Полномочный Посол Исламской Республики Иран в РФ. Кроме рабочей встречи с губернатором области в программу визита вошло посещение Нижегородской Соборной мечети и знакомство с деятельностью Духовного управления мусульман Нижегородской области.

3

 

ИЗ ИСТОРИИИ

КНИЖНАЯ ПОЛКА

Юзеев А.Н. Метеор веры. Биографическая повесть о Шихабаддине Марджани. Нижний Новгород: Изд-во «Махинур», 2005. — 40 с.

Книга доктора философских наук, крупнейшего специалиста по истории татарской мусульманской философии ученого-публициста Айдара Юзеева представляет собой биографическую повесть о жизнедеятельности известного татарского теолога, историка и философа Шихабаддина Марджани. Несмотря на то, что сегодня уже собран обширный фактический материал о Марджани, он все еще неизвестен широкой публике как личность: черты характера, окружение, близкие вне поля зрения исследователей, поэтому обращение А. Юзеева к жанру художественной литературы является уникальным.

 

«Хадж российских мусульман: сборник путевых заметок о хадже». Н. Новгород — ИД «Медна», 2008. —

122 с., ил.

Настоящий сборник является первой книгой молодого исследователя Ильдара Нуриманова. Она посвящена 220-летнему юбилею Оренбургского магометанского духовного собрания (1788–1917). Это была наиболее стабильная эпоха развития хаджа. История хаджа для российских мусульман всегда была рассказом о приходе и возвращении в основные регионы мусульманского мира (дар уль-Ислам). От времени независимости мусульманских тюркских государств у нас не осталось непосредственных свидетельств-рассказов о хадже (хадж-наме) с булгарских или золотоордынских территорий. Периодами расцвета хаджа здесь были XI и XIV века. В годы существования ОМДС хадж проделывали муфтии Салим-Гирей Тевкелев и Мухаммедъяр Султанов и муфтий ЦДУМ в 1917–1921 гг. Галимджан Баруди. К этому периоду относятся классические российские хадж-наме. В постсоветские годы хадж вновь стал массовым явлением. В книге раскрыты одновременно те живые чувства, которые испытывают российские мусульмане на священной земле Мекки, и реальные цифры и планы по реализации хаджа. Число российских паломников растет, а значит, хадж должен превратиться в один из институтов, объединяющих российскую умму.

Путь нации татар-мусульман: Шихабетдин Марджани (1818–1889)

Одной из лучших черт татар была способность помнить судьбоносные этапы своей истории. Для нашей нации ими являются история тюркских государств края, принятие Ислама и национальное реформаторство, объединившее наш народ в конце XIX – начале XX веков. Здесь религиозное и светское, духовное и материальное начало неразрывны. Гений Марджани и состоит в том, что он объединил в целое духовное и государственное бытие нашего народа. Когда сегодня перечитываешь сборник «Марджани», выпущенный в 1915 году, удивляешься проникновению его авторов в суть мыслей и дел Марджани. Люди, создававшие сборник, были его истинными учениками и продолжателями. Они понимали, что татары благодаря Марджани почувствовали себя частью мировой цивилизации, но частью отдельной, самостоятельной, не тождественной другим частям.

Авторы сборника, будущие муфтии Галимджан Баруди и Риза Фахретдин и казый Кашшаф Тарджемани, видели в Марджани прежде всего великого улема. Аналогичную позицию занимал и классик тюркизма Юсуф Акчура. Марджани для Тукая — это человек, открывший смысл хадисов и аятов Корана. Марджани — это победитель невежества, сделавший первый шаг к просвещению нации, разбудивший спящих татар. Марджани у Тукая дает наилучшее представление о понимании роли мыслителя среди простого народа.

Краеугольным камнем реформ Марджани была реформа религиозных учреждений, так как в то время наши предки считали себя, прежде всего, мусульманами. Марджани стремился объединить всех мусульман округа Оренбургского духовного собрания в единую нацию, независимо от их племенных названий: булгар, татар, мишар, башкир, ногайцев, сибирских татар. «Кто ты, если не татарин?» — вопрошал он современников.

Неумолимо возникает вопрос: почему Марджани потратил бóльшую часть своей жизни на изучение исламской догматики, философии и истории мусульманского мира? Почему Марджани столь упорно добивался изучения Корана и хадисов в подлинниках, а не в толкованиях, параллельно изучая при этом историю и географию исламского мира? Заметим, что именно таковой является современная научная методика. Марджани по примеру Ибн Рушда (Аверроэса) понимал истинное знание, как идущее от двух источников: от Бога и от практических исследований. Не он пришел к этому выводу, но он обосновал возможность новшеств в мусульманском мире, как происходящих по воле Бога. Он блестяще теоретически и практически решил задачу, как оставаться мусульманином, верным духу Корана, и принимать на себя все новшества современного мира. Татарину рубежа веков эта истина была понятна. Боюсь, что трудно сказать то же самое о наших обрусевших, но европеизированных современниках или об истинных мусульманах, живущих по нормам средневекового домостроя.

Стали ли наши современники умнее, прочитав несколько книг, излагающих европейские теории? Не знаю. Но знаю точно, что у нас нет богослова, равного Марджани, который понятным и доказательным языком объяснил нам права и обязанности современного мусульманина и то, почему утрата религии предков ведет к утрате части самого себя. Не будем заблуждаться: чем массовое крещение ордынских или казанских феодалов и их челяди отличается от массовой русификации советской и постсоветской эпохи? И те, и другие утратили смысл оставаться в рядах последователей своей веры и культуры. И в середине XIX века существовали все более обрусевшие роды. Не будем обольщаться: разница между второй половиной XIX века и началом века XXI была лишь в масштабах проблемы, а не в ее сути. Впрочем, эти обрусевшие татары, как и обрусевшие представители других народов, станут основной силой, развалившей Российскую империю.

Зачем образованный христианин читает Священное писание, иудей — Тору, мусульманин — Коран и труды богословов? Затем, чтобы найти ответы на вечные вопросы. Суть человечества почти не изменилась, а время пророков и великих мыслителей прошло. Поэтому нам нужно ознакомиться хотя бы с одним трудом Газали, или имама Бухари, или, наконец, Марджани, или Фахретдина? Чтение их не будет легким, но разве сотни тысяч татар с высшим образованием не привыкли к изучению научных трудов? В начале прошлого века Риза Фахретдин написал книгу «Дини вэ иджтимагый мэсьэлелэр» («Религиозные и общественные вопросы»), где показал, как нужно совмещать нормы Ислама с реалиями современности. Неужели мы действительно считаем, что 1300-летняя Исламская цивилизация не накопила великих духовных сокровищ, великих истин? Так почему же мы о них практически ничего не знаем? Их знали наши великие от Кул Гали и Сафа Сараи до Хади Такташа до Аяза Гилязова. Может быть, поэтому наш народ и не в состоянии пока дать жизнь новым великим мыслителям, писателям и ученым? Час пробуждения нации не наступит никогда, если мы не поймем величия Кул Гали и Курсави, Марджани и Акчуры, Дардменда и Такташа. Зачем же мы по пятнадцать-восемнадцать лет изучали наследие чужих народов, если мы не можем понять наследие своего народа?

В 1850 году, в 32 года Марджани стал имамом и мударрисом 1-го прихода Казани. Именно с Марджани начинается история Казани как духовной столицы татар. До него все городские медресе находились под контролем одного конкретного бая, фактического хозяина махалли. Марджани создал классический тип медресе, в котором мударрис являлся абсолютно самостоятельной фигурой. На базе медресе возник мутаваллият (попечительский совет), получивший санкцию в Духовном собрании.

В 1860-е гг., в условиях буржуазных реформ в России, Марджани и его ученик Хусаин Фаизхани выступили с проектом создания группы одновременно светской татарской элиты и духовенства, обладающего основами современных научных знаний. После смерти муфтия Габдулвахида Сулейманова в 1862 г. Марджани стремился занять этот пост. Проект медресе у Фаизхани являлся одной из составляющих реформы Духовного собрания.

Марджани приготовил сотни миссионеров Ислама, которые вели затем непримиримую борьбу за сохранение и упрочение веры в качестве имамов, редакторов газет, лидеров благотворительных обществах, писателей, гласных городских дум. Именно Марджани теологически открыл в мусульманском мире дорогу Исмагилу Гаспринскому с его идеей создания нации мусульман России по европейскому образцу.

Марджани создал первую документальную картину истории булгаро-татарских государств, органов самоуправления, основных населенных пунктов, мечетей и улемов. Первым камнем здесь стали недавно открытые труды Фаизхани по истории ханств Касимова и Казани. Марджани определил месторасположение татарской нации в координатах пространства и времени. Гениальность Марджани заключается в том, что он сумел соединить в одно целое и общемусульманскую историю, и историю казанских татар. Описание подъема общественной и культурной жизни татар на началах частной инициативы конкретных лиц, в отсутствие собственной государственности является величайшей заслугой Марджани.

В советские годы мечеть Марджани даже в худшие годы террора оставалась символом Ислама среди татар, а имя Марджани — паролем для всей нации. Он создал нашу историю и наше богословие, то есть объединил разрозненный по племенам народ в единое целое. И пусть мы еще не в состоянии понять роль Марджани как ее понимали в 1915 году, но перед его величием мы почтительно склоняем голову. Несмотря на все искажения в изданиях трудов Марджани, благодаря, прежде всего, работам А.Н. Юзеева, мы начали получать адекватное представление о его роли. Не случайно, что его имя носит Институт истории в Казани и Научно-просветительский фонд в Москве. В новом тысячелетии мы все лучше начинаем понимать, что путь татар-мусульман — это путь, проложенный Шихаб-хазратом.

Айдар Хабутдинов,

доктор исторических наук

ТЕМА НОМЕРА

1чище, красивее, благоустроеннее, появилось много новых великолепных гостиниц и небоскребов. Идеальный порядок во всем, нет пьянства, почти нет преступности, дороговизны. Остров в раскаленной пустыне превращен в райский уголок на земле. Тоннели буквально врезаются в горы. Транспортные развязки поражают своей совершенной продуманностью, а дороги идеальным покрытием. Там мало зелени, но как арабы трепетно относятся к ней, как заботятся и берегут зеленые насаждения!

По неофициальным данным ежегодно в Саудовскую Аравию приезжает семь миллионов людей со всего мира и при этом арабы умеют сохранить порядок, великолепие и законопослушность в стране. Как сказано в Коране: «Мы создали вас разными народами, разными племенами, чтобы вы познавали друг друга».

Оказавшись среди стольких единоверцев не можешь не испытать чувства гордости от сознания принадлежности к великой Умме! Для сравнения, из православной России на Рождество в Израиль отправилось около пяти тысяч христиан, а мусульман в этом году в Мекку прибыло не менее двадцати шести тысяч. Впечатляет!

Люди стойко переносят все трудности связанные со сменой климата, помогают друг другу, и с азаном миллионы мусульман молятся Аллаху в один момент».

Асяат Эксанов:

— Это был первый хадж в моей жизни, и я убедился — это очень ответственное и сложное дело, хотя многие и утверждают обратное. Прежде всего, это колоссальный стресс, моральное потрясение, от осознания того, что ты находишься в самой Мекке, в сердце мусульманского мира. Не передать словами ощущения от первого посещения главной мечети мира. Мне кажется, это похоже на состояние невесомости. Когда находишься там, появляется ощущение, будто жил здесь всю жизнь, здесь родился и должен жить на этой земле. В этой мечети как нигде больше чувствуешь, что жизнь заключается в поклонении Аллаху. Не один из многих городов, в которых я побывал, не производил на меня такого впечатления как Мекка. Обычными словами его не выразишь, каждый мусульманин должен использовать любую возможность увидеть это великолепие своими глазами.

По возвращении из паломничества я чувствую себя совершенно другим обновленным человеком, сбросившим с себя тяжелый груз. Я осознал, что такое мирская суета, и как по настоящему нужно поклоняться Создателю. Намерен больше не совершать греховных дел, а те которых не избежал раньше, постараюсь заслужить милость Всевышнего и искупить. Я уже никогда не смогу смотреть вглубь себя и на мир вокруг, взглядом который у меня был до свершения этого чуда — паломничества к священным для мусульман местам.

И так хотелось бы иметь возможность прожить новую жизнь заново, но совсем по-другому, осмысленную и осознанную!

Адиля Черкасова:

— Благодарю Всевышнего Аллаха Милостивого и Милосердного за возможность второй раз совершить хадж, за то, что позади те времена, когда совершить паломничество было крайне сложно! Моя мама рассказывала о том, как жители нашей деревни Татарское Маклаково много месяцев шли пешком в Мекку. И тогда воспоминания хаджиев становились народным достоянием, и в моей памяти они оставили очень глубокий след.

Конечно, сейчас намного легче и безопасней совершать паломничество и в Мекке, все больше делается того, чтобы люди не погибали и не получали травмы в давках у наиболее посещаемых мест.

Находясь на священной земле, испытываешь необыкновенную радость мощную позитивную энергию, с которой ничто в мире не может сравниться, на время забыть о мирской жизни и ощутить могущество и величие Всевышнего. Приближение к Каабе придает паломнику сил на преодоление всех трудностей на пути своего не легкого дела. Хадж совершенствует веру, позволяет пережить подобие Судного дня, помогает проникнуть в тайну слов «Умрите до смерти».

Но самое ценное при совершении паломничества, конечно же, это приблизиться к истокам своей религии, совершить обход Каабы — первого в истории человечества храма, посвященного Аллаху, поклониться святым местам, связанным с возникновением и становлением первого исламского государства, во главе с Пророком Мухаммадом (мир ему и благословение Всевышнего).

Приятно сознавать себя частицей огромного исламского мира, гордость от причастности к великой Умме.

Я постоянно искренне молила Всевышнего не оставлять мусульман без Своей милости и покровительства. Совместно и каждый по отдельности молились за Умара-хазрата, его семью и всех хазратов Нижегородской области, которые помогли нам подготовиться и совершить этот хадж. Да прибудет с ними милость Аллаха и благополучие в обоих мирах!

Ильдар Нуриманов

1Нижегородскую Соборную мечеть        посетил посол Ирана в России                

Голямреза Ансари выразил благодарность руководству ДУМНО и Умару-хазрату лично за внимание, оказываемое с его стороны представителям Ирана в РФ, в частности, за неизменные поздравления с национальными праздниками Ирана. Он высоко оценил образовательную и издательскую деятельность ДУМНО и выразил надежду на налаживание более тесного сотрудничества с российскими мусульманами.

Чей покой нарушают мечети?

«Здесь не будет мечетей! Будет русский пейзаж! Русские идут!». Листовки с таким содержанием обнаружили 19 января пришедшие в Соборную мечеть Нижнего Новгорода служащие мечети и Духовного управления мусульман, а также прихожане на заборах по всей близлежащей территории и на стенах и дверях самой мечети.

Судя по плохому качеству изображения, оригинал взят из Интернета, а распечатаны листовки на обороте листов из курсовой работы студентов Нижегородского политехнического университета. Но о небрежности хулиганов свидетельствует не только это. Подобная провокация может являться плодом деятельности только исторически неграмотных людей по двум причинам. Во-первых, мечети на Нижегородчине функционировали с VII века и на протяжении всех этих лет являлись символом многонационального и многоконфессионального сотрудничества и дружбы. Во-вторых, русские, которые неожиданно «идут» в листовках, всегда жили на Нижегородской земле и мирно сосуществовали с мусульманами, несколько веков живущими в области. Как отметил президент России Владимир Путин на празднествах в честь тысячелетия Казани: «Фактически, защищаясь от других иноземных захватчиков, и Русь, и Поволжские ханства одновременно, а часто и вместе, отстаивали право на то, чтобы окончательно укрепиться на своей исконной земле».

Произошедшее прокомментировал заместитель председателя ДУМНО Абдулбари-хазрат Муслимов:

— Я не понимаю, кому и зачем нужно было расклеивать провокационные листовки. Какой дискомфорт приносит нижегородская Соборная мечеть, являющаяся признанным архитектурно-историческим памятником начала прошлого века? Она гармонично вписывается в архитектурный ансамбль города.

Ее открытие состоялось в трагичном для России 1915 году, когда мусульмане и христиане вновь защищали нашу общую Родину от очередного нашествия с Запада. С минбара Нижегородской Соборной мечети имамы призывали мусульман бороться за свое Отечество, как в 1612 году, но позднее их ждала тяжелая участь. В 1930-е гг. мечети Нижегородчины, как и ее церкви, были закрыты, духовенство всех конфессий подверглось репрессиям. Минарет Нижегородской Соборной мечети вновь поднялся над Волгой в годы окончания эпохи атеизма, когда над великой рекой вновь возвысились минареты мечетей и колокольни монастырей, напоминая, что коренные жители этих мест не забыли завет единого Бога и полны истинной веры. Что происходит сейчас в стране, в которой народы стали братскими за многовековую историю, вместе воевали против внешних и внутренних врагов, пережили годы испытаний и больших радостных перемен?

Тысяча мусульман посещает мечеть, и слушает проповеди, призывающие к толерантности и мирному сосуществованию с соседями, молятся о стабильности и благополучии в России.

Мы более чем уверенны, что авторы листовок не являются выразителями мнения всех нижегородцев, многолетняя деятельность ДУМНО, Регионального объединения мусульман, все наши инфраструктуры находят понимание у руководства области и города во всех вопросах, нас связывает опыт плодотворного сотрудничества, и мы выражаем надежду на то, что администрация города обратит внимание на этот вопиющий факт и примет соответствующие меры.

1Центру мусульманской культуры быть!

Публичные слушания вела руководитель Строительного одела ДУМНО Наиля Шавкатовна Мухарметова. Они прошли в корректной и очень доброжелательной атмосфере.

Больше всего народ интересовался вопросом, каким будет Центр мусульманской культуры? Его размер, внутренняя отделка, сколько будет помещений внутри и каких размеров? Все присутствовавшие активно участвовали в диалоге, возлагали свои надежды на этот объект высокой социальной значимости. В каждой реплике выражалась ставшая единой для всех мусульман области мысль о том, что Центр должен стать местом, где люди будут собираться для решения общих проблем, совместного празднования знаменательных событий и просто для культурного проведения отдыха. Старейшины обратились к представителям светской власти с просьбой как можно скорее подписать все необходимые документы и, наконец, разрешить начало строительства.

Нижегородские татары в Польше

В кон. XIX — нач. XX вв. татары с. Камкина, с. Кочко-Пожарки (Сергачского р­на Нижегородской обл.) и других сел области начали активные торговую деятельность на территории Польши: в городах Краков, Варшава, Бамут и др. Нижегородские татары познакомились там с польскими татарами, жившими на территории Польши со средних веков. Многие женились там на «полячках» — татарках польского происхождения. Дело шло к образованию в Польше татарской колонии. Даже пост главного имама­хатыба Соборной мечети Варшавы занимал уроженец нижегородского татарского села Кузьминки Даян Абдрахимов (с 1905 по 1910 г.). Многие нижегородские татары работали на польских фабриках, принадлежавших евреям. Прервала этот процесс Первая мировая война: некоторые татары были высланы из Польши.

КАЛЕЙДОСКОП

«Чайхана» открыла свои двери!

В конце 2007 года наконец обрела помещение «Чайхана», организованная клубом «Шатлык» при РНКАТНО. 27 января в клубе состоялась уже вторая встреча нижегородских татар с паломниками, совершившими в конце 2007 года хадж. О ней наш сегодняшний рассказ.

Состоявшаяся вчера встреча определила новый уровень и значимость подобных мероприятий для всех участников и в целом для представителей нации нашего региона.

Число собравшихся в «Чайхане» приятно удивило даже организаторов приложивших для этого много усилий. Рассказы людей, побывавших на святой для мусульман земле, их наблюдения относительно идеальной продуманности государственного устройства там, подтолкнули присутствовавших к интересной и содержательной беседе. Получился очень живой диалог между представителями разных возрастов и интересов.

Обсуждались такие проблемы как необходимость сохранить индивидуальность малого народа, отсутствие консолидации в вопросах национальной политики, проблемы религиозного воспитания и внедрения исламской культуры среди татарского населения Нижегородской области. Говорилось также о необходимости использовать все имеющиеся возможности для пропаганды национальной и религиозной культуры, поддерживать религиозных деятелей, национальные СМИ и общественные объединения, способствующие сохранению культуры и сплоченности внутри нации.

После окончания мероприятия в беседе с корреспондентом посетители «Чайханы» недоумевали, услышав вопрос «Понравилась ли Вам сегодняшняя встреча»?

Предлагаем вашему вниманию отзывы тех, кто участвовал во втором заседании клуба.

Гаяз Закиров, председатель РНКАТНО:

— Еще раз побывав в Саудовской Аравии, я укрепился во мнении, что нам просто необходимо внедрять методы воспитания общества с огромным успехом воплощенные там. На сегодняшний день мы наблюдаем ощутимые пробелы в вопросах  духовно-нравственного воспитания в нашем обществе.

В   Соборной мечети Нижнего Новгорода работают высоко отмеченные в России религиозные деятели, а Дамира-хазрата я лично считаю молодым гением. Все имамы мечетей области обладают хорошими религиозными знаниями, но при этом не имеют — я считаю незаслуженно — достаточного влияния на мусульманское население региона. А причина одна: даже те, кто приходят в мечеть для совершения джума-намаза не находят времени прислушаться к проповедям, а ведь в них заключается мудрость Корана и хадисов… Хазраты изыскивают любую возможность поговорить с народом, положительно воздействовать на него, но, как правило, не находят понимания у прихожан, только из-за отсутствия у них желания прислушаться. Все это — последствия атеистического воспитания, плоды которого мы сейчас пожинаем, и пока еще не поздно пора вспомнить, что мы и не азиаты, и не европейцы, нужно возвращаться к истокам своей нации и религии, быть искренними в своей вере и чистыми перед нацией, делать все для развития культуры, традиций, поддерживать наши сайты, периодические издания, новую превосходную газету «Мишар доньясы». И, конечно, очень важно регулярно встречаться обсуждать наши перспективы, проблемы возрождения национальной культуры, возвращения к нашим истокам.

Тахир Телепов, генеральный директор Управляющей компании:

— РНКАТНО ведет нужную и очень важную для татар деятельность. Познакомившись во время совместного совершения хаджа с руководителем автономии Гаяз-хазратом, я понял насколько это высокообразованный человек, прекрасно владеющий родного языка, очень мало людей так превосходно владеющих татарским литературным языком и поэтому такие личности нужно ценить и поддерживать начатое РНКАТНО и клубом «Шатлык» дело. Конечно, впереди сложный процесс возвращения к национальным истокам, но мы постараемся помочь, и я призываю татар, быть активней, не растворятся в чужой культуре, сохранять индивидуальность нации.

Огромное спасибо всем организаторам мероприятия, я очень рад, что побывал на нем и отныне имею возможность регулярно встречаться с представителями моей нации.

Рафаиль Битряков, студент Нижегородского коммерческого института, участник татарского ансамбля «Туган як моннары»:

— Об этом мероприятии я узнал от своей бабушки. Она сказала, что все желающие могут прийти на встречу с хаджиями и послушать рассказы о пребывании на святой земле. Я не подозревал, что в Нижнем Новгороде есть «Шатлык», думал он только в Москве функционирует, но сегодня много узнал о деятельности клуба, где он расположен. Получил очень хорошие впечатления от общения. Узнал мнение разных людей во время дискуссий о государстве, политике, религии в стране. Поддерживаю идею единения и сотрудничества татар, приветствую деятельность РНКАТНО и «Шатлыка». Желаю «Чайхане» развиваться и активизировать работу с населением. Предлагаю устраивать лекции на интересующие темы. Кстати я очень хотел бы узнать больше о разнице между суннитами и шиитами. Уверен, что в большинстве наша молодежь даже не знает, к каком течению принадлежит». Я убежден, что нельзя проводить четких параллелей между религией и светской жизнью мусульманских народов. Эти понятия должны быть неотделимыми друг от друга, духовно-нравственное воспитание нации возможно лишь при их содействии. И еще один важный фактор единство и сплоченность в народе, а для этого просто необходимы подобные встречи! «Чайхана» очень нужна моему народу!

Наиля Бикчурина, студентка

4 курса медресе «Махинур»:

—Сегодня на занятиях в медресе нам сказали об этом мероприятии, и мы все, не раздумывая, решили прийти сюда.

Просто счастлива, что прилагаются усилия для возрождения национальной культуры. Благодарю Всевышнего, что я попала на этот меджлис, ведь все совершается лишь по Его воле!

Мы получили неправильное воспитание и надо сделать все, чтобы наверстать упущенное, а для этого нам надо встречаться, делиться своими знаниями и опытом, быть  вместе, единой семьей. Татары должны сплотиться и сблизиться. Хвала Всевышнему, что отныне у нас есть гостеприимная «Чайхана»!

Алия Муллина, абыстай:

— Большое спасибо Зиле Ахмадуллиной, которая позвонила мне и сказала, что будет встреча с хаджиями. Я не раздумывая решила придти и внука своего пригласила. Очень хорошо, что отныне у татарской молодежи и у пожилых людей будет место, где можно встречаться, знакомиться, общаться. Рада, что теперь люди всех возрастов будут иметь возможность узнавать друг друга, обсуждать волнующие нас темы. Рахмат!»

 Ляйля Бадамшина, пенсионерка:

— Я сегодня очень плохо себя чувствовала, но не придти сюда не могла и очень рада, что не осталась дома. Узнала очень много полезной информации о своей нации, о религии. Мы находимся, в какой то информационной блокаде, если раньше хотя бы по пятницам можно было хоть что-то посмотреть по телевизору, то теперь мы лишены этой возможности и ничего не знаем. Создать «Чайхану» — превосходная идея, теперь будем собираться здесь, беседовать с единомышленниками. По большим праздникам, конечно, будем посещать в объединяющую всех мусульман области Соборную мечеть, а будни дни встречаться здесь для обсуждения светской жизни, проблем и радостей татар нашего региона. От всей души желаю, чтобы приходило как можно больше людей и скорее был построен Нижегородский центр мусульманской культуры, чтобы можно было вместить всех желающих».

Подготовила Зайнаб Ахмедрахимова

Наши земляки

Алимов Заки Жиганшевич

Родился в 1923 г. в селе Грибаново Сергачского района в семье крестьянина. В 1941 г. окончил среднюю школу в Казани. Призван в ряды Красной армии, направлен в Чкаловское военно-медицинское училище. С 1942 г. — в действующей армии, командир санитарного взвода. 1943 г. — тяжелое ранение в наступательном бою на Курской дуге, 1944 г. — контузия на территории Латвии. Демобилизован в 1946 г. в звании лейтенанта медицинской службы.

В 1953 г. окончил Казанский медицинский институт. После ординатуры — врач-хирург республиканской клинической больницы. 1962 г. — защита кандидатской диссертации, работа на кафедре госпитальной и общей хирургии Казанского мединститута. 1973 г. — защита докторской диссертации и работа зав.филиалом кафедры общей хирургии. Автор 41 научной работы, в том числе монографии. Впервые установил существование феноменов гиперактивных зон. Участник многих научно-практических конференций. Награжден орденами Красной Звезды, Отечественной войны I степени и многими медалями.
С 1989 г. на пенсии.

Живет в Казани.

ЛИКБЕЗ

Дагват (араб. «призыв») — проповедь Ислама, донесение слов Всевышнего до каждого жителя земли. Современная жизнь подтверждает важность дагвата, учитывая негативное воздействие на умы различных исламофобских средств массовой информации. В основе мирной проповеди Ислама лежит пример Пророка Мухаммада, который вел дагват среди своих соплеменников в течение всей своей пророческой миссии — 23 года.

В основе дагвата лежит принцип грамотности и благожелательности проповедников согласно хадису Пророка: «Будьте вестниками благого, а не отталкивайте, облегчайте, а не создавайте трудности». Вожди племен бедуинов, приходившие к Пророку только для того, чтобы заключить мир, уходили уже мусульманами, т. к. не могли устоять перед проповедью человека, которого Сам Всевышний назвал Милостью для миров.

Благодаря мудрым проповедям глашатаев истины сложилась мусульманская умма, более чем наполовину состоящая из потомков индо-буддийской цивилизации. Это полностью разрушает теорию распространения Ислама «огнем и мечом», поскольку именно здесь она не имеет под собой абсолютно никакой почвы. Более того: абсолютное, подавляющее число современных мусульман являются потомками христиан, индо-буддистов и тенгриан, которые приняли Ислам в результате дагвата.

Адат (араб. «обычай») — народные традиции, обряды и обычаи доисламского происхождения, не отраженные в шариате. Изначально шариат развивался под сильным влиянием адата арабских племен, населявших Хиджаз, и вобрал в себя многие адаты в качестве дополнительного источника права. Однако впоследствии адаты других, неарабских народов, принимавших Ислам, стали рассматриваться арабами с негативной точки зрения.

Сегодня ситуация с применением адата в шариате во многом напоминает эпоху Омейядского и раннеаббасидского Халифата: в арабском мире, и прежде всего в Саудовской Аравии, отношение к адату неарабских народов крайне отрицательное, и за каждым таким адатом представителям буквалистского подхода к шариату видится бидаат. В то же время А. активно представлены в обычной жизни мусульман­неарабов, в т.ч. в России, и многие старинные адаты, даже не находящие обоснования в шариате, де-факто давно превратились в часть мусульманской общественной и религиозной жизни.

  (Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: Газета ''Мишар дуньясы'' №3(12) (февраль) 2008

Мишәр дөньясы , № 3 (12) (февраль 2008 г.)
Нижгар татарлары газетасы

«Мишәр дөньясы» газетасы хезмәткәрләре, газетаның тышкы кыяфәте сокланырлык, ә эчтәлегенә килгәндә, шәхсән мин, аны канәгатьләнерлек дип әйтер идем. Чөнки һәр башлангыч эштә шактый кытыршылыклар була. Әмма ләкин, шуңа да карамастан, «Мишәр дөньясы» кызыклы, информациягә бай булып чыга. Уйлаганымча, анда очраклы рәвештә генә җыелган кешеләр түгел, ә чын профессионаллар тупланган булырга тиеш. «Тоттым-алдым – яздым-бәрдем» белән генә андый эштә булмый, аңгарам. Газета эше, гомумән журналистлар һөнәре – бигрәк җаваплы кәсеп. Тикмәгә генә СМИны дүртенче власть дип әйтмиләр бит.

«Мишәр дөньясы» газетасын  киләчәктә подписка ясап алдырыр идем. Әле бит ничек, кем, кайдан өлгерде, шуннан алды. Икенчедән, миңа калса, сезнең газетага язылучылар саны ничек күбрәк булыр, шулкадәр газетагызны тагын да яхшырак, кызыклырак чыгарыр өчен ул сан сезгә өстәмә  стимул бирер иде, аеруча, бүген, кайчан Нижний Новгород өлкәсендә ике татарча газета чыга башлады.

Кулга төшергән саннарыннан чыгып ни әйтмәкче булам, «Мишәр дөньясы» кыска гына вакыт эчендә ярыйсы гына аякка басты кебек. Шулай шәп кенә старт алган очракта инде якын киләчәктә аны атналык итеп күрәсе килә. Ә тора-бара – күпбитле басмага әверелсен иде. Тик күләмен арттырам дип, сыйфаты турында бер үк оныта күрмәгез. Бу сүзләр, әлбәттә, газетаның тышкы кыяфәтенә генә кагылмый, ә материалларның эчтәлегенә дә, гомумән, тематикасына да. Тематика дигәннән, сезнең, журналистларның, Россияне бөек держава ясаган авылларның киләчәген кайгырту мәсьәләсе көн кадагыннан төшәргә тиеш түгел. Бүген бу проблема иң актуаль. Чөнки Россиянең ышанычлы тылы нәкъ авылларда.

«Мишәр дөньясы» газетасының озын-озак яшәвен, ә иҗади коллективының укучыларына намус белән хезмәт итүләрен телим.

Гаяр Әббәсов,

 Кызыл Октябрь районының эчке эшләр бүлеге начальнигы.

 

Редакциядән. Күптән түгел Гаяр Сәмиуллович үзенең 45 яшьлеген билгеләп үтте. Шул уңайдан, без аны чын күңелдән котлыйбыз һәм авыр хезмәтендә җиңеллек телибез!

Батырлар онытылмый

Сафаҗай авылында икенче ел рәттән февраль аенда милли көрәшебез буенча мәйдан тоткан батырлар истәлегенә көрәш турниры оештырыла.Үткән елда Харис Хөсәинов истәлегенә үткән турнир агымдагы елның 3 февралендә Рафаэль Әббәсовның истәлегенә бәйрәм булып  кире кайтты. Бу истәлекле турнирда төбәгебезнең 11 авылыннан 120 көрәшче катнашты.

2009 елдагы турнир авыл администрациясе башлыгы игъланыннан, танылган көрәшче Хәлим Хисаметдинов истәлегенә оештырылачагы билгеле булды.

Фотода: сулдан уңга Р. Рамазанов (икенче урын), Р. Сабитов (турнир батыры), Ф.Сәйфетдинов(өченче урын). Алгы рәттә Рафаэль Әббәсовның хатыны, Сафаҗай мәктәбе укытучысы Венера Әнвәровна.

Әнвәр Камалетдинов фотосы.

Сайлаулар-2008

КАНДИДАТЛАР БИЛГЕЛЕ

Мәгълүм булганча, 2 декабрьда Президент сайлаячакбыз. Бөек Россиябезне җитәкләргә дип РФ Үзәк сайлау комиссиясендә теркәү узган дүрт кандидатның кайсына өстенлек бирербез икән? Путин тәкъдим иткән Дмитрий Медведевкамы, коммунистлар лидеры Геннадий Зюгановкамы, ЛДПР җитәкчесе Владимир Жириновскийгамы, әллә Демократик партия рәисе Андрей Богдановкамы?

Президент сайлаулары белән беррәттән Пилнә районы халкы җирле Земство җыенына депутатлар да сайлаячак. Ә инде аннары халык ышанычын яулаган депутатлар үз араларыннан район башлыгын сайларлар.

Сафаҗай авылыннан депутатлыкка булган 2 мандатны 5 кандидат дәгъвалар. Алар да булса: Шамил Нуриманов – Киров СПКсы рәисе, Рамил Мусин – мәктәп директоры, Рөстәм Сабитов –фермер, Шамил Таҗуризин – Н.Новгород сату (сбытовой) компаниясе инженеры, Хәмзә Мәхмүтов– отставкадагы юстиция киңәшчесе.

1 мандатлы Петрякс сайлау округыннан ике кандидат теркәлгән: Рафек Хәсәнов – җирле «Петряксинский» СПКсы рәисе һәм Әнвәр Сабиров – элекке хәрби.

1 мандатлы Мочали сайлау округыннан да ике якташыбыз Пилнә районы Земство җыенында депутат булырга омтылалар. Алар: Зөфәр Заеров– «Заречное» крестьян-фермерчылык хуҗалыгы башлыгы һәм Мирзахлям Абдулганиев – ОАО
«Нижегородавтотехобслуживание» сенең Пилнә филиалы директоры.

Шул ук көнне Кызыл Октябрь районының Кече һәм Зур Рбишча күпмандатлы сайлау округында, депутат Рәис Хайретдинов федераль хезмәткә күчү сәбәпле, аның урынына җирле Земство җыенына барырга 5 кандидат теләк белдергән: Абдулбәр Әндәрҗанов – РУЖКХ начальнигы, Рамил Мөхәммәтҗанов – «Тахым» предприятиясе җитәкчесе, Ваиз Хәйретдинов – вакытлыча эшсез, Рамил Юсипов – «Серп и молот» СПКсы рәисе, Мансур Шәрәфетдинов – ОАО «Краснооктябрьская сельхозтехника» ның генераль директоры.

Ышанам, безнең милләттәшләр бу сайлауларда да зур активлык күрсәтерләр һәм тавышларын ышанычлы кандидатларга бирерләр.

Альбина Җаббарова

үз хәбәрчебез

БУ САНДА:

Поликлиника кайчанга ачылыр?

Фоттода:

Ә.С.Мостафин, Уразавыл узәк хастаханәсенең баш табибы.

 

Журналистика җаныма якын   3

 

Игелекле Моклока егете  6

 

Фәнис ЯРРУЛИНга 70 яшь  7

ВАКЫЙГАЛАР

      Искитәрлек төзелеш

Кыска вакыт эчендә Кызыл Октябрь районының үзәге булган Уразавылда өч катлы матур таш бина калкып чыкты. Беренче карашка, бирегә тагын Валемеевлар кебек инвестор килгән дә, ниндидер производство ачкан дип уйларга мөмкин. Юк, бу – әле Уразавыл хастаханәсенең төп блокларының дәвамы булырга тиешле поликлиника узган гасырның ахырында ук гамәлгә кертелә торган объект менә әле генә, яңа гасыр башында гына, 11 ел узганнан соң гына тәмамланып килә.

Уразавылга бару уңаеннан, булачак поликлиникага кереп чыкмый булдыра алмадык. Чынлап та, тулар-тулмас бер ел эчендә искитәрлек зур эшләр башкарылган. Ләкин тәмамлыйсы эшләр дә байтак әле. Эчке эшләрдән тыш, бу яңа бинаның тирә-як территориясен рәтлисе бар. Ә ул эшләрне бары тик яз, җәй айларында гына башкарып була. Икенчедән, төзелешнең ике катын йөреп чыкканнан соң, без бер кабинетта да бер генә дә яңа медицина җиһазы урнаштырылганын күрмәдек.

Чыгып барышлый без тагын А.Б.Звездинга, бу төзелешне алып баручы “Нефтезаводстрой” берләшмәсенең прорабына, “21 февральда тапшырырбыз” дигән сүзләренә шикләнеп, берничә сорау белән мөрәҗәгать иттек.     

– Тирә-як территорияне төзекләндерү, аңлыйсыздыр, хәзер мөмкин түгел. Элеккөз бу эшне башкармакчы идек, җирле түрәләр белән аңлашу таба алмадык. Гарантияле хат язып калдырырбыз да, язын кайтып эшләрбез, бүтән чара юк. Поликлиниканы җиһазландыруга килгәндә, миңа калса, җиһазлары, бүтән кирәк-яраклары әлегә тулысынча кайгыртылмаган да, ахры. Мөгаен, бу очракта да шул чарага бармый хәл булмас, – диде Александр Борисович.

Шуннан соң, мин Уразавыл үзәк хастаханәсенең баш, РФның атказанган табибы, Нижний Новгород өлкәсенең хөрмәтле гражданы Ә.С. Мостафин белән очраштым. Ул миңа алдан Уразавыл хастаханәсе тарихына кыскача экскурс ясады. Җылы сүзләр белән яңа хастаханә биналары төзергә булышкан түрәләрне искә алды. Шул исәптән 90 еллар башында өлкә башкарма комитеты рәисе булып торган А.Соколовка, район башкарма комитеты рәисе Ш.Каюмовка, элекке Дәүләт Думасы депутаты, хәзер Н.Новгород мэры В.Булавиновка, аның ярдәмчесе Х.Хакимовка рәхмәтләрен белдерде. Аннары гына бу поликлиникага килеп җиттек. Менә монда Әнвәр Сафинович иксез-чиксез рәхмәтләрен бүгенге губернаторыбыз Валерий Шанцевка тәмам яудырды.

Дөрес тә бит, ул булмаса, Кызыл Октябрь районы бу поликлиниканы күрер идеме икән? Ә кызылоктябрьлылар, рәхмәт әйтер өчен булса да, Валерий Павлиновичны өлкәдә бердәнбер булган милли районда күрү бәхетенә кайчанга ирешерләр икән соң?

Әнвәр Сафиновичның сүзләреннән аңлаганымча, поликлиника февральда түгел, майда да ачылмас, күрәсең. Түбәндәге документка күз салыгыз әле.

Дөрес, бу хат белән ул Н.Новгород өлкәсенең сәламәтлек саклау министры А.В. Карцевскийда үзе булган. Александр Валентинович Әнвәр Сафинович алдында ук урынбасарларын җыеп оператив утырыш оештырган һәм бу проблемада ярдәм итәргә ышандырган. Ярый әле русларда йөргән бер әйтемдәгечә килеп чыкмаса: “Обещанного ... ждут”. Ә миңа калса, Медицина хезмәткәрләре көненә туры китереп ул тантаналы ачылса - идеаль вариант булыр иде. Мин бит Әнвәр Сафиновичны аңлыйм, ашык-пошык вак-төяк “недоделкалар” белән яңа поликлиника ачылса, тора-бара ул вак-төякләрнең зур мәшәкатьләргә әверелүе мөмкин. Чөнки бездә һәрвакыт “калган эшкә кар ява” - монысы инде үзебезнең әйтемнәрдән.

- Әнвәр Сафинович, бер газетада бастырылган әңгәмәгездә кадрлар мәсьәләсенә тукталып, “табиблар арасында 65-70 проценты пенсионерлар, шәфкать туташларының 55-60 проценты пенсия яшендә инде”, - дигәнсез. “Өлкә сәламәтлек саклау департаменты һәм медицина университеты белән берлектә районга яшь белгечләр китерү юлын кайгыртабыз”, - дип тә әйткәнсез. Бу кайгыртуыгыз конкрет нәрсәдә чагыла? – дим.

- Бүген максатлы программа буенча 12 егет-кызыбыз Н.Новгород Дәүләт Медицина Академиясендә югары белем ала. Тагын 18 яшүсмеребез – махсус урта белем алу юлында. Иншалла, яңа поликлиникага яңа яшь белгечләребез бик теләп килер дип ышанабыз. Бу өлкәдә өметләребез аклануга тагын бер мөһим этәргеч - “Сәламәтлек” милли проекты.

Менә шушы эшләрнең очына чыга алсам, тыныч кына үз вазыйфаларымны ышанычлы кешегә тапшырыр идем, - ди әңгәмәдәшем.

Әлеге сөйләшүебездән ачыкланганча, Кызыл Октябрь районында бүген 19 медицина пункты эшләп килә. Иң яхшылары – Рбишчаларда икән. Зурсында медпункт белән Фәүзия Бедретдинова җитәкчелек итә, ә Кечесендә - Фәрхәнә Айсина.

Поликлиникага кайтканда, шундый ямьле, төзек биналар ничек бизәр иде Уразавылның үзәк урамын!

Олег Әндәрҗанов

Фотода:

яңа поликлиника бинасы.

Автор фотосы

Бер җөмлә белән              

ПИЛНӘ районы мөхтәсибе Илһам хәзрәт Аллямовны Сафаҗайның беренче мәхәллә мөселманнары үз мәчетләренә имам итеп сайладылар.

КЫЗЫЛ ОКТЯБРЬ районында гражданнар оборонасы һәм гадәттән тыш хәлләр комитеты начальнигы итеп пашатлы Р.Ә. Абдуллин билгеләнде.

ЗУР РБИШЧА урта мәктәбендә 23 февральда, ирләр бәйрәме көнне, күренекле Садековлар гаиләсе мәктәп укучылары арасында татар-мишәр көрәше буенча районара турнир оештыралар.    

ПИЛНӘ Үзәк китапханәсендә “Нижегородская губерния – дорога в 21 век” дип аталган китаплар күргәзмәсендә коммунистлар заманында Пилнә район партия комитетының беренче секретаре булган хөрмәтле якташыбыз Нәим абый Абдуллинның “От родной земли” китабы да үзенең лаеклы урынын алган иде

ЯҢА һәм ИСКЕ МОЧАЛИ авыллары китапханәләре янгын сигнализацияләре һәм нормага тәңгәл килгән ут сүндергечләре белән тәэмин ителгәннәр.

ТАТАР МОКЛОКАСЫна инвестор (ООО Агро-1) килү уңаеннан, ничәмә еллар “кысыр” яткан авыл хуҗалыгы җирләре, яңа технологик алымнар куллану нәтиҗәсендә, чәчү әйләнешенә кайтарыла башлады.

САФАҖАЙда, Яңа ел бәйрәм көннәрендә  4 туй  уйналган һәм бер бала дөньяга килгән.

 ЯНДАВИШЧА администрациясе башлыгы Рафаэль Ильясов, карамагында булган Өчкүл авылында газлаштыру эшләрен кызу тоту ниятеннән чыгып, газчыларны җылы урын, кайнар аш белән тәэмин итүне кайгырткан.

АНДЫга зәңгәр ягулык килү белән, Губернатор ярдәме йөзеннән Сергач районына юлланган 277,5 мең сумның бер өлеше әле шушы авылда урамнарны яктыртуга да тотылачак.

 УРАЗАВЫЛ администрациясе таушалган бинадан, ниһаять, кеше кабул итәрдий бинага күченгән: ул хәзер хәрби комиссариат бинасында, тик керү кунакханә ягыннан.

СЕРГАЧта татар теле һәм әдәбияты буенча өлкә олимпиадасы булып үтте: Кызыл Октябрь, Сергач, Пилнә, Спас һәм Сечен районыннан җыелган 34 укучы арасыннан республикан олимпиадага юлламалар яулаучылар турында киләсе санда хәбәр итәрбез.

“ПЕТРЯКСИНСКИЙ” күмәк хуҗалыгының бозау караучысы Х.Абдулмянова узган ел нәтиҗәләре буенча Пилнә районы татар авылларыннан алдынгылар сафында берүзе генә булса, алдынгы сыер савучылар тезмәсен биш сафаҗайлы башлап җибәрә.

 ЯНДАВИШЧА да, Өчкүл сыман, Газпром программасына керү юлында, ә бу - шәхси хуҗалыкларга газлаштыру шактый арзанга төшәр дигән сүз.

КЕЧЕ РБИШЧА мәктәбендә, балаларны китап укуга тарту нияте белән, Кызыл Октябрь мәктәп китапханәләре методик берләшмәсенең семинары булып үтте.

МӘДӘНӘ медицина медпунктына югары белемле белгеч – гаилә табибе Хумор Хамитовна Җаббарова килде.

БОЗЛАУ администрациясенә кергән авыл халкы 2 мартта әле җирле Советка Ирек Салихҗанов (эшмәкәр) һәм Мөнир Талипов (пенсионер) кандидатларыннан депутат та сайлаячаклар, ә Спас районы Земство җыенына депутатлыкка бу округтан бердәнбер кандидат булып Вәүдәт Мтиуллин гына бара. 

ИШАВЫЛДАН башлап эшчәнлеген җәелдерә башлаган “Бәйрәм” авыл хуҗалыгы холдингы үзалдына куйган максатларының берсе – атлар үрчетүне дәвам итә: бүген анда 70 баш ат бар инде.

Олег Хөсәинов әзерләде.

ЧӘЙХАНӘ

Сергачта оешып килгән “Мишәр дөньясы” газетасы редакциясе “Чәйханә”сендә беренче кунак Р.Ф. Ибраһимов. Ул татар җәмәгатьчелегенә крайны өйрәнүче буларак күптән таныш булса да, милләтпәрвәр буларак аның исеме  “Туган як”ны булдыруы белән халык хәтерендә уелып калды.

Журналистика җаныма якын

Шулай ди  “Туган як” газетасының Почётлы редакторы,

“Мишәр дөньясы”ның редакция Советы әгъзасы Рифат Ибраһимов

– Ярты гасыр чамасы вакыт эчендә хезмәт юлым күптөрле вазыйфалар үтәүдән торса да, аның иң эчтәлекле, истәлекле өлеше журналистика белән бәйле. Ул – «Туган як» газетасын оештыру һәм җитәкләү еллары. Газета эше, гомумән, журналистика, минем җаныма якын», – дип Рифат Фатыйховичның  сөйләгәннәрен ишеткәнем бар. Шуңа күрә хөрмәтле кунагыбыз белән сөйләшүебезне нәкъ аның хезмәт җимеше булганТуган яктан башлыйбыз да.

Рифат Фатыйхович, «Мишәр дөньясы»ның соңгы саннарында ике ачык хат басылды. Икесенең дә нигезендә бер үк проблема ята: «Туган як» редакторы Р. Абдуллинның Сез булдырган бу милли басманың киләчәге турында кайгырт-мавы. Телгә алынган хатлардан укып белгәнебезчә, Сез газета эшенә тарткан, аннары шактый тәҗрибәле коллектив туплап «Туган як»ны бай, тирән эчтәлекле, халыкчан газета дәрәҗәсенә күтәргән 9 (!) тәҗрибәле белгечтән «ул азат ителгән». Үзе бер редакция коллективы бит бу! Рифат абый, ул чакта Р.Абдуллин үзенең хыянәтчел юллары белән Сезнең урынга утырмаган булса, Сез һәм Сезнең кул астында теге коллектив сакланган очракта «Туган як» бүген нинди дәрәҗәдә булыр иде дә, тагын нинди үрләр яулар иде икән? Ялгышмасам, Сез «Туган як»ның бишьеллыгында ук аны якын киләчәктә 12 битле итәрбез дип әйткән идегез.

– Планнар зур иде. Газетаны 12 битлек итү өстәмә материаль чыгым һәм финанслар арттыруны гына түгел, журналистлар коллективыннан да гаять тырышлык таләп итәр иде. Ләкин бу мәсьәләне чишүгә без әзер идек. Бер яктан АКШ Евразия фондының откан гранты исәбенә редакцияне компьютер техникасы белән җиһазласак, икенче яктан тиешле кадрларыбыз да бар иде инде: О. Әндәрҗанов белән К. Фәткуллин КДУ журналистика факультетын тәмамлаган, НГПИ филология факультетын тәмамлап А. Әхмәтбаева килгән иде. Газетаның беренче саныннан эшләп килүче Р. Каюмова да редакциянең югары белемле хезмәткәрләр исемлеге башында иде. Махсус белемле тел остасы
Т. Паламарчук-Нурулла да шулар арасында.

Шул ук «личный состав» белән без үз каршыбызга тагын бер масштаблы максат куйган идек: ул да булса – татар телевизион студиясе оештыру. Шушы максаттан тулысынча диярлек махсус җиһазлар да алып куйган идек инде. Идея халык  арасында хуплау да тапты. Якташыбыз, Кочко-Пожары егете, төшерү видеокамерасы да бүләк иткән иде. Оештырып тапшырылачак программабызны “Җәбәлстан” дип атарга да карар кылган идек.

Редакциядән киткәч тә телестудия оештыруның кайбер мәсьәләләрен (бина, эфир) чишкәч, Р. Абдуллинга кереп студия өчен алынган җиһазларны безгә бирүне үтендем. Әмма җавап тискәре булды. Ә ул җиһазлар таралып бетмәсә дә, таркалып, ярамас хәлгә килеп яталардыр дип беләм.

Бу ниятләрнең нәрсә белән тәмамланганын беләсез. Газетабызда белгечләр калмады, ә Сергач телестудиясе район бюджетына ярдәм итеп, татар акчасы исәбенә яши.

Ишеткәнебезчә, Сез «Туган як»тан китү белән, иҗади эшчәнлегегезне туктатмадыгыз: өлкә тормышында эз калдырган 500дән артык милләттәшебезнең исемен үз эченә сыйдырган зур күләмле энциклопедик-белешмә формасындагы китап җыю белән мәшгуль идегез. Бу иҗади хезмәтегез бүген нинди стадиядә?

– Күренекле якташларыбыз турындагы бу китап өчен материалларны мин 80-еллар уртасында ук туплый башлаган идем. «Туган як»та эшләү бу хезмәт өчен уңай шартлар тудырды, һәм белешмәләр тизрәк җыела башлады.

Инде газетадан китеп, китапны кем ярдәмендә нәшер итәрмен дип торганда, “бирим дисә колына, чыгарып куя юлына” дигәндәй Илаһи Мөхетдинов Дамир әфәнде белән очраштырды. ДУМНОның да үз каршына шундый максат куйганы билгеле булгач, без бу эшне бергәләп тәмамларга булдык.

Төрле сәбәпләрдән, шул исәптән
Р. Абдуллинның туплаган материалларны миңа бирмичә редакция складына бикләп куюдан,  китапны бастыру тартып-сузылса да, ниһаять, хәзер ул производствога бирелде һәм якын киләчәктә 5 меңлек тираж белән “Нижгар татарлары. Биографик сүзлек” исеме астында дөнья күрәчәк.

– Белгәнемчә, ул чакта Сезгә «Почётлы «Туган як» редакторы» исеме бирелүе уңаеннан, «теге личный состав» Сезне бушлай «Туган як»ка подписка белән тәэмин итәргә, дигән карар кабул иткән иде. Бүген ул карар эшләп киләме?

- Юк. Башта газетаны өзеп-өзеп салгаласалар да, әле бөтенләй туктаттылар.

– Рифат Фатыйхович, бүгенге көнкүрешебездән күренгәнчә, безнең татар мохитында ниндидер сүлпәнлек, иртәгесе көнебезгә битарафлык барлыкка килде кебек. Бу хакта Сезнең фикер?

–  Дәүләтебез татар мохиты дип үлеп янмый. Ә бөтен эшнең башында акча торган заманда «үзе бушка, үзе туйганчы” принцибында иҗтимагый эшләр алып бару җиңел түгел. 1996 елда кабул ителгән РФ  «Милли-мәдәни автономияләр турында»гы законы тормышка ашырылмый. Бигрәк тә автономияләргә финанс ярдәм турындагы матдәсе. Әле ул законны яңарту турында сүз бара кебек. Карагыз, Россиядә милләтләр тормышы, милләтара мөнәсәбәтләр турында бүтән закон юк та кебек. Димәк, милләт үз тормышын үзе генә, дәүләт ярдәменнән башка кайгыртырга тиеш була.

– Мин белгәннәрдән генә дә, узган 2007 ел безнең өчен берничә истәлекле даталар белән бәйле иде. Беренчесе, чал тарихыбызга кагылганы –  хөрмәтле Абдулвәдут абый Шиапов нигез салган Чүмбәли халык музееның 40 еллыгы, икенчесе -  күренекле якташыбыз Шазам Сафинның 1952-елда Олимпия уеннары чемпионы булуына 55 ел тулуы, өченчесе – атаклы артистыбыз Рамил Курамшинның олуг юбилее. Кызганычка каршы, безнең Нижгар татар җәмәгатьчелегендә боларның берсе дә тиешле дәрәҗәдә билгеләп үтелмәде, прессада яктыртылмады диярлек. Бу нәрсә, безнең игътибарсызлыкмы әллә «Туган як» кебек милли оешмаларыбызның перспектив плансыз эш итү нәтиҗәсендә туган җитешсезлекме?

– Урысларда «на то и щука в воде, чтобы карась не дремал» дигән әйтем бар. Үзенә чуртан ролен алып, газеталарыбызга йокымсыраган  муниципаль һәм иҗтимагый орган җитәкчеләренә шундый чараларны планлаштыру турында исләренә төшерергә дә ярыйдыр.

 Сезнең карашка, татар рухлы балалар тәрбияләү, ана телебезне ярыйсы дәрәҗәдә тотар өчен, тәҗрибәле педагог һәм үрнәк гаилә башлыгы буларак, бүген мәктәпләрдә, гаиләдә әһәмиятне күбрәк нәрсәләргә юнәлтәсе иде?

– Мәктәпләрнең һәм гаиләләрнең бу өлкәдә тәҗрибәләрен газеталарыбыз аша пропагандаларга. Шул ук газеталарыбыз аша татар матур әдәбиятының үрнәкләрен (проза гына түгел, шигъриятен дә) халыкка җиткерергә кирәктер дип уйлыйм. Бу өлкәдә «Туган як»ның күптән башлаган традициясен дәвам итеп, «Мишәр дөньясы»на да бу эш белән шөгыльләнергә кирәк. Газеталар Татарстан радио һәм телевидение программаларын бастырсалар иде. ТНВ программасын бирә башладык кебек, әмма радиопрограмманы бирү тәҗрибәбез әлегә юк. Аларны бирү редакцияләргә әлләни зыян китермәс иде дип беләм.

Яңартылган Татарстан Конституциясе республикадан читтә яшәүче татарларның милли ихтыяҗларын канәгатьләндерү юлында матди һәм финанс ярдәм  күрсәтүне күздә тота. Шуннан файдаланып, зур авылларыбызда яки район үзәкләрендә татар китабы кибетләре оештыруны таләп итәргә буладыр бит?

Мәктәп һәм авыл китапханәләрен татар китаплары белән тулыландыру да игътибарга лаектыр.

– Крайны өйрәнүчеләр, тарихыбызга битараф булмаучылар арасында авылларның атамалары турында  төрле карашлылык йөри. Сез бу хакта ни әйтә аласыз?

– Авылларыбыз исемнәре, гомумән төбәгебез топонимикасы белән мин күптән кызыксынам. Бу турыда уйлаганым һәм байтак чыганаклар укыганым да бар. Укыган, уйлаган саен сораулар туа: авылга аның исеме кайчан, кем тарафыннан һәм ничек бирелгән? Ник берсе Собачий Остров, икенчесе Красный Остров дип аталган? Ник татарлар берсен Краснай, икенчесен Кызыл Яр дип атыйлар? Ник озак вакытлар Томбулатово (Томбулат авылы) дип аталып килгән татар исемен Анда дип мукшы сүзе белән атап, аны Анды дип үзебез татарлаштырып атыйбыз? Ник рәсми рәвештә Андреевка дип аталган татар авылын шул ук татарлар күптәннән бирле Мөтеравыл дип атыйлар? Ник татарлаштырып Кучкай Пожары дип атала башлаган авылны, нигездә шул авыл вәкилләреннән торган «Туган як» редакциясе, тырышып-тырышып, Кочко-Пожар дип яза? Ник аны Уразавыл тибындагы итеп Кучкай авылы (Кучкаево) дип атамаска? Шундый исемле авыл чынбарлыкта булган бит! Ник Соб. остров – Красная Горка, халык телендә Сабацай дип аталган авыл халкы Сафаҗай исемен кабул итте? Ник татар авылы Грибаново, ә урыс авылы Ташлыково дип аталырга тиеш икән? Ник татарлар Шубиноны Шөбиле, Мамешевоны Мәмәшиле дип йөртәләр? Авылга беренче итеп русчамы, әллә татарчамы исем бирелгән?

Шушы һәм моннан гайре дистәләгән сорауларга җавапны кем генә бирер икән? Бу – бер генә кешенең эше түгел! Бу мәсьәләгә карашлар, атамаларны аңлатулар төрле булуга гаҗәпләнәсе юк. Һәр кеше үзенә билгеле булган факт һәм информация нигезендә үз  нәтиҗәсен ясарга хокуклы.

– «Мишәр дөньясы»ның редакция Советы әгъзасы буларак, бу милли басманың киләчәген шәхсән Сез ничек күзаллыйсыз? 

– «Мишәр дөньясы» «Туган як» газетасының бүгенге җитәкчелегенең үзгәргән шартларда укучыларының ихтыяҗын белеп бетермәү һәм аны канәгатьләндерү юлларын эзләргә теләмәү нәтиҗәсендә туган басма.

Икенче татар газетасы оештырылуга тагын бер сәбәп булды: «Туган як»тан аның тәҗрибәле хезмәткәрләренең китүе һәм яңа газета өчен потенциаль журналистларга әверелүләре.

Бу көннәрдә газета оештыру чоры уңайсызлыкларын кичерә. Тиз арада алар артта калыр, һәм газета үзенең юнәлешен табар дип уйлыйм.

Миңа калса, мишәр һәм мишәрлек турында тарихи ракурстан чыгып кына сөйләргә-язарга кирәктер. Тагын шуны да истә тотыйк: милләт бердәмлеге бер-беребезне һәм йолаларыбызны ихтирам итүдән гыйбәрәт.

Рус телендә меңләгән газета-журналлар чыга, татар телендә - санаулы гына. Шуңа күрә, төбәгебездә берничә татар басмасы, татар телевидениясе булу гади халыкка файдага гына

- Рифат абый, безнең чакыруны кабул итеп килгәнегез һәм үзара ачыктан-ачык сөйләшеп утырганыбыз өчен Сезгә зур рәхмәтлебез. Сезнең сүзләргә колак салучылар булыр дип ышанабыз, шул исәптә, әлбәттә, без дә. Бүгенге күрешүебез әле соңгысы булмас, Алла боерса. Исән-имин яңа очрашуларга кадәр.

Хөрмәтле кунакның сөйләгәннәрен

Олег Әндәрҗан язып алды

БЕЗНЕҢ ИСЛАМ

Гаиләләребез көчле булсын! 

Хөрмәтле газиз дин кардәшләрем, милләттәшләрем! Без өметләнгән яшүсмерләребез! Һәркайсыгызга да ялкынлы сәламнәремне белдерәсем килә: Әссәләмү галәйкүм вә рәхмәтуллаһи вә бәрәкәтүһү!  

Хөрмәтле Җәмәгать! Бүген без сезнең белән гаилә турында сүзебезне алып барырбыз. Белгәнебезчә Ислам дине гаилә берлә кагылышлы сорауларга, ата-ана, ир-хатын, балалар мәсьәләсенә зур әһәмиятен бирә. Коръән-Кәримдә Раббыбыз әйтә: «Ий мөэминнәр, үзегезне һәм өй җәмәгатегезне җәһәннәм утыннан саклагыз, ягъни үзегез шәригать хөкемнәрен дөрес үтәп, җәмәгатьләрегезгә шәригать хөкемнәрен дөрес өйрәтегез, ул утның утыны – кешеләр һәм ташлардыр». (Тәхрим сүрәсе, 6 аят). Ягъни, хатыннарыгызга, балаларыгызга күркәм тәрбия бирегез, гаиләләрегезнең эчендә булган хәлләрдән гафил булмагыз, гаиләләрегезгә зур әһәмиятегезне бирсәгез, шунда гына Раббыгызның  сәгадәтләренә ирешерсез! 

 Дин-шәригатебез адәм балаларының җир йөзендә бозылып, фәхишә гамәлләр кылып йөргәннәрен теләми... Коръәндә җир йөзендә фәсәд-бозыклык кылучыларның башларына газап төшүе күрсәтелә, мәсәлән, Фәҗер сүрәсендә, 11-13 аятләрдә шулай әйтелә:

11. “Гад, Сәмуд вә Фиргавен шәһәрләрдә алар явызлыкны күп кылдылар”.

12. “Вә, фәсәд золым эшләрне күп эшләделәр”.

13. “Раббың аларга куйды ґазап камчысын”.

Ислам дине бөтен эшләребездә тәртип булганны ярата. Зур үстеңме, укып бетердеңме, эшкә урнаштыңмы, хәлеңнән килә икән,  өйлән, гаилә кор, акыллы, тәртипле балалар үстер, туган-күрешләреңә, хәтта башка милләттә, башка диндә булган адәмнәргә үрнәк бул!

Семья, гаилә, дин кардәшләрем, бик тирән мәгънәле, кыйммәтле сүз. Әгәр дә илләребездә халкыбыз азып-тузып йөрер урынына гаиләләр корсалар иде, ышаныгыз, туган илебез тынычлы, мисали дәүләт булыр иде. Кызганычка каршы, бүгенге көндә гаилә дигән нәрсә җиргә таптала. Телевизорны гына карасак, хәйран калабыз! Көне-төне зиначылыкны, фәхишәлек-бозык тормышны балаларыбызга, безгә, халкыбызга рекламировать итәләр. Ялангач хатыннардан, Голливудның киноларыннан нинди файдалы нәрсәләргә өйрәнергә була? Кая әдәп, кая әһлак, кая дин?! Бу әдәпсезлек туган илебезнең халкына, меңләгән гаиләләргә коточкыч зыян китерә.

Ышанып булмый, җәмәгать, хәйран, бүген илебездә 800 мең ата-анасыз бала бар икән! Аларга кем дә тулысынча тәрбия дә бирми, кем ул балалардан килеп чыгар?

Дин-әхлак тапталган, ата-аналарга хөрмәт күрсәтемәгән җәмгыятьтә балалар, картлар йортлары калкып чыга. Ислам илләрендә картлар йорты, детдом дигән нәрсәләр юк иде, ник дисәгез, Аллаһ Тәгалә хәзрәтләре Коръәндә зур ширк мәсьәләсен ата-ананы хөрмәтләү мәсьәләсе берлә берүк дәрәҗәгә күтәрә, Раббыбыз ата-аналарны, әби-бабакайларны хөрмәт итәргә әмер бирә: «Аллаһ хөкем итте вә әмер бирде, фәкать Аллаһуга гына гыйбадәт кыйлырга һәм ата-анага изгелек итәргә. Әгәр син исән чакта аларның берсе яки икесе дә картлыкка ирешсәләр, син аларга «уф» та димәгел, вә каһәрләмә, кәефләрен җибәрмә, бәлки аларга һәрвакыт йомшак вә мөлаем сүзләр сөйләгел! Вә аларга шәфкать итеп, рәхим канатларыңны җәйгел! Вә әйт: «Ий Раббым, алар мине кечкенә чагымда мәрхәмәт белән үстергәннәре кебек, Син дә аларга дөньяда һәм ахирәттә шәфкать кыйл!»(Бәни Исраил сүрәсе, 23-24 аятләр).

Ата-аналарын рәнҗеткән кешеләрнең Раббыбыз догаларын кабул итми, эшләрендә уңышларын бирми.

Пәйгамбәребез галәйһиссәламнән бервакытны сорашканнар: “Ий Аллаһның илчесе, Аллаһы каршында гамәлләрнең иң саваплысын, иң изгесен әйтеп бирмәссеңме?” – дип. Пәйгамбәребез: «Биррүль-вәлидәйн», ягъни, ата-ананы хөрмәт итү, дип җавап кайтарган. Ата-анакайларыбызның, әби-бабакайларыбызның хакларын бирсәк, Раббыбыз безгә бәхетен дә, киң ризыгын да насыйп әйләр!

Динебез балаларны мөселман кешеләр итеп үстерергә куша. Мөмкинчелек булганда үзләрен мәчеткә алып килергә, дин-мәдрәсәләрдә укытырга кирәк. Кайбер хәдисләрдә: «Атаның баласына карата иң кыйммәтле бүләге – аны күркәм әхлакка вә тәртипкә өйрәтүе», – дип хәбәр ителә. Ләкин Җомга көнне мәчетләребезнең эченә карасак, бер яшь кешене табалмабыз, мәчетебезгә карт әби-бабайлар гына йөри. Бу коточкыч хәл! Яшьләребезне туган татар телебезгә, гореф-гадәтләребезгә өйрәтмәсәк, безнең киләчәгебез булмас, халкыбыз корыр, бетәр!

Раббыбыз Коръәндә якын-туганнарның хәлләрен белеп яшәргә куша, туган-күрешләрнең бер-берләре берлә дус рәвештә яшәгәннәрен тели: Ий мөнафикълар, сездән көтеләдерме, әгәр халыкка вәли хуҗа булсагыз, җир өстендә төрле бозыклыклар кылуыгызны һәм рәхим шәфкатьне кисүегезне, ягъни сезне шуның өчен халыкка хуҗа итәргәме? (Мөхәммәд сүрәсе, 22 аят). Туганнарның, ата-аналарның хәлләрен сорашмау, туган араларны өзү, бозыклыклар берлә маташу, бу аяттә әйтелгәнчә, мөнафикълар сыйфатыннандыр.

Кызганычка каршы, күп гаиләләрдә ир белән хатын орышып, талашып торалар. Ашлары аерым, акчалары аерым... Кайбер ирләр балаларына кулларын күтәрәләр. Хатыннарга начар итенергә, аларны кыйнарга безгә кем дә хак бирмәгән. Ислам дине киресенчә, бер-беребезгә мәрхәмәтле, шәфкатьле булып яшәргә куша: “Дәхи, Аллаһуның кодрәтенә дәлилләрдәндер сезнең өчен Аллаһуның үзегездән хатыннар яратмаклыгы, чөнки Һава Адәмнең кабыргасыннан халык ителде, ул хатыннар белән өлфәтләнеп бергә яшәвегез өчен, дәхи ир белән хатын арасында дуслык һәм мәрхәмәтлек кылды, әлбәттә, Аллаһуның бу эшләрендә фикерли белгән кешеләр өчен гыйбрәт бардыр”. (Рум сүрәсе, 21 аят). Ягъни, Аллаһы Тәгалә ирләргә хатыннарына йомшак, мәрхәмәтле булырга боерды.

Динебез кушканча гаиләләребезне корсак, Раббыбызның әмерләрен үтәп бер-беребезгә шәфкатьле булсак, гөнаһ гамәлләрдән тыелсак, шул очракта гына гаиләләребез көчле булыр.

                Аллаһы Тәгалә хәзрәтләре яшьләребезгә тәүфикъ-һидәятен бирсен, картларыбызга балаларының җылы кочагында, ил-көн тынычлыгында гомер итәргә язсын! Адашкан-саташканнарыбызга туры юлын, һидәятен күрсәтсен, һәм барча җөмләбезгә ике дөньясында да хасәнәтләренә ирешергә Үзе насыйп вә миәссәр итсен!

Мөнир-хәзрәт Бәюсовның

Нижний Новгород

мәчетендә укыган җомга вәгазе.

 

Гаилә елы башланды

30 январьдә Н. Новгород цирк бинасында Гаилә елы башлануга багышланган зур чара булып узды. Официаль кунаклар арасында Диния нәзарәте рәисе Үмәр хәзрәт һәм Хәйрия бүлеге җитәкчесе Зөһрә ханым Идрисовлар, Диния нәзарәте рәисе урынбасары Абдулбари хәзрәт Мөслимов та бар иде.

Бу чарада өлкә губернаторы В.П. Шанцев иң яхшы дип табылган гаиләләргә «За заслуги перед Отечеством II степени» медальләре тапшырды. Зур бүләккә алар гаилә традицияләрен ныгытуга өлеш керткәннәре һәм балалар тәрбияләүдәге зур уңышлары өчен лаек булдылар. Тик бу медальләр һәм кечкенә генә чәчәк букетыннан башка аларга берни дә тәтемәде. Ә БИТ АЛАР БАРЫСЫ ДА ЗУР ГАИЛӘ ВӘКИЛЛӘРЕ, АЛАРНЫҢ МАТДИ ЯКТАН ПРОБЛЕМАЛАРЫ БИК КҮПТЕР. НИНДИ ДӘ БУЛСА КУЛГА ТОТАРДАЙ, ИШЛЕ ГАИЛӘДӘ КИРӘГЕ ЧЫГАРДАЙ БҮЛӘК ТӘ ТАПШЫРЫЛСА, БЕР ДӘ АРТЫК БУЛМАС ИДЕ. БУ ФИКЕР БЕЛӘН ЗӨҺРӘ ХАНЫМ ДА КИЛЕШӘ: «2008 елның Гаилә елы дип игълан ителүенә мин бик шат. Ишле гаиләме ул, бер генә балалымы, проблемалар һәрвакыт җитәрлек була. Минем эшчәнлегем нәкъ менә гаиләләр, конкрет кешеләр белән бәйле. Әгәр дә дәүләт ягыннан нинди дә булса ярдәм күрсәтелә икән, без бик шат булыр идек. Ә бүгенге чарага килгәндә, мин губернатор, хакимиятебез өчен кыенсынып утырдым. Медаль алу күңелле, тик медаль белән гаилә туендырып булмый, балага кием алып булмый. Без үзебез нинди генә чара уздырсак та, нинди генә гаиләгә я аерым кешегә барсак та, материаль яктан ярдәм күрсәтергә тырышабыз. Ә бүләкләр өчен акчаны үзебез табабыз, эшләп алабыз. «Шатлык» клубы белән бергә чаралар уздырып та, ниндидер бүләк я ярдәм күрсәтү өчен бераз акча эшлибез. Ә инде дәүләт ягыннан шундый зур чарада да чәчәк биреп кенә «котылдылар». Абдулбари хәзрәт тә канәгать түгел бу чарадан: «Бу чарага бер генә татар гаиләсе дә чакырылмаган иде. Ә бит бу өлкә күләмендәге чара, безнең татар авылларында гына да күпме ишле гаиләләр. Аларның күпчелеге игътибарга лаеклы дип саныйм. Шул ук вакытта башка милләт вәкилләре дә юк иде. Бары тик руслар гына. Мн моны бик зур гаделсезлек дип саныйм!».

Ничек кенә булмасын, Гаилә елы башланды.

Зилә Ахмадуллина

ТӨРЛЕСЕННӘН

ХЕЗМӘТ ЮБИЛЕЕ

Уразавылполиклиникасында теш табибы Зәлфия Сәяр кызы Каюмова быел үзенең хезмәт эбилеен билгеләп үтәчәк. Бу чибәр, мөлаем гына яшь табибә 10 ел дәвамында Кызыл Октябрь hәм дә күрше районнардан килгән күпме паөиентларны чыдап булмастый халәттән - теш сызлавыннан коткарды икән. Көненә уртача 15-әр кеше кабул иткән очракта гына даб бу сан 50 мең тирәсе бит. Шуның өстенә әле елга бер яки ике тапкыр укучылар да тикшерү узлар.

– Эшемне яратып башкарам. Чөнки тешләр сәламәт булганда кешенең йөз кыяфәте дә матур күренә, ашказанына да авыр килми,  – ди теш табибы.

Күңел куеп башкарган эшеннән тыш Зөлфия әле сөйкемле кызы Альфинаны дөрес тәрбияләүгә дә шактый вакытын багышлый, атнага өч тапкыр Уразавыл урта мәктәбе спорт залында тиңдәш хатын-кызлар белән баскетбол секциясендә дә шөгыльләнә, Сергач ФОКына да бик теләп йөри. Димәк, ул сәламәтлекнең кыйммәтлелеген белә. Шуңа 1 класста укучы кызы да шәрык биюләре белән мавыга, аларның кайберләрен профессиональ дәрәҗәдә үзләштергән диярлек.

Әлбәттә, шулай бүгенгесенә сөенеп яшәргә, эшләргә Зөлфиягә аның ире Рушан мөмкинлекләр тудырып тора - ул гаиләне тулысынча һәръяклап тәэмин итә.

Бу гаиләгә алгы көннәргә исәнлек-саулык, эшләрендә уңышлар, ә 8 Мартта хатын-кыз командалары арасында уздырылачак баскетбол ярышларында Зөлфиягә җиңүләр телим. Шулай ак халатына кара таплар төшерми озын-озак аңа хезмәт итәргә Ходай язсын иде.

Альбина Җаббарова

Автор фотосы

Файдалы киңәшләр

Сарымсак ашагыз

Безнең салкын табигатьле илебездә сарымсак элек-электән иң сыйфатлы дәвалау чарасы булган. Тарихтагы мәгълүматлар буенча, хәтта патшалар да аны үзләре белән юлга һәм яуга алган. Балачакта авылдагы әбием мине салкын тигәндә шундый ысул белән дәвалый иде: яшел гәрчич дип атала ул. Сарымсакны кискәләп, төеп, аңа вакланган укроп сала да өстенә көнбагыш мае коя, аннары шул ботка сыман катнашманы эчертә иде миңа. Яшел гәрчичле чәйдән соң хәлем рәтләнеп китә иде. Сезгә дә шуны тәкъдим итәм.

Организмга су кирәк

Су кеше тормышында әһәмиятле роль уйный. Әгәр организмдагы су микъдарының 10 проценттан күбрәге югалса, кеше тормышына куркыныч яный.

Өлкән кеше организмының 60 проценты судан тора. Суның кеше тормышындагы әһәмиятен түбәндәге билгеләмәләр ачык күрсәтә: өлкән кешегә көненә уртача 1,5 литр су эчәргә кирәк (ягъни, кимендә 8 стакан). Бу матдәләр алмашынуын тәэмин итү өчен зарур. Организмга кирәгенчә су кермәсә, ашкайнату эшчәнлеге зарар күрә. Моның нәтиҗәсендә эч кибү җәфасы башланырга мөмкин. Иртән, көндез һәм кич 3-4 стакан су эчү – организмдагы шлаклардан котылу өчен иң әйбәт чара. Су ашыйсы килүне киметә һәм организмда җыелган кирәкмәгән матдәләрне эретергә, кешегә ябыгырга ярдәм итә. Иртә белән торгач та, 1-2 стакан су эчсәгез, көне буе кәефегез күтәренке булачак.

Чү, телефон шалтырый

– Алло, «Мишәр дөньясы» газетасы редакциясеме? Мин Куйсуыннан, Роза булам. Газетагызның берничә санын башта өләшкәләделәр бездә, аннары югалды. Соңгы саннарыгызны Уразавылда булганда алдым. Газетагыз бигрәк ошый, төсле фотолар тәмам сокланырлык, укырга да бар, аеруча соңгысында Зәки Валемеевның чыгышы ошады, курыкмыйча сөйләгән. Андый материаллар газетаның абруен күтәрә, шиксез. Әгәр алга таба да шулай чыгып килсәгез, ышанам, подписчикларыгыз күп булыр. Мин бит ни сорамакчы булам, кайчанга подписка игълан итәрсез икән?

– Һәр керәчәк айга без өлкә катологына керергә тырышабыз, тик әлегә уңышсыз. Әмма ләкин, агымдагы елның икенче яртысында, Алла боерса, безнең “Мишәр дөньясы” өлкә катологында үзенең урынын табачак дип ышанабыз, - Роза апа.

– Алло, «Мишәр дөньясы»газетымы бу? Мин Пожардан. Юк, юк, исемемне әйтмим. Минем сезгә бернәрсәне генә җиткерәсем килә: сезнең газеталар ятып торган урыннарның берсеннән бер укытучы аларны күпләп сумкасына салып чыгып киткәнен күрдем. Бушлай дип бит инде алай кылынырга ярамый торгандыр. Ну икене ал, берсе күршеңә яки бүтән якынына булсын, имеш. Үзгәләргә дә калсын, артык информация әле кемгә дә зыянга киткәне юк дип беләм. Шул уңайдан сезгә бер үтенечем бар: газеталарыгыз ятып торган җирдә эшләүче кешеләр аларны бер кулга икедән артыкны бирмәсеннәр иде.

– Апа, безнең газетаны үз күреп, аның таралуы өчен борчылуыгызга рәхмәт. Бу хакта безгә тагын хәбәр итүчеләр булды, хәтта газетабызны “оптом” алучыларның исмнәрен дә атадылар. Ни әйтик инде. Яхшыга юраган очракта, аларның берсе безнең “Мишәр дөньясы” газетабызны татар теле дәресләрендә уку-укыту әсбабы буларак куллану өчен күпләп алган дип уйлыйк, ә икенчесе – эше газета белән бәйле булганга күрә, ул, үзеннән тыш, үзе төсле өйрәнчекләрне дә кайгырткандыр, югыйсә.

Үтенечегезгә килгәндә, апа, газетабызны урыннарда даими кабул итеп торулары, аны таратуга шактый өлеш кертүләре өчен генә дә аерым кешеләргә без чиксез рәхмәтле. Ә инде аларга “бер  кулга  икедән  артыкны бирмәгез” дигән йөкләмә йөкли алмыйбыз, гафу итегез.

– Алло, “Мишәр дөньясы”? Сезгә Андыдан шалтыраталар. Шамил абый шунда китереп берәр саныгызны тараткан иде. Газета ошады. Чыккан саен аны кайдан алып була соң? Яраса, без подписка да оформить итәргә әзер.

– Кызганычка каршы, нәкъ менә сезнең авыл белән, газетабызны тарату өлкәсендә,  проблема бар. Әмма без бу мәсьәләне чишү юлларын эзлибез. Ә беренче очракта, сездән Сергачка килүчеләр турыдан-туры редакциягә кереп “Мишәр дөньясы”ның  һәр чыккан яңа санын алалалар. Без бит типографиядән ерак түгел, посёлокта күкле-аклы тоташ баскан мини кибетләр каршында урнашкан алтынчы йортның юл ягындагы беренче катында утырабыз. Шулай булмаганда, элекке “Гуди”, хәзер “Стройцентр на Красной» кибетеннән алырга мөмкин.

Сездә бит шул Сергачта Рамил Жианшин, Шөбиледә Фаил Арифуллин, Кочка-Пожарда Нәймә Хафизова, Пашатта Гаяр Әндәрҗанов, Семочкида Наил Башаров кебек шәхсән кибет тотучылар юк. Шушы иптәшләргә рәхмәт, “Мишәр дөньясы”ның һәр яңа саны аларның кибетләрендә урын били.

– Алло! Алло!.. Ишетеләме? Бу - Сәяр, Суыксудан. “Мишәр дөньясы” газетасымы? Исәнмесез. Газетагызны, кулга эләккән очракта, бик кызыксынып укыйм. Равилә апаның “Суыксу кызлары” бигрәк ошады. Миңа әйтә алмассызмы: газета системалы рәвештә чыгамы һәм кайда басылы? Тагын. Минем кайбер материалларым бар. Сезгә ничек тапшырырга? Бәлки кулланыр идегез.

– Сәяр дус, газетабыз бүгенгә айга ике тапкыр дөнья күрә. Материалларның төп өлеше Сергачта җыела, ә газета Н.Новгородта басыла. Материалларыгызга килгәндә, без берәүне дә кайтарып җибәргәнебез юк. Киресенчә, безгә мөрәҗәгать иткәннәрне теләп кабул итәбез. Редакциябезнең адресы газетабыз артында. Язмаларыгызны конвертка тыгасыз да, безгә юллыйсыз.

Менә шулай, кадерлә укучыларыбыз, бүген шул, күргәнегезчә, күбрәк телефон аша аралашырга яратабыз. Дөрес, хат язучылар да бар. Ярар, hәрхәлдә, ике арада элемтәләр генә өзелмәсен, ә киңәеп, ныгый гына төшсен иде.

Телефонда Олег Хөсәинов иде.

Бер яңалык

Безнең якларга, авыл хуҗалыгын торгызу максаты белән, яңа инвестор – «АгроИнвест Групп» килде. Инде ул кайбер авылларда җир пае ияләре белән очрашулар да уздыра башлаган. Мәсәлән, безнең татарларга караганнарыннан, Ыргу, Анды, Мөтеравылны әйтер идем. Бу авыллар пайчылары яңа инвесторга өмет белән карыйлар. Беренчедән, ниндидер яттан килгән килмешәкләр түгел икән, ә үзебезнекеләр – Нижгар татарлары, диләр. Икенчедән, крестьянга тәкъдим иткән программалары да, булганнарыннан шактый аерылып тора. Мәсәлән, бөтен гомерен колхозга багышлаган карт-коры бүген үз пайларын законлы рәвештә артларына төшерә алмый интегәләр. Ә яңа инвестор бу мәсьәләдә - авылда булган бөтен җир күләменә межалау ясарга, һәр аерым кешегә бу өлкәдә юридик һәм финанс ярдәм күрсәтергә әзер. Иң мөһиме, җирләрен арендага алган торак пунктларда инвестор халыкны ел буе эш белән тәэмин итүне, крестьянның көнкүрешен кайгыртуны беренче планга куя. Шушы нияттән, “АгроИнвест Групп” беренче ике елда ук терлекчелек фермаларын торгызып, анда 200 башка кадәр токымлы мал-туар китереп ябачак. Янәсе, эшлә, авыл хуҗалыгы продукциясе җитештер, лаеклы хезмәт хакы ал. Авылларда рәттән чыгып барган суүткәргечләрне яңартуны, аның өзлексез эшләвен тәэмин итүне, юлларны ремонтлауны, чистартуны, булган җирләрдә медпунктларга, балалар бакчаларына, мәктәпләргә, клубларга кирәк кадәр ярдәм күрсәтүне дә инвестор үз өстенә ала. Ә усадларны сукалау, азык кайгырту турында сөйләп торасы да юк – инвесторга мөрәҗагать иткән очракта, кайгырып торырга урын калмаячак. Бу иптәшләрнең программаларында үзләре килгән һәр авылга әле район үзәгеннән автобус маршрутлары ачу да күздә тотыла.

Безнең авыллардан тагы бу яңа инвестор белән Куйсуы, Семочки пайчылары да очрашмакчылар. Кызыл Октябрь районы Салган кустындагы Маресево, Акулинино җир пае ияләре дә “АгроИнвест Групп” канаты астына кермәкче булалар икән. Ә бит ул якларда “Сантимир”, “Сейма” кебек зур агрохолдинглар эшләп килә инде. Димәк, яңа инвестор тәгъдим иткән вариант авыл кешесе өчен кулаерак, димәк, крестьянга хәзер сайлап алу хокукы мөмкинлеге туачак. Шуның өчен генә дә инвесторларның авыл җиренә килүен хупларга кирәк.

Альбина Җаббарова

үз хәбәрчебез

ШӨХЕС

Игелекле Моклока егете

Марат Наим улы Закеров… Бу кешенең исеме мәчеттә еш яңгырый. Соңгы вакытта инде мәчеттә генә түгел, Региональ милли-мәдәни автономия (РНКАТНО) каршындагы «Шатлык» клубы да аны бик яхшы яктан гына, иң матур сүзләр белән генә искә ала. Марат Нәим улы иң беренчеләрдән булып, татар эшмәкәрләре арасыннан РНКАТНО офисы эшчәнлеген булдыру өчен ярдәм сорап язган хатка җавап бирде. Ике көн дә узмады, аның ярдәмчесе РНКАТНО урнашкан бинага берничә коробка күтәреп килеп тә керде. Аллага шөкер, хәзер татар якшәмбе мәктәбе эшчәнлеген башлап җибәрү, атналык «Чәйханә» чараларын уздыру өчен дә барча мөмкинлекләребез бар. Әле моңа кадәр дә Марат Нәим улы мәчеткә дә, Хәйрия бүлегенә дә даими ярдәм итеп килде. Аның катнашында ничәмә китап дөнья күрде, ничә гаилә төрле дини бәйрәмнәргә бүләк алды. Ә инде туганнан бирле лейкемия белән авыручы кечкенә Динара өчен Марат абыйсы могҗиза ясый алучы Кыш бабай да. Берничә ел инде Марат Нәим улы бу авыру кызчыкка яңа ел бүләге ясый: татлы күчтәнәчләр дә, матур уенчыклар да Динарага явыз авыруны җиңелрәк кичерергә ярдәм итә.

Кем соң ул, матди җитешлеккә ирешеп тә, башкаларның хәленә керә белүче, кайдан чыккан соң бу милли җанлы татар егете?! Спас районының Татар Моклокасында туган ул. Кечкенәдән үк әтисенә кибеттә сату итәргә булыша торган булган. Бәлки шуңа күрә дә, үзе дә коммерция дөньясына бик җиңел кереп китә. Әлбәттә, әле яшь чагында, Сормовода стоматолог булырга укып йөргәндә, ул үзе дә, башкалар да аның шундый зур уңышларга ирешүен күз алдына да китермәгәннәрдер дә. Хәзер инде берничә шәһәрдә филиаллары булган «Мама+Я» сәүдә компаниясен оештыру тарихы да бик кызыклы. 1994 елда беренче кызы Миләүшә тугач, кибетләрдә балалар өчен кирәкле ашамлыклар юклыгы аларның гаиләсенең үзәгенә үтә. Бер бара яшь әти Мәскәүгә, ике бара кызы өчен кирәкле соклар-пюре ише кирәкле ашамлыклар алырга. Ике арада йөри торгач, үзе торган Дзержинск шәһәрендә кечкенә балаларга ашамлыклар сата торган кибет ачарга башына килә. Шулай итеп, шәһәр поликлиникасында эшләгән җиреннән китеп, коммерция эшчәнлеге белән шөгыльләнә башлый. Хәзерге вакытта Н. Новгородта гына да 8 «Мама+ Я» кибете эшли. Анда барысы 400 кеше эшли. Алар барысы да югары квалификацияле, араларында татарлар да шактый. Бу компаниядә эшләүчеләр арасында шулай ук студентлар да, яшьләр дә бар. Бары тик компания эше уңышлы эшләсен өчен көчеңне, вакытыңны гына кызганма һәм һәр яңалыкка ачык бул. Ә бу компаниягә эшкә керергә теләүчеләр бик күп. Чөнки монда һәр хезмәткәрнең кадерен яхшы беләләр. Әле офиска кергәндә үк стенада хезмәткәрләрнең туган көннәре белән котлаулар, аларның гаилә фоторграфияләре, стена газеталары игътибарны җәлеп итә. Коллектив та бик тату, монда кешеләр бер-берсенә бик игътибарлы һәм дустанә. Болар барысы да компания җитәкчесе Марат Нәим улы тырышлыгы нәтиҗәсе. Ул гаиләдә дә, эшендә дә җылы сүзен кызганмый. Компаниядә хезмәткәрләр, аларның гаиләләре һәм балалары өчен даими чаралар уза: спорт ярышлары да, Яңа ел кичәләре дә, табигатькә чыгулар да… Ә инде аның ярдәмен кем генә тоймыйдыр. Алдан әйтеп узган гамәлләренннән тыш ул әле Спас балалар йортына да ярдәм итә. «Мамино время» телетапшыруы да аның ярдәме белән чыга. Диния нәзарәтенең Хәйрия бүлеге җитәкчесе Зөһрә ханым: «Марат Нәим улы беркайчан да әйткән сүзен башкармый калмый. Инде ничә ел безнең күпчелек чаралар аның ярдәмендә уза. Мин аңа газета аша тагын бер кат рәхмәт сүзләре җиткерер идем», – дип, барча мәчет хезмәткәрләренең фикерен белдерде.

Ә Региональ милли-мәдәни автономия рәисе Гаяз Салих улы: «Һәр мөселман хәйрия гамәле кылырга тиеш. Хәйрия гамәле – Аллаһ Тәгалә бүләге», – дип, башка мөселманнарга Марат Закеровны үрнәк итеп куйды.

«Мишәр дөньясы»н укучы барча якташларыбыз исеменнән Марат Нәим улына сәламәтлек, эшендә тагын да зуррак үрләр һәм уңышлар телибез. Кылган изгелекләре үзенә меңе белән кайтсын.

Зилә Ахмадуллина

Моңсу очрашу

Нижгарлыларның Казанда узган Корылтайда катнашулары турында язган идек инде. Корылтай барган дүрт көн эчендә бик күп очрашулар, кызыклы вакыйгалар булып узды. Без форсаттан файдаланып, күренекле язучылар, артистлар, атаклы шәхесләр белән очрашырга, аралашырга тырыштык. Алар турында сезгә дә җиткерергә тырышырбыз, хөрмәтле укучыларыбыз. Ә хәзергә сезгә арада безнең өчен бик әһәмиятле булган бер «очрашу» турында сөйлисе килә. Казанга баргач атак-лы җырчы, Татарстанның халык артисты Зөһрә ханым Сәхәбиева белән юлдашларымны якыннанрак таныштырасым килгән иде. Безнең өчен кызганычкамы булса да, Зөһрә ханым өчен зур сөенечкә, ул хаҗда булып чыкты. Һәркайсыбыз эченнән генә аңа изге хаҗ гамәлен җиңел башкарып чыгарга, исән-имин кайтырга теләдек тә, бердәм фикергә килдек: аның сөекле ире, кызганычка каршы, бик вакытсыз вафат булган Хәйдәр абый Бегичевның каберенә барырга уйладык. Татар теленә, мәдәниятенә кагылышлы «түгәрәк өстәл»не калдырып чыгып китүебез бик матур булмаса да, без җыйнаулап М. Вахитов ис. мәйданнан ерак түгел урнашкан татар зиратына юнәлдек. Бик суык, зәһәр җилле көн иде. Тагын бер кат шундый зур шәхесне югалту ачысын кичерү салкын көннең ачысыннан зуррак иде, шуңа күрә без аны сизмәдек тә. Хәйдәр абый кабере янына барганда да, янында да һәркем үз уйларына чумып, шактый басып тордык. Бик моңсу иде күңелебезгә. Ә Хәйдәр абый кабер ташындагы портретыннан күзләребезгә туп-туры карап, «мин юк инде, сез яшәгез бу авыр, болгавыр заманнарда», дип әйтә кебек тоелды. Янында күпме генә торсаң да, Хәйдәр абыйны кайтарып булмый. Без дә догаларыбызны укып, кайтырга чыктык.

Ә Зөһрә ханымның хаҗдан кайтуын белү белән аңа шалтыраттым. «Минем Хәйдәремне онытмавыгыз өчен мең рәхмәт сезгә. Аның якташларының һәркайсына минем аерым рәхмәтемне җиткер, сеңлем. Аллаһ Тәгалә меңе белән кайтарсын бу яхшылыкларны. Мин дә догаларымнан калдырмам сезне», – дип, бик җылы сүзләр әйтте Зөһрә ханым. Хаҗдан соң бераз авырып торса да, 21 мартта булачак Зур Концерт-Тамашага чакыруга бик шатланды. Шулай булгач, Зөһрә ханым Сәхәбиеваның иҗатын яратучыларны 21 мартта Кремль Концертлар залында узачак бөек җырчы Рәшит Ваһаповның 100-еллык юбилеена багышланган бәйрәмгә чакырабыз.

Зилә Ахмадуллина

Казанга сәяхәт

18 январьдә Сафаҗай авылы администрациясе, авыл мәчетләре имам-хатыйблары һәм «Шатлык» клубы авыл мөселманнары өчен Казанга сәяхәт оештырды. Бу сәяхәтнең төп максаты – Татарстандагы иң күркәм мәчет – Кол Шәриф мәчетендә җомга намазы уку иде. Иртәнге сәгать биштә авыл администрациясе тирәсенә мөселманнар җыела башлады. Араларында 18 яшьлекләр дә, 70 яшьлекләр дә бар иде. Барысы 42 мөселман бар уңайлыклары булган экскурсия автобусында Казанга юл тотты. Салаватның «Чәйханә» дип аталган концерт программасын карап, Рамазанга багышланган вәгазь һәм мөнәҗәтләр тыңлап, Казанга барып җиткәнне сизми дә калды сафаҗайлылар. Анда Мәрҗани имәчетендә аларны иртәнге аш әзерләп көтеп торалар иде инде. Кыстыбый, итле өчпочмак кебек милли ашлар белән чәйләгәч, нижгарылар махсус чакырылган эксурсовод белән Казан буйлап экскурсиягә киттеләр. Мәрҗани мәчетенең тарихын тыңлаудын башлап, Казанның иң күренекле урыннарыннан узып, Кремльгә килделәр. Аның тарихын да кыскача тыңлап, үзләре өчен иң кызыклы булган Кол Шәриф мәчетенә керделәр. Аны торгызу тарихы белән танышкач, безнең мөселманнар төп теләкләрен тормышка ашырып, бу мәһабәт мәчет эчендә җомга вәгазе тыңлап, намаз укыдылар.

Кабат Мәрҗани мәчетенә кайтып, анда милли хәләл ризыклар белән сыйлангач, нижгарлылар мәчет имам-хатыйбы Мансур хәзрәт Җәләлетдин белән очраштылар. Мәчеткә Мәрҗанинең шәкерте Хөсәен Фәизхановның туган авылы Сафаҗай турында төсле альбом бүләк иттеләр. Авыл администрациясе башлыгы Вафа Абдулла улы үзенең шигырьләрен укыды, барча нижгарлылар исеменнән рәхмәт белдерде. Мәчет каршындагы хәләл ризыклар һәм мөселман атрибутикалары сатыла торган кибетләрдән туганнарына, якыннарына бүләкләр алып, якташларыбыз юлга кузгалды. Бераз арсалар да, барысыннан да канәгать иде нижгарлылар. Алдан планлаштырганча, кичке сәгать 10 да инде алар кабат туган авылларында иде. Бу экскурсияне оештыручыларның берсе, авыл администрациясе башлыгы В.А. Камалетдинов: «Бу сәяхәт барыбызга да ошады. Мин барча авылдашларым исеменнән Пилнә районы мөхтәсибе Илһам хәзрәт Алләмовка, СПК рәисе Ш.Ә. Нуримановка һәм бу сәяхәтне оештыру мәшәкатьләрен үз өстенә алган «Шатлык» клубына зур рәхмәт әйтер идем. Казанга сәяхәт безнең өчен бик кызыклы булды, күп яңалыклар белдек, күңелебездә канәгатьләнү хисе белән кайттык Казаннан. Соңгы кат булмасын иде дигән теләктә калабыз», – дип, сәяхәттә катнашкан сафаҗайлыларның фикерен белдерде. Ә «Шатлык» клубы башка авыл вәкилләренә дә Казанга сәяхәт оештырырга булышырга әзер.

Зәйнәп Миншәрипова

КӨН КАДЫГЫНА

Шагыйрь Фәнис Гатаулла улы ЯРУЛЛИНга 70 яшь

Бу шәхесне белмәүче татар дөньяда юктыр. Коеп куйган шагыйрь, сүз кадерен белүче оста прозаик, үзенчәлекле драматург, үткен телле сатирик, ялкынлы публицист, Татарстанның халык язучысы, Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты Фәнис Яруллинның бөтен тормыш юлы искиткеч зур батырлык үрнәге дә - 70 яшенең 50  елын урын-җирдә үткәргән каһарман, көчле рухлы кеше бит ул.

1938 елның 9 февралендә Татарстанның Баулы районы Кызылъяр авылында туган. Ул, мәҗбүри гаскәри хезмәттә чагында фаҗигагә очрап, гомергә аяклары йөрмәс хәлдә калган авыр язмышлы шәхес. Ләкин, үзенең фаҗигый хәленнән күңелен төшермичә, бөтен ихтыярый көчен җигеп, тормышта үз урынын үҗәтләнеп эзләгән һәм аны тапкан бәхетле кеше дә. 1963 елда экстернат тәртибендә имтиханнар биреп, әүвәл урта белем, соңрак читтән торып укып, югары белем алуга ирешә. Иң мөһиме – күңеле төбендә яшеренеп яткан иҗади сәләт һәм омтылышларын максатчыл рәвештә үстерә барып, дөньяви хезмәтнең дә иң четереклесен – кешене гомере буена борчулы, тынгысыз тормышка дучар итә торганын – язучылык эшен сайлый. Ни хикмәт, бу юлда да Ф.Яруллин үзен сынатмый, табигатенә хас үҗәтлек белән үр артыннан үрләрне яулый бара. Бүген халкыбызга танылган абруйлы каләм иясе, дистәләгән повесть һәм хикәяләр, йөзләгән шигырь һәм поэмалар, балладалар, театр сәхнәләрендә уңыш казанган пьесалар авторы.

Без табигать балалары

Җирләр, сулар, күкләр белән

Без мәңгегә береккән;

Без бетәбез – аерылсак

Менә шушы берлектән.

*      *      *

Кил әле, Яз, җылы алып,

Хисләр китте суынып.

Җылыныйм әле, наз тулы

Кочагыңа сыенып.

Кил әле, Яз, гөлләр алып,

Бер чәчәгеңне өзим, -

Карармын аңа сокланып

Талганчы ике күзем.

 Кил әле, Яз, йөзләремә

Яктылыгың ягып кит;

Сагыш күрсәң күзләремдә

Еракларга алып кит.

Кил әле, Яз, хуш ис төяп,

Исләреңнән исерим.

Иң бәхетле язларымны

Тагын искә төшерим.

Кил әле, Яз, хәер килмә,

Кошларга да хәбәр ит:

Кайтсалар харап булырлар –

Бездә шундый хәлләр бит.

*       *       *

Җиргә һәрчак афәт янып тора,

Тыныч яшәп булмый, ахыры.

Әле анда, әле бу якларда

Өзелә шартлап җирнең тамыры.

Җир тамыры галәмнәргә түгел,

Безнең күңелләргә тоташкан;

Җир йөзендә һәрбер җан иясе

Аерылмаслык булып укмашкан.

Кош-кортлары, киек-җәнлекләре,

Бөҗәкләре, хәтта еланы –

Әйтерсең лә алар җанлы аркан

Бәйдә тотар өчен дөньяны.

Берсе бетсә - икенчесе бетә,

Тормыш тора җанлы чылбырдан.

Бозыла фикер хәтта бер-ике сүз

Алып ташласаң да шигырьдән.

*      *      *

Бер кош килеп минем тәрәзәмә

Шундый матур итеп сайрады.

Әй, ул тавыш, әй,

                     ул моңлы тавыш! –

Йөрәкләрне тәмам айкады.

Тәнемдәге бөтен күзәнәкләр

Уяндылар кинәт бу моңнан.

Хәтта кешеләр

                 туктап тыңладылар

Ашыга-ашыга барган юлыннан.

Көтмәгәндә алган бүләк кебек,

Җан ашкынып куйды иреккә.

Онытылып тордым

                          беразга мин,

Күтәрелдем гүя биеккә.

Күңелемә кинәт шом йөгерде,

Тәрәзәмне ачтым тиз ара:

Өемә кер, кошчык, өемә кер,

Кошларга бит быел ау бара.

Юк, кермәде кошчык, очып китте,

Күреп калдым бары шәүләсен.

Ә бер көнне таптым

                           мин ул кошның

Юл буеннан үле гәүдәсен.

*      *      *

Шатланам да, кайгырам да,

Күңелдә төрле уйлар:

Ярый кошлар укый белми

Һәм радио тыңламыйлар.

Кайчак күп белүдән

Белмәвең хәерлерәк.

Кошлар оча баш очымнан,

Бәхетле язлар теләп.

Кошлар тавышы дәртләндерә

Моңсуланган җаннарны.

Яшик әле бергә-бергә -

Без һәммәбез дә җирдә

Табигатҗ балалары.

2006, март

Фәнис Яруллин

Сыналганнар сынмаганнар!

Тарихтан билгеле булганча, язмыш һәм вакыт безнең татар халкын төрле яктан сынаган. Яулап алу һәм бүленү сугышлары, дини яктан һәм мәгърифәтчелек юнәлешендәге кысрыклаулар... Мәсәлән, көнчыгыш мәдәниятенең гарәп язуындагы барышын туктатып, латинга күчү, ә аннары кириллицаны үзләштерергә мәҗбүр итү, инерция җыеп өлгергән машинаны туктатыр өчен кулланылган махсус тормозларны хәтерләтә. Бу алмашынулардан күпме мәгърифәт мәгълүмәтләре төшеп калгандыр.

Галимнәребезнең, язучыларның эшләре, фәнни хезмәтләре гарәп һәм латин язмаларында калып, бүген күп кешегә билгесез һәм укый алырлык түгел. Тик безнең татар халкының үсешен бу нәрсәләр тоткарласа да бөтенләйгә туктата алмаган, ул һаман да алга атлаган дияр идем. Мисал итеп Нижгар ягы мишәрләренең яшәү рәвешен генә алыйк: яшәүләре сокландыргыч, кискен үзгәрешләрдә дә сискәнеп, кулларын салындырып калмадылар. Авылларда берничә катлы заманча таш өйләр барлыкка килде. Банклардан терлек асрауга кредитлар алучылар да күбесенчә безнең милләт кешеләре булды. Иң мөһиме, яшьләребез мәктәпләрне тәмамлап югары уку йортларында укуларын дәвам итәргә тырышалар.  Дәүләтебезнең югары постларында вәкилләребез бар. Ил сәхнәләрендә кабынган йолдызларыбыз күңелләребезне яктырта. Спортчыларыбыз ил һәм дөнья күләмендә таныла торалар.

Мишәрләрнең Татарстаннан читтә урнашулары читенлекләрне икеләтә арттырса да, һәр авылыбызның милләтебезгә танылган, горурланырлык  шәхесләре, нәселләре, батырлары бар. Аларны түбәндә язылган төпләр, нәселләр биргән.

Шулар арасында:

Андылылар: Шәрәфетдиновлар...

Актуклылар: Арифуллиннар, Вага-повлар, Фаттаховлар...

Бозлаулылар: Салихҗановлар, Юси-повлар...

Грибанлылар: Хамзиннар...

Ишавыллылар: Закировлар, Сәби-ровлар...

Кадымавыллылар: Башаровлар, Магдеевлар...

Камкалылар: Әбләсовлар, Башкуров-лар, Баязитовлар, Мангушевлар...

Каргалылар: Хабибуллиннар...

Краснайлылар: Айсиннар, Дианов-лар, Әхтәмовлар, Фәттәхетдиновлар, Нәҗ-метдиновлар, Хафизовлар, Фәткуловлар, Салахетдиновлар, Нуриевлар,...

Кызылярлылар: Садретдиновлар, Юсиповлар...

Моклокалылар: Идрисовлар.

Мочалилылар: Әббәсовлар, Гимра-новлар, Ибатуллиннар, Ибраһимовлар, Шабановлар, Әндәрҗановлар, Равиловлар, Котдюсовлар, Фәйзрахмановлар, Шаму-ковлар...

Мөтеравыллылар: Саберовлар, Бед-ретдиновлар, Бөюсовлар, Абдулкаюмов-лар...

Куйсуылылар: Умяровлар, Данеевлар, Биккининнар...

Мәдәнәлеләр: Хәсәновлар, Гильма-новлар...

Пашатлылар: Соколовлар, Хөсәенов-лар...

Петрякслылар: Альмушевлар, Сабировлар, Измайловлар, Сәйфуллиннар, Алимовлар, Бакиевлар, Сөлеймановлар...

Печәлеләр: Айсиннар, Билялетдинов-лар, Билаловлар...

Пожарлылар: Юнисовлар, Курам-шиннар, Шикаевлар, Әсфәндияровлар, Сяпаевлар, Мөхәммәтҗановлар, Сатта-ровлар, Сафиннар...

Рбишчалылар: Мөхетдиновлар, Валемеевлар, Әндәрҗановлар, Хайрул-линнар, Чарлагановлар, Садековлар, Хамидуллиннар, Мусиннар...

Сафаҗайлылар: Фейсхановлар, Хабибуллиннар, Әшрәфетдиновлар, Аб-драхмановлар, Моталлаповлар, Мусиннар, Алимовлар, Аллямовлар, Нуримановлар, Беляевлар, Сабитовлар, Камалетдинов-лар, Насретдиновлар, Сәмиуллиннар, Хакимовлар, Аймалетдиновлар...

Семочкилылар: Абельхановлар, Фәт-хуллиннар...

Суыксулылар: Баһтияровлар, Ситди-ковлар, Камалетдиновлар, Рамазановлар...

Өчкүллеләр: Фаттахетдиновлар, Сөлеймановлар...

Уразавыллылар: Фейсхановлар, Шакировлар, Шариповлар, Сәйфетдинов-лар, Гафуровлар, Судияровлар, Билалов-лар, Мусиннар...

Ыргулылар: Булатовлар, Әхтәмовлар, Хөсәеновлар...

Чүмбәлилеләр: Бигичевлар, Була-товлар, Юсиповлар, Хабибуллиннар, Сәмерхановлар, Аюповлар...

Шөбилелеләр: Мостафиннар, Иб-раһимовлар...

 Билгеле, бу язмага нибар төпнең фамилияләре язылмады, шуңа күрә, хөрмәтле газета укучыларыбыз, алар турында сезнең мәгълүматлы хатларыгызны көтеп калабыз. Бу юнәлештә эзләнүләр һаман дәвам итәр, киләчәктә милләтебез дәрәҗәсен күтәргән бу нәселләрнең һәр кешесе турында аерым итеп язарбыз, дип өметләнәбез. Төбәгебездә тарихи эзләнүләр дәвам итә, шәхесләребезнең исемнәре мәңгеләштерелә бара, үткән айда гына өлкәбезнең 46 имамына төбәгебезнең иң борынгы җирендә Сафаҗайда һәйкәл ташы ачылды. Р.Ибраһимовның 540 якташыбызның кыскача биографияләре язылган китап нәшер ителде.

Тарихы булмаган милләтнең киләчәге дә томанлы, дип әйткәннәр картлар, шулай булгач янәдән авылларыбыз турында тарихи язмаларны, риваятьләрне исебезгә төшерик, газетабыз битләрендә алар белән якыннан танышыйк. Төбәгебез авыллары, күренекле кешеләре турында китаплар языйк... Шуны эшли  алсак, киләчәк буыннарның юллары ачыклана төшәр, яктырыр, аларның тәрбияле булуына өметебез дә артыр.

Әнвәр КАМАЛЕТДИНОВ.   (Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: Газета ''Мишар дуньясы'' №2(11) (январь) 2008

Мишәр дөньясы , № 2(11) (январь 2008 г.)
Нижгар татарлары газетасы

“Мишәр дөньясы “исемле газета чыга башлау мишәрләр өчен генә түгел, барча татарлар өчен бик зур вакыйга дип әйтер идем. Аның беренче саны белән үк танышуга “Мишәр дөньясы” газетасы татар халкының чын мәгълүмат чарасына әверелеп китәсенә һич кенә дә шикләнмим. Ник дигәндә, безнең Чувашстанда гына кырык меңгә якын мишәрләр, аннан безнең кебекләр дөнья тулы: мишәрләр Татарстанда, Ульянда, Пензада, Мордовиядә, Себер якларында мул тормышта чын татар булып яшиләр. Һәр һәлдә тугандаш «Мишәр» исеме белән чыккан газетаны үз итеп яшәрләр. Чынында элегрәк татар халкының мишәрләре турында төрле имеш-мимеш белән шаяртып, яки татарның каймагы итеп, яки бик усал халык итеп сөйлиләр иде. Баксаң, мишәрләр торган җирләргә барсаң, исең китәрдәй тормышта яшиләр, тырышып эшлиләр, динле, гореф-гадәтләргә тугры булып яши беләләр. Безнең үзебездә дә «Мишәр» исемле фольклор һәм эстрада ансамбле гөрләп эшләп ята. Күптән түгел «Җиде йолдыз» исемле Халыкара конкурста да лауреат булып, үзенә иҗади яктан зур бәя алып кайтты. Соңгы көннәрдә «Урмай моңы» исемле Халыкара конкурсның төп хуҗасы буларак 21нче бәйрәмгә кунакларны каршы алырга әзерләнә, өр-яңа җырлы- биюле композицияләр өстендә эшли, өр-яңа костюмнар тектерә.

«Мишәр дөньясы» газетасының берничә саны белән танышып чыктым. Миңа ошады. Аның төсле, бай эчтәлекле булып укучыга килеп җитүе газета хезмәткәрләренең, оештыручыларның абруен күтәрер, киләчәктә әлеге газетаның битләрендә, төрле рубрикаларда Н. Новгород белән генә чикләнмичә, бөтен җирдә яшәүче мишәрләрнең тормышын тулаем яктыртып барырсыз дип ышанам.

 

Фәрит Гыйбатдинов, Чувашстан Республикасы татарларының милли мәдәният мөхтәрияте рәисе, Чувашстанның һәм Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.

Рбишча милләтпәрвәре

Узган саннарыбызның берсендә Россиянең атказанган физкультура хезмәткәре, спорт мастеры, билбаулар белән көрәш буенча беренче дөнья чемпионы һәм татар-мишәр көрәше буенча күп тапкыр өлкә, Россия чемпионнары тренеры, татар җәмәгатьчелеге эшлеклесе З.Ә. Валемеев (фотода) яңа гына дөнья күргән газетабызны котлап, түбәндәге теләкләрне безгә юраган иде: “Күбрәк яшьләрне әхлакый тәрбиягә тартуга басым ясарга кирәк. Җәмгыятьне бүген яшь буынның киләчәге борчый. Сәламәтлекләре юк өстенә, әле тәртипләре дә, үзләрен тотышлары да тирән уйланырга мәҗбүр итә. Миңа калса, бары тик дин генә бу аяныч күренештән коткара алачак...”

Шуны истә тотып, без Зәки Әнвәрович белән әңгәмәбезне шушы актуаль темадан башладык һәм сүз барышында кайбер бүтән мәсьәләләргә дә кагылдык.              2
Мәгърифәтче Шиhабетдин Мәрҗанинең тууына 190 ел (1818-1889)
Заманның күрренекле тарихчысы, педагог, дин әhеле hем җәмәгать эшлеклесе Шиhабетдин Баhаветдин улы Мәрҗаннан алудан башлана. Дин әhеле баласы буларак, "Бохараи-шәриф" мәдрәсәсендә 10 ел укып Казанга кайтып рухани дәрәҗәсен кабул итә.

Милләтебезнең бу олы шәхесенең эшчәнлегендә прогрессив идеялар байтак.

Мәктеп-мәдрәсәләр программаларына реформа ясау, дөньяви фәннәр укыту идеясын күтәреп чыга.

Ул рус телен өйрәнүне бик мөhим дигән фикерне алга сөр. Бу тәкъдим заманына карата каршылыклы бәхәсләр уятса да, үзеүк рус-татар мәктәбендә укыта башлый. Фикерсез, юаш булып яшәүнең киләчәге өметсезлеген дәлилләп, бу дәньяда кешелеккә файдлы юнәлешләрдә активрак булырга өнди. Җыр-музыка, сәхнә иҗатына уңай карашны яклап чыга.

Татарның мөстәкыйль халык булуын оныттырырга тырышкан заманда Болгар-Казан тарихын язып, татарның аерым милләт булганын дәлилли.

Бу шәхеснең иңатында дөньяви hәм гыйльми тарихи хезмәтләр күләме телогия темаларына караганда күпкә артык булса да, ул соңгы сулышына кадәр ислам диненә хезмәт итә. Дөньяви карашлы шәкертләр әзерли, якташыбыз Хөсәен Фәезханов та Шиhабетдин хәзрәт Мәрҗанидә белем ала.

Милләтебезнең күренекле мәгърифәтчесе, 1818 елда туып 1889 елда вафат була.

Әнвәр Камалетдинов

БУ САНДА:

Корылтайда очрашулар.... 3

 

Мөхәррәм аеның фазыйләте   4

 

Нижгар хаҗилары  6

 

Чын ирләр  генә хоккей уйный   7

САН КУНАГЫ

1                      Рбишча милләтпәрвәре

– Зәки абый, яшьләрнең киләчәге борчый дип әйткән идегез. Беренче чиратта, урыннарда бу турыда кичектерми нинди чаралар күрергә кирәк дип уйлыйсыз? Яшьләрне сәламәт, әхлакый, дини юлга нинди гамәлләр белән тартыарга була, Сезнеңчә?

– Минемчә, бу өлкәдә изге гамәләребезне авылларыбызда ике гади юл белән тормышка ашыра башларга мөмкин. Беренчесе, әлбәттә, хөрмәтле муллаларыбызга кагыла. Алар һәр кунак-мәҗлестә күбрәк  гади халыкка аңлашырдый телдә әхлакый темага караган Корьән сүрәләрен сөйләсеннәр, аларны бүгенге чынбарлык белән бәйләп мисаллар китерсеннәр иде. Имамнарыбыз бүген үзләренең вәгазьләрендә яшьләрнең олыларга карата мөнәсәбәтләренә аеруча тукталырга тиешләр. Чөнки мине, чынлап та, яшьләрнең олыларны санга сукмавы тирәнтен борчый. Кичектерми киләчәк буынның олыларга карата игътибарлы, ихтирамлы, рәхимле һәм шәфкатьле итеп тәрбияләү чараларын табарга кирәк. Ә эзләнүләребезне һәрберебез иң баштан Гаилә елында үз гаиләләреннән башласын иде. Чөнки безнең бөтен өметебез балаларыбызда, яшьләрдә, алар – безнең киләчәгебез. Шуңа күрә, аларга тәрбия биргәндә «дәрәҗәле, зур, абруйлы шәхес бул» дигән теләк белән беррәттән Аллаһы Тәгаләне, дин-шәригатьне, үгет-нәсыйхатне, әдәп-әхлакны һич тә онытырга ярамый.

Икенчесе, миңа калса, иң әһәмиятлесе — мәктәпләрдә, әти-әниләр белән бергәләшеп, авылдагы үрнәк һәм күп балалы гаиләләрне, абруйлы әби-бабаларыбызны чакырып, әхлакый тәрбиягә юнәлтелгән темалар сайлап алып, кичәләр, бәйрәмнәр оештыру.

Дини сабакларны мәктәпләребездә факультативлар яки түгәрәкләр формасында инде бүгеннән оештыра башларга омтыласы иде. Монысы бүген мөмкин. Тик бу мәсьәләне хәл итәр өчен күп нәрсә урындагы директорлардан тора. Ә белемле имамнарыбыз, Аллага шөкер, бар. Алар бик теләп бу изге эшкә алынырлар иде.

Әби-бабаларыбыз нинди авыр елларда да динебезне дә, телебезне дә, культурабызны да саклап кала алганнар. Ә без бүгенге демократик чорда үзебезгә лаеклы алмаш тәрбияли алмыйбыз. Оят түгел мени?

Балаларыбызны, яшьләребезне туры, сәламәт юлга тартуда спорт зур һәм мөһим роль уйный. Ә спорт хәрәкәте авылларыбызда, кызганычка каршы, юкка чыга бара. Дөрес, кайбер авылларда ул әле ахыргача сүнмәгән. Мәсәлән, Пилнә районыннан Сафаҗайны атап үтәргә мөмкин, Спастан – Татар Моклокасы белән Бозлауны, Сергачтан – Кочко-Пожарын, Кызыл Октябрьдан - Семочкины. Бу авылларда һаман да ниндидер спорт турнирлары оештыргалыйлар, командалары һаман да ниндидер авылара, район ярышларында катнашалар. Ул авылларда мәдәни чаралар да булгалый тора.

Аерым алып безнең Рбишча авылына килгәндә, Мансур Садековка зур рәхмәтлебез. Мәктәпне башкаланыкыларга тиң итүдән гайре, аның уңай яшәешен дә даими кайгыртып тора ул. Үзе дә спорт җанлы булганга күрә, Мансур яшь авылдашларына физкультура-спорт белән шөгыльләнү өчен күп тырыша. Озак түгел генә яңа тренажёрлар китереп куйды. Мин алып барган көрәш түгәрәген ышанычлы кулларга тапшыру да аның эше. Хәзер укучыларыбыз милли көрәшебез ысулларын Хәннән Мусин кул астында үзләштерәләр.

Мәдәни чараларга кайтканда, ә алар яшьләргә дөрес тәрбия бирүдә шулай ук әһәмиятле роль уйный, мин элек авылларда булган Клуб советларының эшчәнлегенә тукталыр идем. Чөнки 30 елга якын шушы клуб әгъзасы булып тордым. Анда актив тормыш алып баручы абруйлы кешеләр сайлана иде. Еллык календарь төзеп, шушы план буенча авылда мәдәни чаралар оештыра идек, күрше авылларга чыгып концертлар, спектакльләр биреп йөрдек.  Ә безне әйдәп баручы хөрмәтле Фәрит Абдюшев иде.

Хәзер, клублар үз вазыйфаларын бөтенләй үтәмәгән вакытта, бәлки авылларда Клуб советын торгызу юлын табасы иде. Оештыруга сәләтле якташларыбыз авылларда юк түгел бит.

Кызганычка, сабантуйларда үзешчәннәр чыгышларына да тиешле әһәмият бирелми башлады.

Психология фәне миңа ят булмаганлыктан, тагын шуны искәртеп үтәсем килә. Кеше, табигый хәләте буенча, хәрәкәтсез тора алмый. Ә яшь кеше, аеруча. Шуңа күрә, аларга мөмкин кадәр күбрәк спорт белән мавыгырга уңайлыклар тудырырга, аларны мәдәни чараларда катнашырга күндерергә тырышырга кирәк. Шулай булганда гына яшүсмерләрнең буш вакытлары үзләре өчен дә, авылдашлары өчен дә файдага сарыф ителер иде.      

Ә, гомумән,  Кызыл Октябрь районында спорт эшенең куелышы белән сез канәгатьме? 

- Бу турыда ни әйтер идем. Районда спорт өчен көеп-янучылар бары тик икәүләр генә. Берсе спорт ветераны Абубәкер Алеевич Алеев булса, икенчесе - Гаяр Сәмиуллович Әббәсов. Беренчесе спорт хәрәкәте бетүгә кайгырып утырып торса, икенчесе моның белән хәленнән килгән кадәр көрәшә, аеруча районда хоккейны торгызуда аның өлеше зур.

Спорт безнең районда, чынлап та, елдан-ел үлә генә бара. Бүген районда бердәнбер югары белемле физкультура укытучысы Семочкида Наил Аймалетдинов кына калды. Яшь белгечләрне авыл мәктәпләрендә саклап калдыру өчен җаваплы түрәләр, район хакимияте вакытында тиешле чаралар күрмәү сәбәпле, Руслан Колясов (Уразавыл), Илдус Ганеев (Яндавишча), Халит Велемеев (Зур Рбишча) туган авылары мәктәпләреннән китеп бардылар.

Тулаем алганда, бүтән предметлар буенча да югары белемле яшь укытучылар безнең районда калырга никтер теләмиләр, милли «Мәгариф» проекты да кызыксындырмый, күрәсең, үзләрен. Ярый әле Лукоянов педагогик колледженың Уразавыл филиалы коткара.  

Күптән түгел Казанда узган Бөтендөнья татар Корылтаенда безнең милли Кызыл Октябрь районыбыздан бердәнбер вәкил буларак катнаштыгыз. Нинди уйлар белән аннан кайттыгыз? Татарларның киләчәге турында Сезнең фикер?

– Өч-дүрт көн эчендә күп нәрсәләр күрдек, ишеттек һәм мин үземә үзем шундый нәтиҗә ясадым: М.Ш. Шәймиев Татарстан президенты булган очракта, татарларның киләчәге турында күңел төшенклегенә бирелеп кайгырасы да, борчыласы юк. Минтимер Шарипович бөтен дөнья татарларын берләштергән Корылтайда бигрәк актив катнашты. Мин аның чыгышларына, гомумән, аның үзенә сокланып кайттым. Чын хуҗа, абруйлы бабай. Чит өлкәләрдән килгән күпсанлы милләттәшләребезгә мәгариф, сәламәтлек, фән һәм бүтән тармакта дан казанганнары, дәрәҗәгә ирешкәннәре өчен  «Татарстанның атказанган хезмәткәре» исемнәрен бирде. Аларны ул барчасыннан өстен күрде кебек. Аның бу хакта аңлатмасы бигрәк гади яңгырады. «Татарстанда яшәүчеләрдән аермалы буларак, сезнең чит-ят җирләрдә телебезне, динебезне, мәдәниятебезне, гореф-гадәтләребезне саклап калып, аны баетуга омтылуыгыз зур игътибарга һәм аерым әһәмияткә лаек...», - дип югары бәяләде аларның урыннарда башкарган эшләрен ил башы. Тик безнең өлкәдән шушы бүләкләнүчеләр арасына берәү дә эләкмәгән. Димәк, татарлыгыбызны саклап калуда без, нижгарлылар, әле тиешенчә, хәлдән килгәнчә эшләмибез. Әллә без Нижний Новгородта Мәскәүдәгечә күрсәтмә татар мәктәбе булдыра алмыйбызмы икән? Әллә үзебезнең телетапшыруларыбызны оештыру - безнең өчен чишә алмый торган мәсьәләме? Сергач телевидениесен яшәтәбез бит, ә үзебезнекен булдыру турында уйламыйбыз да. Әллә яңадан билбаулар белән көрәш буенча өлкә федерациясен торгызу безнең хәлдән килмиме? Килә, әлбәттә. Тик үзара көнчелек комачаулый безгә. Сәләтле, югары белемле яшь белгечләргә безнең түрәләр, җитәкчеләр үз урыннарын бирергә ашыкмыйлар. Ятып үләрләр шунда, ә башкага, лаеклы алмашка юл бирмиләр, аларга үзалдына сукмак салырга да ярдәм итмиләр. Аерым алган бер коллектив, авыл, зур учреждение, район булсын, халык җәфа чиксен, ә андыйларга барыбер, алар гына атта булсын. Алардан соң ни калачагы турында алар уйламыйлар.     

Кабатлап әйтәм, Минтимер Шарипович исән-сау булганда татарларның киләчәге, гомумән алганда,  шик-шөбһа тудырмый. Ә менә безгә милләт буларак үзебезне батыр, дус, тыйнак халык итеп таныту өстендә бергәләшеп шактый эшлисе бар. Шушы мәсьәләдә милли газеталарыбызгы зур ышанычлар багълыйм.

Ә Кызыл Октябрь районының киләчәге турында ни уйлыйсыз?

- Сер түгел, милли районыбызны югалту куркынычы бар. Ярар, җитештерүне җайларсың да, ди. Тик халык өчен кирәкле күпме учреждениеләр юкка чыкты бит инде! Сөт заводы, РСУ, МСУ, Сельхозхимия, санэпидемстанция, ПУЖКХ. Шулар белән бергә күпме халык эшсез калды?! Ә колхозлар ничек бетә бара? Белгәнемчә, районда бары тик бер хастаханә генә мөстәкыйль учреждение булып кала бирә. Һәм, хәрби комиссариат. Әмма аны да бит, бетеп барган хуҗалыктан кем, нәрсә алып калган кебек, сеченлылар үзләренә күчермәкче иделәр. Бу вакыйгаларның очы-кырые чыкты микән әле?

Якын киләчәктә районның идарә аппаратында җитди үзгәрешләр булмаса, Кызыл Октябрь районында хәлләр уңай якка үзгәрер дигән ышану-омтылышларны җирләргә дә була инде.  

–  Мәктәптән китүегезне коллегаларыгыз ничек кабул иттеләр? Шундый укытучы-белгечне аптырап кына җибәрергә ашыкмаганнардыр?

– Калуымны бик үк үтенеп сорамадылар шул. Берәр ел әле эшли алыр идем, Аллага шөкер, моңа сәламәтлегем мөмкинлек бирә иде. Ләкин мин тәлинкә тота алучылардан түгел. Әле бит шулай: мәктәпкә яки ачык дәрескә килгән тикшерүчеләрне ничек сыйларсың, шуннан чыгып олы кунаклар хезмәтеңне билгелиләр дә. Мине-мине, яшь укытучы Велемеев Халитны берсүзсез озаттылар, шунысы аңлашылмый.

Һәрхәлдә, мин бүгенге көнем белән канәгать, ә менә безнең татар-мишәр җәмәгатчелеге тормышындагы хәлләр белән канәгать түгел. Бергәләшергә, бер нияттә булып, проблемаларны уртага салып хәл иткән очракта гына ниндидер уңышларга ирешүең ихтимал. Шуңа барчабыз да төшенсә иде.

–  Зәки абый, вакытыгызны сарыф итеп, безнең сорауларга җавап кайтарганыгыз өчен рәхмәт. Алдагы көннәрдә тагын да саулыкта күрешергә Ходай насыйп итсен иде безләргә.

Әңгәмәче Олег Әндәрҗан

Әнвәр Камалетдинов фотосы

Редакциядән. Бу юлы Зәки абый белән без тагын да озаграк утырып сөйләштек. Аның сөйләвен сәгатьләп тыңнарга була, сөйләшкән саен без үзебез өчен һаман да нәрсәдер алабыз. Менә, димәк, чын педагог.  Әмма ләкин 60 еллык тормыш юлын узган бу күренекле шәхеснең истәлекле вакыйгалар белән үрелгән биографиясе җирле газеталарда бервакыта да киң яктыртылмаган икән, хәтта юбилее уңаеннан да. Ә бит аның тормышы, аеруча сөйгән кәсебенә хыянәт итмичә, тугры, аек юлдан гомер кичерүе күпләргә үрнәк булыр иде. Саубуллашканда, без бу җитешсезлекне булдыру ниятеннән чыгып, тагын өч елдан кабатланачак юбилее уңаеннан аның шәхсән үзе турында ипләп кенә язып чыгарбыз, дип ышандырдык. Иншалла, шулай була күрсен иде. 

КАЙТАВАЗ

Корылтайда очрашулар…

Язганыбызча, Бөтендөнья татар Конгрессының IV корылтае тәнә-фесләрендә өлкәбез делегатлары милләтебезнең танылган шәхесләре, дин һәм дәүләт эшлеклеләре, эшкуарлары һәм пресса хезмәткәрләре белән очрашып, тупланган тәҗрибәләре белән уртаклашуга аеруча әһәмият бирделәр.

Шушындый очрашуларның берсе танылган тарихчы, каләм остасы һәм Татарстанның фәннәр академиясе президентының киңәшчесе, академик Миркасыйм әфәнде Усманов белән булды.

Миркасыйм әфәнде безнең нижгар якларыннан икәнебезне белгәч, тыныч рәвештәрәк сөйләшик, дип мине үзенең эш бүлмәсенә чакырды.

Яңа гына чыгып килә торган «Мишәр дөньясы» газетасы хезмәткәре булуымны ишеткәч, беренче сорауы «нигә мишәр атамасын кулландыгыз дип әйтмим, чөнки үзләрен мишәрләр дип йөртүчеләр Россиядә бихисап күп, хәтта чит илләрдә дә бар, аеруча Сергач мишәрләре үзләренең бердәмлеге, батырлыгы белән бөтен җирдә аерылып торалар... Максатыгыз нинди, татар дөньясында, мәдәниятендә урыныгыз дип әйтер идем?» дип, тарихчы сагаеп калды.

Мин: «Максатыбыз бер, татар милләтен тагын да баета ныгыта төшүдә, чөнки йолаларыбыз, гореф гадәтләребез, сөйләшүебез төрле, хәтта табын ашамлыклары да күбесе очракта аерылып тора.

Бер-беребезне аңлап, милләт өчен файдалы нәрсәләрне  бергә кулланып яшәсәк, бердәмлегебез тагында ныгый төшәчәк.

Образлы итеп чагыштырганда «милләт бетүенә» тарихыбызны өйрәнеп, үзебезнең рухи байлыгыбызны тулысынчарак туплап, бер затлы төймә булып янәдән килеп керәсебез килә», - дидем.

– Бу теләкләребезне гамәлгә ашыруда өлкәбезнең Диния нәзарәте күп көч куя. Мәсәлән, өлкәбездә милли автономия бик уңышлы эшләп килә, бу газетаны гамәлгә куючы да ул бит, - дип дәвам иткәч, Миркасыйм абый шатланып үк:  «Әфәрин, мин дин әһелләрегез белән таныш, тарихны ачыклауда һәм милләт киләчәген кайгыртып армый-талмый хезмәт итәләр, ә инде татар телендә газета булдырулары бик шатландырды, бу милләт нигезен тагын да ныгыта төшәчәк», – диде галим.

Миркасыйм абый Усманов 60-70 елларда Сафаҗай авылына килеп йөрегәннәрен исенә  төшереп,  «рухи яктан бай, батыр халык яши ул авылда»,  диде.

«Мин ул авылга Хөсәен Фәезханов турында китап язар алдыннан, мәгълүматлар җыярга берничә тапкыр бардым. Ул елларда Калинин исемендәге колхоз рәисе булып чыгышы белән Татарстан якларыннан булган Габдулла абый Ибәтуллин эшли иде. Ул миңа эшемдә бик булышты. Абдулбари Әлләмовтан Сафаҗай авылының муллалары язып килгән, аннары Ситдик бән Якуб әфәнде йомгаклаган тарих дәфтәрен алдым.

Авыл халкы белән якыннан таныштым, сезнең як мишәр-татарларының йолаларын һәм гөреф гадәтләрен хөрмәт итмәслек түгел, чын төркиләр.

Ничәмә еллар урыслар арасында яшәп милли рухи байлыгыбызны саклый алганнар. Ул төбәк татарларын бит түрәләр бик күп тапкыр төрле губернияләргә, өяз,  районнарга бүлгәләп, бердәмлекне какшата килгәннәр. Бүгенге көндә анда милли район булдыру да урынлы булыр иде дип уйлыйм.

Хәзерге чынбарлыкта милли мәсьәләләргә караш җылына төште дияр идем, чөнки совет чорында бер милләткә тупланган халык арасында да татулык юк иде. Мәсәлән, типтәр, мишәр, нугай, керәшен, себерлеләр, кырымлылар, ничектер үзара тату яши алмады. Бүгенге көндә, менә шушы корылтайны гына алыйк: барыбызда бергә, бер киңәштә, бер юнәлештә атлыйбыз, бер- беребезгә ихтирам артты, бер – беребезнең казанышларына шатланып, үрнәк алып яши башладык». 

Төрле төбәкләрдә яшәгән милләттәшләребез үз газеталарын булдыра киләләр, шунысы сөенеч, саф татар телендә язалар. Ни әйтсәң дә, Татарстанда махсус уку йортларыбыз бихисап, телебезне өйрәнү өчен мөмкинлекләр тагын да арта төште, шуның белән файдалану кирәк, моның өчен Казан уку йортларына укырга төрле төбәктә яшәгән яшьләр килсен иде, дип галим үз теләген белдерде.

Сафаҗай авылы тарихын язу өчен мәгълүматлар җыйганыбызны ишеткәч, галим бу ниятне хуплады, авыл тарихында Хөсәен Фәезхановка тиешле әһәмият бирүебезне үтенеп, югарыда әйтеп үткән тарихи дәфтәрнең копиясен почта аша җибәрергә ышандырды. Газетабызга озын гомер һәм рухи байлык теләп калды.

Әнвәр Камалетдинов

Автор фотосы

Безгә язалар

Ышанычлы ярдәмчебез

Абдулхамит Садеков исемен йөрткән Зур Рбишча урта мәктәбенең беренче ярдәмчеләре - Садековлар гаиләсе, аеруча олы туганының эшен, хәйрия гамәлләрен дәвам иттерүче Мансур әфәндегә без чиксез рәхмәтле. Ул безнең һәрдаим ярдәмчебез. Туган авылы мәктәбенә алдагы хәйрия кылган эшләренә тукталып тормыйча, соңгыларын гына ассызыклап үтәм. Мәсәлән, Мансур мәктәп балалары өчен Яңа ел бәйрәмнәрен үткәрүгә тотылган чыгымнарын тулысынча берьялгызы каплады диярлек. Ә каникуллар вакытында (4-8 январьда) безнең «Дуслык» клубы әгъзалары Владимирга барып «Рождественская  школа толерантности» дип аталган фестивальдә актив катнаштылар, кыйммәтле бүләкләр, төрле дипломнар һәм башка истәлекле әйберләр белән кайттылар. Менә шушы чарага барып кайту 26 мең сумга төште. Тагын берсүзсез булышты.

Аллаһ Тәгалә шундый мәрхәмәтле кешеләргә саулык юрасын иде. Садековлар бит Рбишчаны яшәтүдә, аның данын тирә-як өлкәләргә таратуда  мөһим этәргеч булып торалар. Алгы көннәре аларның якты, барачак юллары такыр, планлаштырылган эшләре изге, бала-чагалары үзләре кебек тәүфыйклы булсын, дигән теләкләр теләп калам.

Әлфия Мөхәммәтҗанова,

тәрбия эше буенча мәктәп директоры

 урынбасары

Зур Рбишча

Рәхмәт барчагызга

Кыш бусагада торган чакта безнең гаиләгә зур кайгы килде: янгын йортыбызны, эчендәге бар мал-мөлкәте белән, юк итте. Шундый фаҗигалардан һәрберебезне бер Аллаһы Тәгалә үзе генә сакласын иде. Бу турыда уйлап кына карарга да бигрәк авыр бит. Менә гомере буе җыештырган йортың бар, ә менә ул юк та инде.

Аллага шөкер, мәрхәмәтле, кеше хәленә керә белүче күршеләрем, дусларым, авылдашларым, туганнарым өтелгән рухи канатларымны тазартырга ярдәм иттеләр. Берәү дә безгә булышмыйча читтә калмады, шул исәптән авыл администрациясе дә, җирле колхоз да. Хәленнән килгән кадәр һәркем ярдәм кулы сузды.

Шушы «Мишәр дөньясы» газетасы аша мин безнең тирән кайгыбызга керешкән һәр кешегә олы рәхмәтләремне белдерәм. Мине, тормыш иптәшемне һәм баларымны якын күреп, экчкерсез ярдәм иткән бәндәләрне Ходай шундый бәла-казалардан сакласын һәм аларны саулык ташламасын, тыныч тормышлар кичереп, исән-имин яшәргә һәрберебезгә Аллаһы Тәгалә насыйп итсен иде.

Мидиһат Бәдретдинов

Кочко-Пожар

Камка оста уйный,

ә Пашат шәп җырлый

8-гыйнварда Нижгар татарларының Мәскәүдә яшәп килгән «Якташлар» оешмасының спорт бүлеге җитәкчесе Исламов Фәрит Батыршинович инициативасы белән башкалабызның бер спорт залында татар авыллыры командалары арасында волейбол буенча чираттагы турнир булып үтте. Беренче бүләкле урыннарны Камка, Грибан, Пашат белән Чүмбәли волейболчылары алдылар. Аларга кубоклар, медальләр һәм кыйммәтле бүләкләрне турнирның хөрмәтле кунаклары Җәфәр Фәйзрахманов, Мансур Хакимов, Ансар Насретдинов тапшырдылар. Җиңүче командаларның капитаннары - Рамил Курмаев, Илдус Насыйров, Рушан Бәдретдинов һәм Рифат Мусин иделәр. Шулай ук әлеге турнирда Рбишча, Шөбиле һәм Гаяр Хөсәинов җитәкчелегендә Пашат авылы ветераннары да катнашты. Соңгылары әле махсус бүләкләргә дә ия булдылар.

Уеннар бик мавыктыргыч, кызу, профессиональ дәрәҗәдә килеп чыкканга күрә, катнашучыларның шактый арып-талулары сизелде. Шуңа күрә, көчләрен тазарту ниятеннән, кич белән Асадуллаев йортында алар өчен мәдәни-музыкаль чара оештырдык.

Чәй табыны артында тагын бер тапкыр ветераннарны, җиңүчеләрне билгеләп үттек. Артистларыбыз Ирфан Измайлов (Рбишча командасы уенчысы), Ринат Яруллин (Актук) җыр-моңнары белән сөендерделәр, татар җырларын башкару буенча командалар һәм кунаклар арасында конкурс оештырдылар. Командалардан татарча пашатлылар остарак җырлады, ә кунаклар арасыннан җиңүче дип камкалы Наил Мангушев табылды. Һәрбересе истәлекле бүләкләр белән бүләкләнделәр.

Бу кичәдә катнашучы якташларыбыз чын күңелдән ял иттеләр, чөнки бергәләшеп уйнап-җырлап, аралашып утыру тагын да якынлаштыра төшә. Әфәрин, нижгар якташларым! Мәдәни-музыкаль кичәбез дә, волейбол турнирыбыз да бигрәк ямьле, тәртипле, ә иң мөһиме, дуслык файдасына узды.

Сүз уңаеннан әйтеп үтәсе килә, Фәрит Исламов җитәкчелегендә Мәскәүдә яшәүче якташларыбыз һәр якшәмбе волейбол, мини-футбол, өстәл теннисы, баскетбол, ә балалар бокс секцияләрендә шөгыльләнәләр.

Якын киләчәктә татарларга спорт белән шөгыльләнү өчен, күп еллар буш яткан Мәскәү региональ татар-мәдәни автономиясе биналарында да мөмкинлекләр ачылыр дип ышансы килә.

«Мишәр дөньясы» газетасына исән-имин

тормыш теләп, Нижгар татарларының Мәскәүдәге «Якташлар»  оешмасы

пресс-службасы.

БЕЗНЕҢ ИСЛАМ

Мөселманнар Мөселман

Үзәген кайгырта

23 январьдә Н. Новгород Җәмигъ мәчете янындагы җирдә төзелешкә рөхсәт алу турында җыелыш булып узды. Билгеләнгән вакытка мәчет яныда 50гә якын кеше җыелды. Мөселманнар белән очрашуга Мөселман Үзәге проекты автор, Архитектура мастерское директоры Б.Г. Тарасов, Архитектура департаменты һәм шәһәр администрациясе вәкилләре дә килгән иде. Очрашуны Диния нәзарәтенең төзелеш бүлеге җитәкчесе Н.Ш. Мөхәрмәтова алып барды. Сүз булачак Үзәкнең нинди булачагы, кайчан төзелеп бетәчәге турында барды. Аксакаллар администрация вәкилләренә Үзәкнең мөмкин кадәр тиз арада төзелеп бетүенә ярдәм итүләрен сорап мөрәҗәгать иттеләр.

Мәчетнең кемгә зыяны бар

 «Здесь не будет мечетей!», Будет русский пейзаж! Русские идут». 19 январьдә иртән эшкә килүче Җәмигъ мәчете хезмәткәрләре шундый янаулар язылган листовкаларны күреп исләре китте. Мәчет тирәсендәге барча коймаларга иренмичә кемдер күпләп ябыштырган шундый листовкаларны. Бу турыда үзенең фикерен белдереп, Җәмигъ мәчете имам-хатыйбы Абделбари хәзрәт түбәндәгеләрне әйтте: «Мондый провокацион листовкалар кемгә кирәк булды икән, аңламыйм. Тарихи һәйкәл булып саналган мәчетебезнең кемгә зыяны тиядер, аңлашылмый. Шәһәрнең архитектур ансамблен ул берничек тә бозмый. Әлбәттә, бу листовкаларда язылганга ышанып, бар урыслар да шулай уйлый дип ышанырга ярамый. Мөселманнар башка халык вәкилләре кебек, әле 1612 елда ук шәһәребезне дошманнардан яклаганнар. Хәзерге вакытта да без башкалар белән бергә дус-тату яшибез. Бу листовкаларның авторлары надан һәм политиканы аңламаучы кешеләр генә булырга мөмкин».

Иран вәкилләре белән очрашу

Иран республикасының Россиядәге вәкиле Голамреза Ансари  бер көнлек визит белән Н.Новгордка килеп китте. Өлкә губернаторы белән очрашудан тыш, ул Диния нәзарәте рәисе белән дә очрашты.

Н.Новгород Җәмигъ мәчетендә Иран илчесе намаз укыды, «Маһинур» мәдрәсәсе китапханәсе белән танышты. Диния нәзарәте рәисе Үмәр хәзрәт аңа «Мәдинә» Нәшрият Йорты тарафыннан чыгарылган Корьән тәфсирен бүләк итте. Голамреза Ансари Диния нәзарәтенең эшчәнлегенә югары бәя биреп, бергә хезмәттәшлек итәргә теләк белдерде.

Зилә Ахмадуллина

Мөхәррәм аеның фазыйләте

Бөтен Ислам дөньясында мөхәррәм ае – бик олы һәм фазыйләтле айлардан санала. Мөхәррәм ае Аллаһ Тәгалә әйтеп үткән дүрт изге айларның берсе, шуның өстенә ул үзе белән хиҗри календарьны да ачып җибәрә. Аллаһ Тәгалә Корьән Кәримдә шушы дүрт ай турында безгә хәбәр итә: “Аллаһ хозурындагы китапта айлар саны унике, җирне һәм күкләрне яраткан көннән бирле, ул унике айдан дүртесе сугыш хәрам булган айлар, ягъни Рәҗәб, Зөлкагъдә, Зөлхиҗҗә, Мөхәррәм айлары. Ошбу хөкемнәр турында: «Ул дүрт айда үзегезгә золым кылмагыз вә барчагыз бер булып мөшрикъләр белән сугышыгыз, бер-берегезгә ярдәмдә булыгыз, ташламагыз!. (Тәүбә сүрәсе, 36 аят) диелгән.

Аяттә әйтеп үткән айларда барчабызга да начар, гөнаһлы гамәлләрдән сакланырга кирәк, белеп торыгыз, бу мөкәддәс айларда кылган начарлыкларның дәрәҗәсе арта. Изге айларда мөселманнар бер-берләренә күбрәк ярдәм күрсәтеп, бер-берләренә мәрхәмәтле һәм шәфкатьле булып көн итәргә тиешләр. Аллаһ Тәгалә хәзрәтләре шул 4 айда безнең күбрәк яхшы гамәлләр кылуыбызны тели.

Ибне Габбәс Аллаһның «Ул дүрт айда үзегезгә золым кылмагыз» дигән сүзен тәфсир итеп әйткән: “Нинди генә ай булмасын, гөнаһ гамәлләр кылырга, әлбәттә, ярамый, ләкин Аллаһ Тәгалә барча айлардан дүрт айны гына әйтеп үтә, бу айларда начар-явызлыктан тыелырга әмер итә, чөнки бу айлар Аллаһ каршында бигрәк изге, вә изге айларда кылган яхшылыкларның һәм гөнаһларның дәрәҗәсе дә зуррак була”.

Абү Бәкер хәзрәтебез (Аллаһ Тәгалә аның белән разый булсын!) пәйгамбәребезнең шул сүзләрен китерә: “Елның унике ае бар, бу айларның дүртесе –изге булыр: Зөлькагъдә, Зөлхиҗҗә, Мөхәррәм вә Рәҗәп ае…” (бу хәдисне имам Бохари китерә.

Соңыннан Аллаһның илчесе әйтә: “Әгәр дә тынычлы рәвештә, мөселман булып вафат булырга, һәм шайтанның явызлыгыннан сакланырга теләсәгез, бу айларны хөрмәт итегез, ураза тотыгыз вә истигфар кылыгыз”, – диде.

Мөхәррәм ае үзенең изгелегенә, мөкәддәс булуына карата “Мөхәррәм” атамасын йөртә. Мөселманнар мөхәррәм аенда нәфел-уразасын тотып Мөхәммәд галәйһиссәлам пәйгамбәребезнең сөннәтен үтиләр. Пәйгамбәребез бер хәдисендә: “Рамазан уразасыннан соң иң саваплы уразалардан, Мөхәррәм аенда тоткан ураза”, – дип әйтә. (имам Мөслим). Мөхәррәм аенда булган ураза Гашүрә уразасы дип әйтелә.

Мөхәррәм аеның унынчы көне динебездә “Гашүрә” көне дип санала вә “Гашүрә”  сүзе гарәпчәдән унны аңлата.

Ибне Габбәс әйтүенчә, пәйгамбәребез галәйһиссәлам Мәдинә Мөнәвәрә шәһәренә килеп баскач, Гашүрә уразасын тотучы  яһүдләрне очраткан иде. Ул алардан Гашүрә уразасының каян килеп чыкканы турында сорашырга тотына, вә яһүдиләр аңа бу кыйссаны сөйләп бирәләр: Гашүрә көне – ул Аллаһ Тәгалә Исраил балаларын дошманнарыннан, ягъни фиргәвен кавеменнән, аның золымыннан коткарган көн, шушы көнне Муса пәйгамбәребез Аллаһны шөкер итеп ураза тота иде. Без дә пәйгамбәребездән үрнәк алып ураза тотабыз, - дип әйттеләр. Моны ишеткәч, пәйгамбәребез аларга әйтте: “Безнең, мөселманнарның, Мусса галәйһиссәламгә сезгә караганда хакыбыз күбрәк”. Шул көннән алып ул үзе дә Гашүрә көнне ураза тота иде, башкаларга да аны тотарга әмер иткән иде (бу хәдисне имам Бухари китерә). Чыннан да Аллаһ Тәгалә яһүдләрне коточкыч хәлдән коткара, моның турында Корьәндә әйтелә: Фиргәвен кавеменнән сезне коткаруыбызны да хәтерләгез! Алар сезне яман ґазап белән ґазаплап, кыз балаларыгызны калдырып, ир балаларыгызны бугазлый иделәр. Бу эшләр сезгә Раббыгыздан бәла вә зур каза иде. Янә фикер итегез, ярдык без сезләргә дәрьяны һәм сезне коткарып, Фиргәвен кавемен һәлак иттек суда батырып, үзегез дә карап тордыгыз ( Бакара сүрәсе, 49-50 аятләр). Ислам дине барча пәйгамбәрләргә, вә алар белән бәйләнгән могҗизаларга иман китерергә куша. Корьәндә моның турында әйтелә: . .( Бакара сүрәсе, 285 аят).

Кайбер хәдисләр Гашүрә көнен Нух пәйгамбәрнең көймәсе Дҗөди тавына килеп утыргач, Нух пәйгамбәрнең Аллаһны су газабыннән коткарганы өчен шөкер итеп ураза тотуы белән бәйли (бу хәдисне имам Әхмәд китерә).
Ә кайбер хәдисләр Гашүрә көнен Ибрагим пәйгамбәребезнең туган көне белән, Юныс пәйгамбәр балык карыыныннан котылган, Йосыф пәйгамбәр коедан чыгарылган, Әюп пәйгамбәр шифаланган, Гайсә (галәһиссәламнең) күккә ашкан мөнәсәбәтләре берлә бәйли. Ни булса да, без мөселманнар буларак бу көнебезне олылыйбыз, аны чын күңелләребез белән ихтирам итәбез, уразасын тотып «лә иләһә илләллаһу» дигән кәлимәбезгә тугры булабыз.

Искиткеч, әгәр дә сезнең белән Ислам тарихына күз салсак, Исламга тикле гарәп утравында яшәгән мөшрикъләр дә, пәйгамбәребезнең хатыны хәзрәти Гайшә әйтүенчә, Гашүрә көнен хөрмәт итеп аш-судан тыелганнар! Алар бу көнне зур тантана, бәйрәм итеп, Кәгъбәтулланың өстендә булган япмасын яңага алыштыра булганнар. Ә бүген хәйран! Үзләрен мөселманга санаган күп адәмнәр, кызганычка каршы  Гашүрә көненең нәрсә икәнен, каян килеп чыкканын да белмиләр. 

Гашүрә уразасының әҗере бигрәк зур. Пәйгамбәребез галәйһиссәлам: “Гашүрә көнне тоткан ураза, үткән елда кылган гөнаһлардан кәффәрәт булыр”, ягъни, бу уразаны тотучы бәндәнең үткән елда кылган кече гөнаһлары гафу ителер, дип әйткән (имам Мөслим). Ә икенче хәдистә: “Гашүрә уразасының тоткан бер көне утыз ел буе тоткан уразаның савабына тиң булыр”, – дип, кинәнечле хәбәр бирә.

Безгә рәхимле һәм шәфкатьле Раббыбыз шушы уразаларны тотып, бетмәс зур нигъмәтләренә ирешергә мөмкинчелеген бирә, бу нигъмәтләреннән гафил булмыйк!

Гашүрә уразасы Мөхәррәм аеның тугызынчы, унынчы һәм унберенче көнендә тотыла. Пәйгамбәребезнең “Бу көнне кем теләсә,, шул ураза тотсын” дип, әйткән сүзе безгә Гашүрә уразасың фарыз түгеллеген, ә мөстәхәб, ягъни яхшы гамәлләрдән булуын раслый. Шушы көннәрдә мөэминнәр сәдака өләшәләр, мескен-ятимнәрнең, сырхау кешләрнең барып хәлләрен беләләр.

Шулай ук Гашүрә көнне мөселман бәндәләр туганнарны, балаларны кинәндерәләр, мәҗлесләр коралар, буш вакытларын Корьән укып вә башка изге гыйбәдәтләр кылып үткәрәләр.

Мөнир-хәзрәт Бәюсов, 26.01.08.

 

АВЫЛДАШЛАР

Суыксу Кызлары

Корбан гаете көне. Ачы җил сызгырганга да карамастан, җирле зиярәттә туган-тумача, таныш-белеш, күрше-күлән мәрхүмнәрнең каберләре янына тукталып, аларның бу фани дөньяда исән булган чакларын күз алдыма китерәм, алар хакында хәтеремне актарам, безнең арадан вакытсыз китеп барган авылдышларым, туганнарым, танышларым белән булган истәлекле хәлләрне, вакыйгаларны  исемә төшерәм, аннары мәрхүмнәргә багышлап дога кылам, изге теләкләр телим. Монда безгә белем бирергә тырышкан күпме кадерле укытучылар, бергә уйнап үскән дуслар, бергә укыган, бергә укыткан танышларым хәтта укучыларым ята.

Менә яраткан беренче укучым Суыксу кызы Рауза Айсина мине кабер ташындагы матур фотосурәте белән каршылый: “Апа, тукта әле, берәр сүз генә кушышыйк”, - дип әйтә төсле тоелды миңа.  Мин аңа дога гына кылмадым, күз яшемне сөртә-сөртә сөйләштем дә. Мин әйтәм, син бит Суыксуда 10 балалы гаиләдә туып, акыллы кыз булып үстең. Аннары гомере буе авыр хезмәттә идең, шулай да тыйнак, ярдәмчел ирең белән тәүфыйклы биш бала үстерә алдыгыз. Аллага шөкер, алар барысы да белемле, кешелекле булып сокланырдый тормыш кордылар. Дөрес тәрбия биргәнең өчен балаларың сиңа чиксез рәхмәтлеләр, үзеңне һич кенә дә онытмыйлар. Менә нинди матур, зур кабер ташы ясатканнар.

Син китсәң дә, өеңә зур йозак салынмады, син кабызган учак сүнмәде. Үз фатиры булса да, син чирләп киткәч, кече улың гаиләсе белән туган йортына кайтты. Хәзер шәфкатьле тормыш иптәше белән юлдашыңны кадер-хөрмәттә тоталар. Рәхмәт яусын үзләренә шулай сезне кадерләгәннәре өчен...

Раузаның баш очында басып торганда, уйларым моннан 58 ел элек булган вакыйгаларга кайтты. 1950-елның көзе. Мине, яшь укытучы буларак, Суыксу мәктәбенә җибәрделәр. Бу бигрәк зур авыл икән. 12 мең гектар җире, ике колхозы. Мәктәптә балалар күп, өчәр параллель класс. Мин 5 “а” җитәкчесе.

Авыл Советы башлыгы Ибраһим абый Сабитов белән колхоз башлыгы Махмут абый Билялов мәктәпкә ярдәм итүчеләр дә, мәктәптән ярдәм сораучылар да иделәр.

Бер мәлне Махмут абый безгә ярдәм сорап килде – колхоз кырына шомраннар ияләшкән икән. Без 5-класслардагы 130 укучыны ияртеп колхоз кырына киттек. Шомран ояларына су салып йөреп ике көн эчендә колхоз кырыннан шомраннарны биздердек. Махмут абый исәпләвенчә, без бу гамәлебез белән тонналап икмәк саклап калганбыз.

Башлангыч класслар башка бинада укыйлар иде. Анда искиткеч яхшы укытучылар – Зәйнәп, Зәйтүнә һәм кечкенә генә (горбунлы) Рабия апалар укыттылар. Мин аларга тәҗрибә алырга еш-еш бара идем.

Суыксу мәктәбе балалар белән гөр килгән чакта без ай саен һәр баланың өенә барып йөрдек. Раузаның әнисе Разия апа, әтисе Айса абый (җәннәттә урыннары булсын) мине ихтирам итәләр иде. Авыр көннәрдә мин аларга киңәшкә дә еш баргаладым. Көзнең яңгырлы бер кичендә мине укучым Рауза үзе каршылады, кулымнан тотып өенә кертте.Озын-озак сөйләшеп утырганнан соң, мине үзләрендә кунарга калырга күндерделәр. Чөнки фатирым алардан ике чакырым ераклыкта иде.

Раузаларда 10 бала булса да, миңа да урын табылды. Шунда аның янында бер искиткеч матур кыз, алтын чәчле, түгәрәк йөзле, ягымлы карашлы, ялтырап торган зәңгәр күзле кызчык игътибарымны үзенә җәлеп итте. Хабза икән бу. Аңа әле 5 тә тулмаган. “Әни, бу апа бездә куна, да? Әмма мич башына мин үзем ятам”, - дип пышылдады.

... Мине башка авылга күчерделәр, шулай да Айса абыйларга еш-еш барып йөрдем, ә инде Рауза белән гомергә дуслаштык.

Еллар үтте. Минем туганым Равил Суыксу кызына гашыйк булганын белдергәч, яшь киленне күргәч, мин шаккаттым: килен дигән кыз теге Хабза икән.

Шулай итеп Хабза Пожарда килен булып тормышын башлады һәм ире Равил Җиһаншин белән нужа тәртәсенә җигелеп йорттагы бар нужаны бергә тартарга керештеләр. Хабза җиң сызганып эшкә тотынды, зур тырышлык белән күп төрле вазыйфалар үти башлады. Яшь киленнең ни генә хәленнән килми икән!  Ул тартмалар сүтү бригадасыннан башлап, мәктәп-интернатта тавыклар фермасын җитәкләде, төрле сәүдә нокталарының җаваплы урыннарында эшләде. Тик тормышта мөстәкыйль, бәйсез булу юлларын эзләвен туктатмады. Ләкин әби-бабайлар һөнәре аны күбрәк үзенә тартты күрәсең. Бабалары Жамалетдин соңгы буын сатучы нәселеннән. Әле мин Суыксуда эшләгәндә Сәйха апа эшли торган кибет Хабзаның бабасының әтисенеке булган.

Сату эше буенча беренче сәүдә документлары белән мәрхүм Яхъя Хайруллин аны таныштырган, аннан райпода курслар тәмамлап, общепит кибетләрендә үзен тәҗрибәле сатучы итеп таныта.

Алга омтылу – Хабзаның максаты. Аның каен әтиле, каен әниле тату гаиләсендә бер-бер артлы 4 бала туа, шуның белән килеп чыккан финанс авырлыклар аны тагын эзләнергә мәҗбүр итә. Ул бер генә дә тик кенә тормый, һаман хәрәкәттә, акча табу юлында.

Айлар, еллар үтә. Менә дәүләтебез булдыклы кешеләргә киң юл ача. Булдырасың – эшлә: ал - сат, әмма салым түлә. Күпме байый аласың, бае.

Шулай шул. Эше барның - ашы бар. Хабза балалары белән төнне көнгә бәйләп хезмәт иткәннән соң, безнең авылның бер байлары булып чыктылар. Борынгылар әйтмешли: “Акчалының кулы уйнар, акчасызның күзе уйнар”. Хабза һәм аның гаиләсенең кулы уйный. Күп мәртәбә аңа, улына мөрәҗәгать итәләр, алар берәүне дә бушлай борып җибәрмиләр. Безнең Пожар мәчетенә, зиярәтләренә генә түгел, туган авылына да ярдәм кулы сузып торгалый. Хастаханәнең кардиологик аппараты эшләмәде, ул аны үз кесәсеннән эшләтте. Әнә Саберованың утын кистеләр, 6 мең түләргә куштылар, Хабза чыгарды да 6 меңнән дә артыгын бирде.

Мохтаҗ кешеләрне соңгы юлга озатырга да зур ярдәм күрсәтә. Менә озак түгел генә Хамсә апа вафат булды, ул аның җеназасына 500 сум акчаны 50 сөлгенең читләренә бәйләп үк китерде. Күптән түгел генә Корбан гаете үтте. Ул корбанга суячак сыерының 7дән бер өлешен зәгыйфь Хамдесәнәгә багышлатты. Аны мунча чабып баштан-аяк яңага киендерде. Табын үткәрде.

Ул бик миһербанлы килен дә: кайниш ягын гел онытмый, зур мәҗлесләр чакырган очракта без һаман табын артында. Без, иренең кардәшләре, безне бик якын күргәне өчен аңа зур рәхмәтлебез.

Хабза яхшы килен булгандай, яхшы кайнана да. Йомыркадан җой эзләп, тормыш бозып тормый. Килен-кияүләрен, оныкларын үз балаларыннан да якын күрә. Хабзаның тормыш юлы бер татар мәкаленә хас килә:

Буш башак күккә үрелә,

Тулы башак җиргә иелә.

Өченче сеңелләре Кадрия дә безнең авыл килене. Ул да Хабза кебек үк гомере буе сәүдә тармагында эшләде, аның кебек үк каен әтиле, каен әниле йортка килеп төште. Ире Хайдәр белән бер дигән өч бала тәрбияләделәр. Олы уллары Мәскәүдә үз эшен ачкан, кече кызлары шулай ук башкалада ярыйсы гына үз гаиләсе белән яши бирә. Ә менә төп йортта калган уллары Илдар буген клуб директоры, киленнәре Алсу – балалар бакчасы мөдире.

Мондый булдыклы һәм тыйнак Суыксу кызлары, әйтергә кирәк, безнең авылда лаеклы үз урыннарын таптылар, авылдашларыбыз арасында абруйлы урын билиләр. Иң мөһиме, авылга файдалы балалар тәрбияләп бирделәр. Бүген Раузаның олы малае Халит мәктәптә укытучы, кечесе Олег – тәҗрибәле журналист. Хабзаның Рамилы – хәйрия кылучылардан, Кадриянең Илдары – авылда мәдәни учакны яндырып торучылардан.

Равилә Османова

Сугыш һәм хезмәт ветераны.

Бер җөмлә белән

НИЖНИЙ НОВГОРОДта безнең автономия һәм «Шатлык» клубы 22 февральда татар авыллары командалары (ике ир-ат, 3 укучы) арасында шашка буенча күренекле якташыбыз Рәшит Нәҗметдинов истәлегенә өлкә турниры оештыралар: белешмәләр өчен телефон 9202531910.

УРАЗАВЫЛда берөзлексез диярлек «Автоцентр» автомобиль ияләренә теләсә нинди ремонт, хезмәт күрсәтә ала, шул исәптә автомобильләрне страховкалау да шунда ук оештырылган: белешмәләр өчен телефон – (294) 2-23-83.

ЗУР РБИШЧА урта мәктәбендә эшләп килгән “Рост” балалар оешмасы каршында тәрбия эше буенча директор урынбасары Әлфия Мөхәммәтҗанова инициативасы белән газета булдырылган: анда мәктәп тормышыннан яңалыклар, белдерүләр һәм котлаулар бастырыла, ә якын килчәктә - аның үз редакторы һәм корреспондетлары булачак.

АКТУКтан күренекле Яруллиннар гаиләсе безне һаман җыр-моң өлкәсендә сөенечле хәбәрләре белән шаккатыра тора: менә әле генә 9-класс укучысы Марат Сочида үткән Халыкара яшүсмерләр фестивалендә катнашкан 900 яшьтәше арасыннан II-дәрәҗәдәге лауреат исемен яулап кайтты.

КЫЗЫЛ ОКТЯБРЬ район спорткомитетына да, бүтән 50 районга кебек үк,  физкультура-спорт хәрәкәтен җәелдерү нияте белән Губернатор бүләк иткән «ГАЗель» микроавтобусы килеп җитте.

КАМКА администрациясенә кергән тагын Грибан, Луговой авыллары балаларына да, гадәттәгечә, Рәшит Җаббарович быел да Яңа ел уңаеннан 150 бүләк юллаган иде, - ди җирле үзидарә башлыгы Әхмәт Баязитов.

КОЧКО-ПОЖАРның түбән авылында күптән түгел чак кына зур бәла-каза купмады: суык котырынган көннәрнең берсендә искәрмәстән табигый газ югалды һәм халык биш-алты сәгать ни хәл итәргә дә белмичә аптырый калган иде.

КЫЗЬМАВЫЛның җир пае ияләре, ниһаять, Яңа елны яңа рәис белән каршыладылар: авылдашларының үтенечен канәгатьләндереп, бу вазыйфаны үз җилкәсенә салырга, яки җирле СПКаны җитәкләргә, тәҗрибәле белгеч, авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты  Ш.Х. Мостафин ризалыгын биргән.

КРАСНАЙ мәктәбендә Яңа ел алдыннан милләтпәрвәр якташыбыз Җәфәр Фәйзрахманов инициативасы белән күренекле якташыбыз, шашка һәм шахмат беунча СССРның спорт остасы Рәшит Нәҗметинов истәлегенә оештырылган шахмат турниры булып үтте.

САФАҖАЙда быел Яңа елны үзенчәлекле бәйрәм иттеләр: баштан, гадәттәгечә, клубта җыелып күңел ачтылар, аннары, өйләренә таралышып гаиләләре белән Гаилә елын каршылаганнан соң, Мәскәүдән кайткан бертуган Аләутдиновлар авыл уртасындагы күлдә чыршы тирәсендә кайнар чәй табыннары корып, төрле уен-конкурслар оештырып авылдашларына бер дигән тамаша бүләк иттеләр.

ПЕЧӘ авылы администрациясе башлыгы Үмәр Люкманов хәбәр иткәнчә, узган елны 14 печәле вафат булган һәм дөньяга ике бала туган, ә көндәлек көнкүрешкә килгәндә, беренче суыкларны авыл тыныч уздырган, чөнки анда барлык социаль учреждениеләр дә күптән газлаштырылган инде, шул исәптә ике мәчет тә.

КУЙСУЫ авылына күптән газ килгән булса да, җирле клубка һәм дә медицина амбулаториясенә, хәтта соңгысында бу өлкәдә барлык кирәк-яраклар әзер очракта да, чират, кызганычка каршы, җиткәне юк.

СЕМОЧКИ оныгы Камил Бәдретдинов җитәкчелегендә Мәскәүнең «Спартак» манеженда Нижний Новгород татар авыллары арасында мини-футбол буенча икенче кышкы турнирда Шөбиле, Уразавыл, Анды, Семочки, Кочко-Пожар, Пашат, Чүмбәли, Атяравыл уенчыларыннан торган 16 команда катнашты, ә күчмә кубокны, узган елдагыча, уразавыллылар алды.

Олег Хөсәинов әзерләде

ВАКЫЙГАЛАР

Нижгар хаҗилары

Ислам динендә һәр мөселманга фарыз булган гыйбадәтләрнең берсе – Хаҗ кылудыр. Сәламәтлеге һәм байлыгы җитәрлек булган мөселманга моны эшләү фарыз. Шөкер, соңгы елларда ерак һәм изге сәфәр чыгучылар саны арта.

Ни. Новгород мөселманнары Диния нәзарәте аша да бер төркем мөселманнар изге Мәккәдә булдылар. Нижгар өлкәсе Дзержинск шәһәре мәчете имам-хатыйбы Гаяз хәзрәт Закиров; Таһир Талипов, Асият Зиннәт улы Әкъсәнов; Н. Новгород Җәмигъ мәчете хезмәткәре Әнвәр Басыйров, мәчетнең даими ярдәмчеләре Рауза ханым Искәндәрова; Әдилә ханым Черкасова, Рауза Мукамашина, Пәйгамбәрләребез җирен күреп, аның каберендә дога кылып, Хаҗ йоласын үтәп кайттылар. Гаяз хәзрәт Закиров пәйгамбәрләребез җирендә икенче тапкыр булып кайтты. Беренче тапкыр 1998 елда Иордания короле чакыруы буенча булган. «Үткән еллар арасында яшхы якка күп үзгәрешләр күренә. Кәгъбә зурая, изге мәчетнең өченче этажы инвалидлар өчен бирелгән, зәм-зәм су юлы сузылган. Сафа һәм Мәрвә таулары арасында йөрер өчен ике этажлы юл төзелгән һәм юллар бер якка гына юнәлгән. Кунакларны, хаҗиларны кабул итеп, тиешле гамәлләрне үтәр өчен хуҗалар тарафыннан бөтен нәрсә дә эшләнгән, һәр җирдә җылы сулар агып тора. Кунакханәләр хәзерләнгән, адым саен ашханәләр, тәмле чәйләр, һәммәсе бик күп. Шәһәр матурайган, чистарган, яңа кунакханәләр, биек йортлар төзелгән. Бөтен җирдә тәртип, эчкечүлек юк», – дип сөйләде ул.

Ел саен Согуд Гарәбстанына бөтен илдән 7 миллионнап кеше килә. Билгеле, миллионлаган кеше арасында үлеп калучылар да булган. Андыйлар саны көненә 150гә җитәргә мөмкин. Изге җирдә вафат булучы мөселманны бәхетле җан диләр. Ә Мәккәгә быел Россиядән 27 мең мөселман килде. Кешеләр климат белән бәйле авырлыкларны кичерәләр, бер-берсенә ярдәм итәләр. Азан белән миллион мөселман халкы намаз укый.

Асият Зиннәт улы Әкъсәновның хаҗга беренче тапкыр баруы. Әлегә кадәр нинди генә илләрдә булуына карамастан, мөселман иленең йөрәге булган Мәккә шәһәре аны шаккаттыра. «Ә инде иң олы мәчетенә кергәч, җирдә түгел, күктә очкан сыман, моны сүзләр белән генә әйтеп бетерерлек түгел. Мин үземне монда туган, гомерем буе монда яшәгән кебек хис иттем. Һәрбер мөселман халкы үзенең мөмкинчелекләрен куллансын иде», – дигән теләктә кала Асият әфәнде. – Хаҗ сәфәре оештырган «Сәлам тур» җәмгыятенә килгәндә, алар үзләренең эш вазыйфаларын тулысынча үтәмәү сәбәпле, без хаҗилар бик канәгать түгел. Чөнки алар Хаҗ кылу гамәлләрен беренче көннән үк өзәргә мөмкин иде. Әле ярый үзебез белән белгән кешеләр булды, юлда килеп чыккан авырлыкларны бергәләшеп җиңеп чыктык”.

Рауза апа 17 ел буе Хаҗ кылырга ниятли. Хаҗ сәяхәтенә ул апасы Әдилә белән чыга. Икесе бар авырлыкларны бергә уздыралар. Рауза апаның изге теләкләре 2 декабрь көнне үтәлә башлый: “Безнең төркемебез Мәскәүдән Джидда шәһәренә самолетта очканнан соң, автобусларга утырып Мәдинә шәһәренә килеп төштек. Бу безгә хаҗ кылырга әзерләнергә бик уңайлы булды. Мәдинәдә Мөхәммәд галәйһиссәламнең ән-Нәби мәчете каршындагы кунакханәдә яшәдек. Намазларыбызны укыр өчен шунда йөредек”.

Черкасова Адилә апаның хаҗ кылырга икенче тапкыр баруы. “Әнием сөйләве буенча Татар Моклокасы авылыннан хаҗ кылырга баручылар берничә айлар буе җәяү барганнар. Әлбәттә, бүгенгесе көнне хаҗ кылу сәфәре күпкә җиңеллерәк. Хаҗ йолаларын үтәү өчен бөтен уңайлыклар тудырылган. Хаҗилар арасында төрле милләт кешеләре бар, алар бер-берсенә ярдәмчел, мөлаем булдылар, үзләренең вазыйфаларын тиешенчә үтәргә тырыштылар Баручы автобусларны туктатып, бездән күчтәнәч дип, пакетлар белән азык-төлек, җиләк-җимешләр, әфлисуннар, хөрмәләр өләшәләр. Гомумән, андагы тәртипкә, чисталлыкка, тынычлыкка таң калып кайттык. Урамнарына мәрмәр таш җәеләгән. Мөслимәләргә юл бирәләр, ялгыш кына кагылып китсәләр дә, баш ия-ия гафу сорыйлар. Меңәр кеше сыйдырышлы мәчетләрдә, барлык автобусларда да кондиционер эшләнгән. Ни дисәң дә, анда эсселек, кызу. Шул сәбәпле якташларыбыз арасында салкын тидерүчеләр дә булды. Шөкер, алай булса да, хаҗ кылу йоласын тиешенчә башкарып кайттык”, – ди Адилә апа.

Изге эшкә ниятләнгән мөселманга Ходай Тәгалә ярдәмен бирә, менә Рауза Мyкамашина хаҗга барыр өчен барлык документларын әзерләгән, ләкин төрле каршылыклар аркасында хаҗ кылу сәфәрен икенче елга калдырырга була. Көтмәгәндә мәчеттән шалтыратып, авырып хаҗга бара алмаучы башка кеше урынына аны чакыралар. «Диния нәзарәте рәисенә, бу сәфәрне оештырган барча кешеләргә мин бик рәхмәтле», – ди Роза ханым чын күңелдән. Аллаһ Тәгалә бер көтмәгән җирдән биргән аңа бу бүләкне. Шул ук вакытта быел Мәккәгә барачакларына бер минут та шик тотмаганнар булып, ниятләре барып чыкмаганнар да бар. «Без тәгаенлибез, Аллаһ Тәгалә тәкъдирли», — дип юкка гына әйтмиләр шул.

Хаҗи һәм хаҗияләребез Мөхәммәд галәйһисслам мәчетендә салават укып, Ибраһим пәйгамбәрнең аяк эзләрен күреп, зәм-зәм суларын татып, үткән заманда күп буыннар башкарган изге гамәлләрне кабатлап: Микат ноктасына кадәр Ихрам халәтендә булу, Гарәфәт тавында басып тору, Мөздалифәдә төн куну, Мина үзәнлегендә тору, шайтанга таш ату, чәч кырдыру яки алдыру, Кәгъбәтулла тирәли җиде мәртәбә әйләнеп, бер айлык сәфәрдән канәгать булып кайттылар.

«Шатлык» клубы каршындагы «Чәйханә»дә хаҗилар белән очрашу булып узды. Бу турыда сезгә газетаның киләсе саннарында тулырак итеп сөйләрбез.

 Янбаева Рәзинә

«Урмай моңы» Нижгарда!

Татар җырын сөюче милләттәшләребезгә «Урмай моңы» дигән сүзтезмә буш аваз түгел. «Урмай моңы» – ул яшь талантлар, яшь җырчылар, яңа исемнәр дигән сүз! Февраль аенда Чувашстан Республикасы Комсомол районы Урмай авылы кабат халкыбызның татар җырына битараф булмаган яшь җырчыларын, юмористларын каршылый: кабат XXI Халыкара юмор һәм татар эстрада җыры “Урмай моңы” фестивале йөрәкләрне җилкетә, халыкның күңелен кузгата.

«Урмай моңы” фестиваленең тарихына килгәндә, быел ул 21 нче тапкыр уздырыла. Әүвәлрәк “Прикубинская сторонка” (Гөбнә елгасы) исеме белән Комсомол районында рус, татар, чуваш яшьләре өчен Чувашстан һәм Татарстан Республикалары атказанган мәдәният хезмәткәре, Комсомол районы балалар сәнгать мәктәбе директоры, халык “Мишәр” татар эстрада ансамбле җитәкчесе, Чувашстан Республикасы милли мәдәни мөхтәрият рәисе Фәрит Абдулла улы Гыйбатдинов оештырып җибәрә. Биш елдан соң Татарстан Республикасыннан Чүпрәле, Кайбыч, Буа кебек күрше районнардан, бераз вакытлардан соң Ульяновск, Ташкент, Мәскәү һәм Россиянең төрле төбәкләреннән килә башлыйлар. Шулай итеп, фестивальнең географиясе елдан-ел киңәя. Ул 2006 елда Халыкара фестиваль статусы ала, фестивальда катнашкан коллектив һәм башкаручыларның Идел буе республикалары, Урал, Әстерхан, Нижгар, Ульяновск, Марий Эл, Төмән, Свердлау, Самара, Башкортостан кебек Россиянең күп төбәкләреннән һәм Кытай, Германия илләреннән килүчеләр саны елдан-ел арта бара.

Һәр ел саен төрле төбәкләрдән килгән конкурсантларны, кунакларны Урмай авылы Мәдәният йортында җылы итеп, матур итеп корылган табыннар артында  кайнар ризыклар белән каршылап, башка фестивальләрдә, конкурсалардагы кебек кунакханәләргә түгел, ә җирле халык йортларына урнаштыралар. Йорт хуҗалары яшь артистларны кадерле кунаклардай кабул итеп, мунчалар ягып, милли ризыклар пешереп, үз гореф-гадәтләре буенча каршы алалар.

Бу Фестивальне чын мәгънәсендә иҗади лаборатория дип тә була. Чөнки бүгенгесе көндә татар милли эстрада мәктәбе юк. Шуңа күрә яшь талантлар бер-берсеннән өйрәнеп, үзләренә яңалыклар ачып, сәхнә нечкәлекләренә өйрәнәләр. Башкару осталыклары төрле булуга карамастан, чыгышлар барышында бер-берсен кайгыртып, ярдәм кулы сузып, барысы да җиңүгә омтыла, катнашучылар арасында һәр адымда дуслык мөнәсәбәте сизелеп тора. Эстрадада артистлар саны бик күп булган заманда бу тәрбияви момент та бик зур әһәмияткә ия.

Фестивальнең төп максаты – Россия Федерациясендә һәм БДБ илләрендә яшәүче яшь милләттәшләребезне үзара таныштыру, татар эстрада өлкәсендә яңа таланталар барлау, төрле коллективлар һәм аерым җырчылар арасында үзара иҗади бәйләнеш булдыру. Һәр хәлдә фестиваль куелган максатларын бүгенгесе көндә уңышлы гына үтәп килә.

Бигрәк тә фестивальнең милли республикада үтүе дә нык тәэсир итә. Үзебезнең татар халкы гына түгел, урындагы халык та фестивальне көтеп ала. Бу фестиваль Чуваш эстрадасы өчен дә иҗади лаборатория булып тора.

Фестиваль яшьләр өчен үзенә күрә бер трамплин булып тора. Күп кенә Гран при, лауреат исемен яулаган конкурсантлар бүгенгесе көнне сәхнә йолдызлары булып өлгерделәр: Резеда Шәрәфиева, «Фәрида Алсу» дуэты (Казан), Лилия Муллагалиева (Казан), «Айкай» (Мәскәү), «Лейди» - дуэт (Уфа), Мәликә (Казан), якташыбыз Диана Галимова (Н. Новгород), Диләрә Гаделшина (Ижау), Ландыш Хуҗиәхмәтова (Яр Чаллы), Гүзәл Курмаева (Берлин) төрле концертларда чыгыш ясап, халкыбызны сөендереп торалар.

XXI Халыкара юмор һәм татар эстрада җыры “Урмай моңы” фестивале 21 февральда Чувашстан республикасы Комсомол районы Урмай авылында башланып китә, Чабаксар шәһәренең опера һәм балет театрында дәвам итә. Ә инде фестивальның Гала концертлары 23-февральда Н. Новгород шәһәренең Тимер юлчылар сараенда, 24 февральдә Мәскәүдә узачак.

Гала-концертта башка елларда Гран-при исемен яулаган Гүзәл Курмаева (Германия), Диана Галимова
(Н. Новгород), Әлфия Рамазанова (Ульян), халык “Мишәр” татар эстрада ансамбле (Урмай), һәм “Урмай моңы-2008” лауреатлары катнашуы көтелә. Н. Новгородта узачак концертны оештыруда РНКАТ каршындагы «Шатлык» клубы да катнаша. 60ка якын артистларны каршы алу, урнаштыру, ашату, бу чара турында киң җәмәгатьчелеккә җиткерү дә «Шатлык» өстендә. Әлбәттә, Нижгар мөселманнарының Диния нәзарәте дә читтә калмый.

Хөрмәтле милләттәшләр! Сезне XXI Халыкара юмор һәм татар эстрада җыры “Урмай моңы” фестиваленә 23-февраль көнне Тимер юлчылар сараенда көтеп калабыз.

Янбаева Рәзинә, Ахмадуллина Зилә

СПОРТ

Чын ирләр генә хоккей уйный

Яңа ел каникулларында булып үткән хоккей турнирларында, чын мәгънәсендә, бозда тик чын ирләр генә катнашты кебек. Чөнки Сафаҗай, Семочки, Суыксу, Кочко Пожар командаларында, кызганычка каршы, яшьләр бигрәк аз күренде. Ә бит беренче авылларда бу спорт төре белән моннан өч-дүрт еллар элек инде янәдән шөгыльләнә башладылар, әмма, әлеге дә баягы дигәндәй, яшьләр ашкынып тартылмый шул чын ирләр уенына.

Беренчеләрдән булып 29 декабрьдә Сергач физкультура-сәламәтләндерү комплексы бозында 5 команда «САНТИМИР» президенты З.Х. Ситдиков призы өчен ярыштылар. Әйтергә кирәк, Суыксу “Алга”сыннан башланып китеп, бүген Россия күләмендә авыл хуҗалыгы продукциясен җитештерүдә алдынгыларның берсе булган «САНТИМИР» корпорациясе турнирын ачып, бозга беренче Кочко Пожар хоккейчылары белән сафаҗайлылар чыкты. Хоккей сөючеләр алдан ук җиңүне җайлы авылдан килүчеләргә бирсәләр дә, беренче генә шундый турнирларда катнашачак пожарлылар аларга ярыйсы каршылык күрсәтә алдылар. Вакыты-вакыты белән хәтта өстенлек тә иттеләр. Тик капкачы Ринат Калимуллинның осталыгы гына сафаҗайлыларның капкасын йозакта саклап кала алды. Нәтиҗәдә, пожарлылар 0:2 исәбе белән оттырып, көндәшләренә төп бүләк өчен көрәшергә мөмкинлек бирделәр.  

Икенче уенда Пилнә ветераннары Сергач РОВДсы командасын 5:0 белән оттылар. Өченче матчта «САНТИМИР» (Суыксу белән Семочки) һәм Сафаҗай тигез исәп белән (1:1) таралаштылар.

Алга таба Пилнә белән “Сантимир” көчләрен сынаштылар. Баштан өч җавапсыз гол кертеп, сантимирчеләр тынычландылар кебек, җиңү кесәдә дип белделәр күрәсең. Әмма ләкин пилнәлеләр уен барышын үз файдаларына бора алдылар һәм 4:3 исәбе белән җиңүгә ирештеләр.

Бу турнирның хәлиткеч уены пилнәлеләр белән сафаҗайлылар арасында булды. Беренчеләренә төп бүләкне алыр өчен тигез исәп тә җитсә, икенчеләренә бары тик җиңү генә кирәк иде. Шуңа салкын бозда кызу көрәш ахыргача дәвам итте. Ләкин сафаҗайлылар ничек кенә тырышсалар да, бәхет бу юлы көндәшләренә елмайды һәм пилнәлеләр үз моратларына ирештеләр: уен нәтиҗәсе – 2:2.

Шулай итеп «САНТИМИР» бүләгенә турнир түбәндәгечә тәмамланды: беренчене пилнәлеләр алды, икенчене – сафаҗайлылар, өченчене – «САНТИМИР».

3 гыйнварда хоккей сөючеләр Семочкига җыелдылар. Һава торышы суык булуга карамастан (-30 чамасы), 4 команда Нуршат Әббәсов истәлегенә оештырылган турнирда катнашырга теләк белдергән иде. Беренче булып Чүмбәли Сафаҗайны отты, икенче очрашуда хуҗалар пожарлылардан өстен иделәр.

Финал матчта Чүмбәли, шулай ук югары дәрәҗәдәге уен күрсәтеп, кубокка ия булды. Өченче урынга сафаҗайлылар чыкты. Бу көнне иң яхшы уенчылар да, капкачы да бүләксез калмадылар.

Туган авылында хоккейны кабат торгызуга шактый өлеш керткән мәрхүм Нуршат Әббәсов истәлегенә оештырылган бу традицион турнир искиткеч матур фейрверк һәм чәй табыны белән тәмамланды. Шунда Чүмбәлигә Мәскәүдән ялга кайткан хоккейчылар Семочкида катнашкан командаларның барчасын икенче көнне, 4 гыйнварга, Сергач ФОКына чакырдылар.

«Лидер»га керү көе, әлеге мини турнирны оештыручы мәскәүлеләрнең исләре китте. «Ну, әфәрин Валерий Павлинович Шанцев! Кирәк бит провинциаль шәһәрдә шундый искиткеч спорт сарае булдырырга! Әйе, максатчан, иртәгене, киләчәкне күзаллап эш итә белүче шәхес, оештыручы һәм җитәкче ул. Гади халыкның көнкүрешен яхшырту – эшчәнлегенең төп юнәлеше.  Шуңа без аны башкалада да, Лужков белән бертигез, якын, үз күрә идек», - диләр Мәскәүдә яшәүче олы яшьләрендәге чүмбәлилеләр.

Чынлап та, бу могҗизага тиң корылманы, Шанцев Губернатор булмаса, күрер идек микән?

Хоккейга кайтканда, турнир әйбәт кенә оештырылган иде. Һәр катнашучы команда кыйммәтле бүләккә ия булды. Инде беренче урынны, әлбәттә, мәскәүле чүмбәлилеләр алды. Аларның яшьләре бу спорт төре белән даими  шөгыльләнәләр икән. 17-сан белән уйнаучы Әндәрҗановның бозда нинди профессиональ әкәмәтләр кылуын язып та, сөйләп тә булмый, аның осталыгын үз күзең белән күрергә кирәк. Картлары да һәр шимбә Мәскәүнең «Локомотив» спорт сараенда хоккей уйныйлар икән. Шуңа күрә безнекеләргә алар белән тиңләшергә авыррак шул. Ә яңа елда оештырылган өченче хоккей турнирында урыннар Семочкидагыча бүленде.

Алда бу спорт төре белән мавыгучыларны зур хоккей бәйрәме Сафаҗайда көтә. Анда салкын бозда кайнар көрәшкә хоккей сөючеләр 23 февральда җыелачаклар.

Олег Әндәрҗанов

Автор һәм Ә.Камалетдинов фотолары

 

Редакция почтасыннан

Ишавылны кайгыртып

Туган якларыннан еракларда яшәсәләр дә, авылдашларым туган җирләрен онытмыйлар, авылларын сагынып яшиләр. Төрле яктан туган авылына ярьдәм кулларын сузалар, авылны гел уңай якка төзекләндерүгә тырышалар.

Авылның буаларын төзекләндрүдә Закиров Гаяз, Сунгатуллин Халит, Талипов Илдар, Талипова Равилә, Иксанова Галия, Алимов Хәсән, Аймасов Хәсән булыштылар.

Сунгатуллин Халит 600 метр суүткәргеч төзеде. Аймасов Хөсәин үзәк мәчеткә электрочелтәрен эшләтте, мәчетне тышкы яктан агач белән уратып алды, коймалады, буяды. Абузаров Ихсан кызы Сания үзәк мәчетнең коймаларын тимердән эшләтте. Эшмәкәр Измайлов Илдар Бөек Ватан сугышында катнашучыларның исем фамиллияләрен яздырып, аларга куелган һәйкәл янына куйды. Сугышта һәлак булган сугышчыларның гайләләренә һәм сугыш елларына балачаклары туры килгәннәргә, Җиңү көнендә бүләкләр эләште. Садыйков Хайдәр авылның «Чәй коесын»  төзекләндерүдә булышты. Баширов Әнвәр таштан мәчет төзетте, медпунктка кандагы шикәрне белү өчен апппарат алып бирде. Үмәров Али «Колхозная» урамына 100 метр юл эшләтте.Үмәров Әббәс каберлекләр  тирәсен тимер койма белән чолгап алды. Эшмәкәр Хәсәнов Хайдәр үзәк мәчеткә микрофон куйдырды, мәчет тирәсендәге электр бAаганаларына прожекторлар куйдырды. Башка авылдашларыбыз да туган җирләренә гел булышып торалар. Барча ишавыллылар исеменнән сезгә күп рәхмәтләр белдерәм, саулык-сәламәтлек телим.

Бергә авылыбызны кайгыртсак – авыл яшәр!

Садик Магҗанов,

авыл старостасы

Фотофакт

 

 

 

  (Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: Газета ''Мишар дуньясы'' №1(10) (январь) 2008

 № 1 (10) (январь 2008г.)
Нижгар татарлары газетасы

Мөхтәрәм канкардәшләрем, Аллаһ юлыннан тугры баручы хөрмәтле дин кардәшләрем, кадерле милләттәшләрем һәм газиз якташларым!

Барчагызны да мөселман календаре һәм Һиҗри ел исәбе буенча 1429-ел башлану уңае белән тәбрик итәм!

Моннан 1429 ел элек кәферләр золымына түзә алмыйча Мөхәммәт пәйгамбәр туган шәһәре Мәккәдән Мәдинәгә күчәргә мәҗбүр булган. Моннан соң Ислам дине башта Гарәбстан, соңрак бөтен дөньяга да таралган. Шул вакыйга хөрмәтенә мөселманнар яңа елны билгеләп үтә.

Инде менә ошбу Яңа елыбызның беренче Мөхәррәм аена да аяк бастык. Аллаһ ризалыгы белән хәер-догада торып, һәр яңа туган көнгә шөкерана кылып, бу яңа елда һәрберләребезгә исән-имин яшәргә Ходай насыйп итсен иде. Аллаһа каршындагы булган күңелләребезгә пакьлык, өйләребездәге якыннарыбызга саулык, ерактагы туганнарыбызгы исәнлек, мәчетләребездәге мәхәлләләребезгә иманлык, Бөек Ватаныбызда яшәүче барлык халыкка тынычлык, киләчәк буыныбызга тәүфыйклык өстәлсен иде.

Хөрмәтле президентыбыз Владимир Путин төкле аягы белән килгән 2008-елны– Гаилә елы дип игълан итте. Шуны һәм дә татарларның барвакытта да күршеләре белән дус, тату яшәүне хуп күрү уңаеннан, мин барча мөселман кардәшләремнең үзара бер зур туган гаилә булып яшәүләрен теләр идем.

Узган елга карашыбызны ташласак, ният кылган барча изге гамәлләребез, Аллага шөкер, тормышка аша килә. Шундыйларның игътибарга әһәмиятлеләреннән: “Мәдинә” Нәшрият Йорты гамәлгә куйган “Медина аль Ислам” Бөтенросссия мөселманнары газетасы атналык һәм күпбитле булып чыга башлады, Нижний Новгород өлкәсе татарларының Региональ милли-мәдәни автономиясе үз басмасын булдырды, өлкә үзәгендә булачак Нижгар мөселманнарының Мөселман мәдәнияте Үзәге астына Губернаторыбыз Валерий Шанцев үзе беренче ташны куйды, төрле рухи һәм дини, милли һәм мәдәни чаралар уздырдык...

Әмма алда булган планнарыбыз да бихисап. Алла ризалыгы белән һәм бергә булып кына без аларны чишеп чыга алырбыз. Бергә булыйк! Бердәм булыйк!

Гаилә елы безне яңадан-яңа иҗади казанышларга рухландырып, барлык буыннарны бер-берсенә якынайтып, гаиләләрне ныгытсын иде.

Барыгызга да гаилә бәхете, исәнлек-саулык, иминлек телим!

 

Дамир Мөхетдинов,

“Мишәр дөньясы”

газетасының баш мөхәррире.

 

Кыш бабай бүләкләре

Кочко-Пожар балалар бакчасына Кыш бабай (Наил Гаязетдинов) белән Кар кызы (Динара Мостафина) көч-хәл белән килеп җиттеләр. Уйлап кына карагыз: 17 балага бүләкләр ничек кенә кызыл капчыкка сыйды да икән, ничек кенә аны ерак-ерактан Кыш бабай алып кайтты икән? Әле бит шуның өстенә оста шигырь сөйләүчеләргә дә, табышмакларга дөрес җавап кайтаручыларга да, уен-конкурсларда тапкырларга да тәм-томнар куярга онытмаган могҗизалар өләшүче бабай.

Матур бизәлгән чыршы тирәсендә балалар рәхәтләнеп әйлән-бәйлән биеделәр, җырладылар, уйнадылар... Шулай итеп алар киләсе Яңа елга кадәр онытылмас хисләр туплап, Кыш бабай бүләкләре алып, шатланышып һәм әниләренә ияреп өйләренә таралыштылар. Бу көнне, һичшиксез, алар иң бәхетле балалар иде.

Олег Хөсәинов

Теләкләр һәм ниятләр

Наил ХӨСӘИНОВ,

Зур Рбишча авылы администрациясе башлыгы:                       ->2

- Беренче чиратта ук мин барча авылдашларымны Яңа ел бәйрәме белән котлыйм! Һәр гаилә аз дигәнендә ике-өч тәүфыйклы бала тәрбияләсен, аннары аларның игелеген күреп тыныч, бәхетле
картлык кичерсен иде. Дөнья йөзендә булган барлык халыкның тату яшәүләрен, сау-сәламәт булуларын телим. Ил башына гына кайгы-хәсрәт килә күрмәсен. Чөнки үзгәртеп кору галәмәтләреннән, Аллага шөкер, чыгып киләбез – тормышларыбыз акрын гына яхшыра бара. Хәзер эшләгән кешегә яшәү мөмкинлекләре шактый ачылды. Бары тик хөкүмәтебез тәкъдим иткән милли проектларда, программаларда кыю, актив катнашырга, үз тормышыңны авыл җирендә рәтләргә тырышырга гына кирәк.

Узган елда безнең эшмәкәрләр Кече Рбишчада бер дигән чәй суы коесы эшләттеләр, шуннан ерак түгел искиткеч матур күл булдырдылар. Тагын зур әһәмияткә ия булган вакыйгалардан авылдашыбыз Абдулхамит Садеков истәлегенә узган унынчы – юбилей Сабан туен әйтергә була. Шушы милли бәйрәмебез белән Садековлар безнең авылны бөтен Россиягә генә түгел, дөнья йөзенә таныттылар. Алга таба да безгә шулай тыныч-имин, сау-сәламәт яшәргә Ходай язсын иде

 

БУ САНДА:

Безгә язалар3   

Яшьләр

елыннан      4

Гаилә елына!

 

Үзе җырчы, үзе баянчы

                    5

 

Композитор гына түгел, шагыйрә дә

                    7

КӨН АВАЗЫ

Теләкләр һәм ниятләр

Яңа ел алдыннан редакөиябезгә авыл администраөияләре башлыкларының бүгенге тормышлары hәм киләсе елга теләкләрен белдергән мөрәҗәгатьләре.

Үмәр ЛЮКМАНОВ,

Печә авылы администрациясе башлыгы:

– Бүгенгесе көнгә шөкерана кылырга кирәк: трмышларыбыз җайлы гына алга бара – өйләребез табигый газ белән җылытыла, колхозыбыз ярыйсы гына эшләп килә, мәчетләребездән карт-коры өзелгәне юк. Корбан гаетбезне зурлап уздырдык: һәр йортта диярлек корбан чалынды, Ислам шаригатенә туры китереп мәҗлесләр үткәрелә. Хөкүмәтебез авылларыбыз турында кайгырта башлады. Шунысы куаныч. Икенчесе – безнең тирә-якта олы ихтирам, зур абруй казанган мәрхүм Руслан Хамзиновичның игелекле хезмәтен ышанычлы дәвам иттерүче бар. Ул җирле СПК рәисе Сабер Магҗанов.

Ә Яңа елга теләкләремнең иң изгесе: туган якларга, бөтен дөньяга - тынычлык, түрәләргә – сабырлык.

“Мишәр дөньясы” газетасына килгәндә, мин аңа тик тугры юлдан баруын һәм даими рәвештә гади халык ихтыяҗына хезмәт итүен генә теләр идем. Форсаттан файдаланып, шушы төсле оригиналь газета аша барча якташларымны, милләттәшләремне Яңа ел белән тәбриклим, барчабызның киләсе көннәре шатлыклы, якты булсын!

 

 

Әхмәт БАЯЗИТОВ,

Камка авылы  администрациясе башлыгы:

– 2007-ел – авыл халкы өчен иң баштан Президентыбыз кул куйган милли проектлар эшли башлау белән истәлекле. Хөкүмәтебез тарафыннан авылларыбыз турында кайгырта, аларны саклап калу чараларын күрә башлау – миңа калса, зур игътибарга лаек гамәлләр. Ә инде яшьләребезне туган җирләрендә калдыру – бүген көн кадагында торган иң актуаль проблемаларның берсе. Чөнки авылларыбызның киләчәге нәкъ яшьләр белән бәйле.

Җирле масштабтагы хәлләргә килгәндә, Грибан мәктәбен газлаштыру проекты эшләнелде. Алла боерса, 2008-елда бу эшнең ахырына чыгарбыз. Рәшит ярдәмендә шул ук авылда каберлекләр тирәсе койма белән уратылып алынды. Шундый ук эшләр безнең Камка авылында да башкарыла. Тиешле оешмалар белән килешүләр төзү нәтиҗәсендә, Камка администрациясе карамагында булган авылларның юллары арчыла. Якындагы планда – авылларыбызда булган барлык социаль учреждениеләрне табигый газга күчерү.

Миңа ышанычларын белдергән сайлаучыларымны һәм дә барча авылдашларымны, канкардәшләремне ел буе көтеп алынган бу искиткеч, могҗиза белән сугарылган бәйрәм – Яңа ел белән котлыйм! Беребезне дә саулык-сәламәтлек ташламасын, йөрәк өзәсе, җан, тән ярасы саласы кайгылар читләтеп үтсен. Балаларыбыз – тәртипле, хатыннарыбыз –  сабырлы, якыннарыбыз – ярдәмле, әби-бабаларыбыз иманлы булсыннар иде.

 

Хәсән БӘДРЕТДИНОВ,

Мөтеравыл администрациясе башлыгы:

– Безнең алда торган иң актуаль проблемаларның берсе – 2008-елда авылны газлаштыру. Әйткәнемчә, бу эшне кичектереп тору яңача документлар әзерләү белән бәйле иде. Халык җилкәсенә газлаштыру бик авырга килмәсенгә, мин күп төрле инстанцияләр уздым, күп түрәләргә җиттем. Бүгенгесе, Аллага шөкер, уйлаганча килеп чыкты кебек – безгә төп магистральны да, урамнардагы газүткәргечләрне дә бушлай эшләргә тиешләр. Халык тик урамнан үз өена һәм өй эчендәге эшләр өчен генә түләр. Әлбәттә, табигый газга кирәкле җиһазларны, билгеле, һәр хуҗа үзе алачак.

 Исән-сау аяк баскан елыбыз һәрберебез өчен уңышлы булсын иде. Өлкә хөкүмәтебез гамәлгә куйган “Авылларны 2010-елга кадәр торгызу” программасының тизрәк гади халыкка килеп җитүен теләр идем. Бу юнәлештә сезнең “Мишәр дөньясы” газетасы да мөмкин кадәр гади телдә аңлатмалар биреп крестьянга ярдәм күрсәтсен. Терлек асрарга, газлаштыруга, йорт төзекләндерүгә ташламалы кредитлар бар бит, шулар белән файдалана белергә кирәк. Авыл җирендә калучы яшь белгечләргә хәтта бушлай йорт, автомобиль бирү дә каралган милли проектларда. Әмма безнең яшьләр никтер һаман башкалага ашкына. Менә шушы “агымга” бергәләшеп “буа” ясый алсак, авылларыбызны саклап калачакбыз. Шуны төп ниятебез итеп карарга кирәк.

 

Вафа КАМАЛЕТДИНОВ,

Сафаҗай авылы администрациясе башлыгы:

– Ниһаять, яңа, 2008-елга да инде аяк бастык. Беренче карашка, үткән елны авылыбыз ярыйсы гына уздырды. Бездә бит халык бигрәк дус, үзара ярдәмләшеп яши. “Бар - бергә, юк – уртак дигәндәй, авылыбызда үткән барча чараларда халкыбыз актив катнаша, үзенең кунакчыл булуын кат-кат раслый. Безнең татарлар өчен Сафаҗай җирендә узган шундый мөһим вакыйгалардан “Хәтер көне”нә, “Рухи мирас” дип аталган дүртенче өлкә практик семинарга, җирле мәктәп, балалар бакчасы юбилейларына, көрәш, хоккей турнирларына гына тукталсам да, тарихта эз калдырырдай нәрсәләр бит! Гомумән, татар-мишәрләре өчен тагын бер олуг вакыйга – “Мишәр дөньясы” газетасының чыга башлавы. Хәрәкәттә бәрәкәт, дигәннәр безнең картлар. Димәк, без бер урында тукталып тормыйбыз, замана мөмкинлекләреннән файдаланып, алга барабыз.

Яңа елда мин татар халкының бар эштә дә бердәм булуын теләр идем, ә яңа газетабызга рухи һәм әхлакый мирасыбызны торгызуда, аеруча яшьләр арасында, зур роль уйнавына ышанасым килә.

Газиз авылдашларыма, милләттәшләремә Яңа елда яңа бәхетләр телим!

 

Салех ЩЕГАЛЕВ,

Татар Моклокасы авылы администрациясе башлыгы:

– Тарихка кергән 2007-ел белән канәгать дисәм, дөрес үк булмас. Зур авылның проблемалары да зур бит. Язганыгызча, газ мәсьәләсе. Бу өлкәдә эшләмибез түгел, эшлибез. Хәтта туктаганыбыз да юк. Әмма күп нәрсә бездән тормый. Шулай да сизелерди, күзгә күренерди эшләребез бар - газны салмак кына тартабыз. Җирле колхоз ике аякка да аксап абынгач, инвестор җәлеп итәргә мәҗбүр булдык. Күптән түгел ул 80 баш сарык кайтартты. Алга табан тагын эш урыннары булдыру турында кайгыртабыз. Аллага шөкер, авылдашлар район үзәгенә чыкмыйча гына, какшаган сәламәтлекләрен үзебезнең хастаханәдә төзәтә ала. Тулы тормыш белән урта мәктәбебез яши, мәчетләребез ишекләре ачык. Бәйрәмнәребезгә, җәй айларына илаһи күп шәһәрлеләр кайта.

Ниятләребез һаман изгедә - авыл кешесенең көнкүрешен яхшырту. Ә теләкләргә килгәндә, Президентыбыз тоткан курстан авылдашларыма да, якташларыма да, милләттәшләремә дә тайпылмаска язсын. Дистә еллар билгесезлектә таптанып торганнан соң якты горизонт күренә башлады һәм бу уңай үзгәрешләрне һәрберебез тойсын иде. Яңа елда сау-сәламәт һәм имин тормыш кичерик. Яңа ел белән, дуслар! Ә яңа гына дөнья күргән “Мишәр дөньясы” газетасы яңа елда үзенең күпсанлы даими укучыларын тапсын, һәр йортка төкле аягы белән керсен иде.

 

 

Наил АТАУЛЛИН,

Пашат авылы администрациясе башлыгы:

– Узган елга салават кылганда ни әйтмәкче булам: беренчедән, суүткәргечләрне өлешләп полиэтиленга алмаштыру эшен дәвам иттек,  2008-елда соңгы 300 метр чамасы калган линияне генә яңартачакбыз. Икенчедән, ике мостыбызга капиталь ремонт ясадык, тагын бер генә калды. Өченчедән, авыл эчендәге юлларны спонсорлар ярдәмендә бераз төзекләндерә киләбез. Башлангыч мәктәпнең яңадан суүткәргечен алмаштырдык, әлбәттә, РОО ярдәме белән. Агымдагы көндәлек эшләрне тезеп китсәң, бихисап алар. Мәсәлән, бер су насосын гына да алыштыру шактый мөшәкатьләр тудыра.

Газетагызның инде ничәнче санын укыйм, әйбәт. Соңгылары аеруча ошады, чөнки анда безнең як материаллары күп итеп бирелә. Дөрес, бездән читтә яшәүче мишәрләр турында да кызыксынып укыдым. Андыйлары да кирәк, минемчә.

Мөхтәрәм авылдашларымны Яңа ел белән котлыйм һәм барчасына нык саулык кына теләр идем! Сәламәт булганда, калганнарына ирешеп була.

Ниятләргә килгәндә, авылыбызда яшьләрне “саклап” каласы иде. Әмма ләкин бу өлкәдә, кызганычка каршы, безнең көч-кодрәт, теләк-ният кенә җитми шул. Өстә каралган конкрет чаралар безгә түкми-чәчми килеп ирешсә, ни әйтте идең!

 

Алсу Юсипова,

 Яңа Мочали авылы администрациясе башлыгы:

–          “Мишәр дөньясы”  редакциясенең барлык хезмәткәрләрен яңа 2008 нче ел белән котлыйм. Аларга исәнлек, иҗади уңышлар телим. Яңа гына туып дөньяга килгән бу газета үзенә игътибар, ярдәм таләп итәдер. Газета үз укучыларын яуласын, аларга тизләп юлны тапсын өчен аның битләрендә татар җанлы, авылларның үсешенә зур өлеш керткән танылган якташларыбыз турында, аяк өстенә ныклап басып, калган кешеләргә ярдәм кулы сузучы сәүдәгәрләр, эшмәкәрләр турында, көчен кызганмыйча җиң сызганып  эшләүче эш батырлары, татар авылларының СПКлар җитәкчеләре турында күбрәк материаллар укыйсы килә. Пилнә районының бүгенге көндә уңышлы эшләп баруына Нәим абый Абдуллин нигез салган. Һәрбер авылның үзенә күрә танылган, тырыш, зур уңышларга ирешкән кешеләре бар. Равилә апа Османова үз хәбәрендә бик актуаль проблема күтәрде. Уйланырга, фикер йөртергә, алга омтылырга өндәүче язучылар күбрәк  булсын иде. Авыл тормышын, халкыбызның көнкүреш шартларын, исереклектән җәфа чигүче гаиләләр турында язсагыз да газетага карата кызыксыну артыр иде.

Яңа ел якынлашу уңае белән үз авылдашларымны котлыйм, тынычлык, сабырлык телим. Һәр гаилә яңа ел табынына бергәләшеп күңелле утырсын иде.  Бүгенгесе көн базар мөнәсәбәтләре аеруча эшчәнлекне, тырышканлыкны таләп итә. Алма пешеп берәүнең дә авызына үзе килеп тәшми. Бөек Тукаебыз әйтүенчә эш агачы гына юмарт җимеш китерә ала.

Яңа ел белән, дуслар!

 

Хәйсәр ЗАКИРОВ,

Петрякс авылы администрациясе башлыгы:

“Мишәр дөньясы” газетасы редакциясе коллективы, башлаган эшегез хәерле сәгатьтә булсын, халык ихтирамын игелекле, аңа тугры хезмәтегез белән яулагыз. Яңа ел санында безне искә алуыгыз өчен рәхмәт. Әллә ни чамадан тыш эшләр куптармасак та, без дә крестьян нужасы кечкенәрәк һәм шатлыгы зуррак, хезмәте табышлырак һәм ялы күңеллерәк, балалары игелеклерәк һәм йолалары иманлырак булсын өчен тырышабыз. Шул уңайдан, безнең авылда күптән үткәрелмәгән милли бәйрәмебез Сабантуйны кайтару нәкъ менә 2007-ел белән бәйле. Иң мөһиме, авылның инфраструктурасы саклана, ә бу эш урыннары бар дигән сүз. Колхозы булсын, больницасы, мәктәбе, бакчасы, кибетләре, клубы һәм башкасы. Авылыбыз уртасында Аллаһы йорты гына да ни тора!

Безнең администрациягә кергән Калиновка авылына газ кертү өчен проект әзерләдек, милли проект буенча Петрякста өч яшь белгечкә йорт төзелә, авылларны төзекләндерү өстендә шактый эшләр башкарабыз һ.б...

Киләчәктә авылдашларымның оптимистик рухта булуларын, иртәгәсе көннәренә ышаныч белән карауларын телим. Шулай булмаганда, алга баруы кыен. Киләсе Яңа елларны да бергәләшеп исән-сау каршыларга һәрберебезгә Ходай насыйп итсен иде.

Дин кардәшләремне Яңа ел бәйрәме белән котлыйм, ә таныш-белеш христиан динендәге дусларымны – Раштуа белән!   

 

Илдар САБИТОВ,

Краснай авылы администрациясе башлыгы:

– Сечен районында бердәнбер татар авылы буларак, безгә эшчәнлегебезне җәелдерергә бераз авырданрак килә, чөнки күрше районнарда безнең мишәрләр компакт яши һәм уртак проблеманы хәл итәр өчен башлыклар, үзара килешеп, бер фикер, ният белән югары инстанцияләргә бергәләшеп чыга алалар, мөгаен. Шулай да, Алланың ризалыгы белән, яши бирәбез. Соңгы елларда авылыбыздан чыккан күренекле шәхесләребез ярдәмендә зурлап Сабан туе уздыра башладык. Бөек Ватан сугышында һәлак булган авылдашларыбыз истәлегенә торгызылган һәйкәлебезне яңарттык. Халыкның мәдәни ялын, гадәти көнкүрешен яхшыртуда, авылның урамнарын төзекләндерүдә тагын уңай эшләребез бар, әмма мин, шушы форсаттан файдаланып, яңа чыгып килгән «Мишәр дөньясы» газетасы хезмәткәрләре һәм татар җәмәгатьчелеге игътибарын авылыбызда моңаеп торган үги бала халәтендәге Кави Нәҗминең йорт-музеена җәлеп итмәкче булам. Шушы тарихи кыйммәтлелеккә ия булган бинаны кеше сыйфатына кертәсе иде. Яңа елга булган ниятем шул.

Ә авылдашларыма, милләттәшләремә Яңа елның һәр яңа көне саулык-сәламәтлек, бәхет-шатлык, иминлек-иманлык алып килсен. Гаиләләребез тату, илебез тыныч тормышлар гына кичерсеннәр иде. Яңа ел белән, мишәрләрем!

 

БЕЗГӘ ЯЗАЛАР

“Туган як” газетасы редакторы Р.А. Абдуллинга

Ачык хат

     Редактор әфәнде! Узган көннәрнең берсендә миңа “Нижегородская правда” газетасының 4-декабрь санында «Туган як»ка багышланган язманы укырга насыйп булды. Укыдым да: чу, дим үземә үзем, мин бит бу турыда укыган идем инде. Хәтеремне актарып карасам, монысы «Медина» газетасының 2006-ел   3-санында бастырылган «Туган яку» – 15» дип аталган язма икән.

Бер караштан язмаларның икесе дә газетаның эшчәнлегенә югары бәя бирүне күздә тота, ләкин, Рауф әфәнде, сезнең корреспондентларга газета тарихына кагылган аерым фактларны үзегезгә кирәкле ракурста бирүегез, язмаларның объективлыгына шик сала. Гаеп язма авторларының осталыгында гына түгел, алар сезнең фикерләү һәм сөйләү җебе буйлап баралар бит.

Язмаларда китерелгән факт һәм саннар сезнең шәхси файдагыз милчәсенә су коя.

Күренә бит: сездән газета оештыру тәҗрибәгез белән уртаклашуыгызны үтенәләр, ә сез газета оештырылган вакытта мин Алман җирен таптый идем дип әйтү урынына, эшнең асылын белеп бетермәгән хәлдә әзер вазыйфага Ибраһимовны чакырдылар, дигәнсез. Миңа билгеле булганча исә, Рифат Фатехович газета идеясын беренчеләрдән булып үзе күтәреп чыга һәм шуның нәтиҗәсендә «милләтче» усал атын ала. Соңыдан аны инкарь иткән партия органнары үзен редактор итеп тәкъдим иткәннәр. Бу хәлләр бит әле совет-партия заманында булды.

Газеталар тасвирлавы буенча «Туган як»ны оештыру бик җиңел булган: “Он собрал штат, подобрал помещение, съездил в Казань за шрифтами для линотипа». Белгәнемчә, шрифтлар кайгырту, линотиписткаларны өйрәтү белән типография директоры Н.Я. Ужицын шөгыльләнде. Ә менә штат җыю универсамнан үлчәгән-төргән товарларны кәрҗингә тутырып чыгу түгел. Газетада эшләргә хыялланмыйча укыган яшьләрне журналистика алымнарына гына түгел, әдәби тел һәм аның элементар грамматикасына да өйрәтергә кирәк иде. Рифат абый шуның белән шөгыльләнде дә.  Һәр җөмләбезне сүтеп-җыеп өйрәтте ул безне. Аның кабинетында класс тактасы эленгән иде. Газетаның һәр чыккан санын эчтәлеге, формасы һәм грамматикасы ягыннан тикшерә идек. Ул безне тәнкыйтьли дә, кирәк дип тапса, мактый да иде. Кирәк кешеләрне журналистикага укырга да җибәрде. «Ватаным Татарстан», «Татарстан яшьләре» газеталары, КДУның журфагы белән аралашу үзе җимеш бирде. Нәтиҗәдә О.Әндәрҗановка җаваплы секретарь вазыйфасында стажировка  оештырылды, «В.Т.» газетасының бүлек мөдире С. Хайретдинов күп мәртәбә редакциягә ярдәм күрсәтеп китте. Күрсәтелгән һәм күрелгән бүтән чаралар нәтиҗәсендә без журналист кәсебен үзләштерә башладык.

Кызык бит: ике газетада ике автор трафыннан ике еллык ара белән язылган язмаларда бер үк сүзләр кабатлана: «В редакции до сих пор с улыбкой вспоминают первые номера газеты...  Иногда получалась настоящая абракадабра». Татар алфавитының үзенчәлекләрен белеп бетермәгән наборщиклар аерым хаталар белән җыйган булсалар да, алар өстеннән 17 ел буе көлерлек әкәмәтләр булмады. Карагыз әле, Рауф әфәнде: газетаның беренче саны чыкканда сез кайда идегез? Германиядән санап тордыгызмы бу «абракадабра» дигән мәгънәсез сүзләрне?  Әллә бүгенге хезмәттәшләрегез күргәнме? «Туган як» чыга башлаганда аларның күбесе курчак уйныйлар иде түгелме? Шулай булгач, кемнәр һәм нәрсәдән көлә? Күршеләр сүзен онытмагыз: смеётся тот, кто смеётся последним. Әйтерсең, бүгенге саннарда хаталар юк? Алар анда череп ята. Ә бит безнең башлангыч эш шартлары белән бүгенге сезнең эш шартларыгыз чагыштыргысыз!

Рауф әфәнде, сез редакцияне заманча техника белән җиһазландырылган һәм инде берникадәр тәҗрибә туплап өлгергән сәләтле журналистлары булган хәлдә аны оештырган кеше кулыннан тартып алдыгыз һәм аларны берәм-сарам кудыгыз яисә «по заявлению» китәргә мәҗбүр иттегез. Ул кара эшегезне хәтта редактор урынбасары булып эшләгәндә үк башладыгыз. Исегездәдер, редактор ялда чакта озак-озын уйламыйча мине, ул вакытта хатлар бүлеге мөдирен, эштән чыгарып ыргыттыгыз. Мин сезнең кешеләр белән эшли – аралаша, аларның уй-фикерләре белән санаша белмәвегез, үзегезне яныгыздагылардан өстен куюыгызның беренче корбаны булдым.

Администрация, милиция, куркынычсызлык органы һәм тагын акчалы кесә ярдәмендә алдау юлы белән сез Рифат абыйны икенче корбаныгыз иттегез. Ул да бит сезнең төсле 64-65 яшенә кадәр эшли алган һәм күбрәк файда да китергән булыр иде. Бу юл белән сез газетаны саттыгыз түгелме? (Кемгә икәнлеге кирәккә дә, кирәкмәгәнгә дә бастырылган аның портретыннан күренгән).

Шуннан соң «үзем тапкан мал түгел, атай тапкан җәл түгел» дип К. Фәтхуллин, О. Әндәрҗанов, Т. Паламарчук, А. Әхмәтбаева, Р. Җәфәрова, Н. Хәсәнов, Ә. Камалетдиновтан котылдыгыз. Беләм, сез алар турында үз гаризалары буенча киттеләр, диярсез.

Коллективта иҗади атмосфера булмагач, кешеләр үзләрен даими кимсетүне сизсәләр, аларны үз-үзләрен саклау инстинкты җитәкли башлый. Ышанам, бүген «канат катырып» күтәрелеп килүче хезмәткәрләрегезне дә шул ук язмыш көтә.

Авызга алынган ике язмада да бер үк сүзләр кабатлана: «Сейчас даже трудно представить, что будет, если с нашей газетой вдруг что-то случится». Бу, Рауф әфәнде, сезнең сүзләр! Эшегез хөрти икәнлекне ике ел моннан элек үк сиземли башлагансыз икән. Ул хәл килеп җитте: случилось! Тәҗрибәле журналистлардан котылу белән газетаның эчтәлеген ярлыландырдыгыз, нәтиҗәсендә тиражны югалтты-гыз: инде хәзер ул нибары 3,5 гына. Ә үзегез «Туган як»ның башлангыч тиражы турында 500 дип оятсыз ялганлыйсыз.

Сезнең бүгенге газетада тавыклар җырлап йөри торган информация генә. Аналитик материаллар юк. Күчереп алган язмалар саны чамасыз.

Һәр укучыны кызыксындырган «Әдәби сәхифә»ләр, «Шигърият»ләр юкка чыгып килә. Ә тарихи материаллар? Мин бит алар сәхифәсен үзем рәсемләп бирә идем.

Моннан 17 ел элек булган-булмаган «абракадабралар» түгел, редактор әфәнде, газетаның бүгенге хәле кайгылы  елмаю уята.

Гадәттә теләсә нинди җитәкченең урынбасары була, күбесе очракларда власть алмашынганда ул җитәкчене алмаштыра. Дистә елдан артык редакторлык чорыгызда сез урынбасар әзерләмәдегез, киресенчә, бу вазыйфага яраклы кешеләрне ирәк иттегез. Болай  сезгә тынычрак - редакторлык гомерегез чиксез озая!

Сезнең күзлектән түгел, объектив яктан карасаң, газетаны нәкъ сез юкка чыгару, яптыру чигенә китердегез. Ул трагедияне көтмичә, хәлне аңлап, үзегез теләп китсәгез иде, Рауф Абдуллович!

Газетабыз өчен кайгырып,

Наил ҖӘФӘРОВ

Кочко-Пожар

Авылларның киләчәге һаман да томанлы

  Авылларыбызның бүгенге хәле турында үзәк матбугат битләрендә күп  язалар. Аларны ничек саклап калырга, ничек итеп авыл тормышын яхшы якка үзгәртергә дигән фикерләр бирәләр. Һәм ни гаҗәп, бу хакта, күбесе очракта, авыл хуҗалыгына әлләни катнашы булмаган кешеләр гәп куертырга ярата. Ә гомере буе авылда яшәгән, колхозда эшләгән, бүген дә хезмәте тиешенчә бәяләнмәгән, чәчкән, урган-суккан чын крестьян һаман да үзе турында, үзенең язмышы турында сөйләми, язмый читтә кала бирә.

Дәүләт Думасына сайлаулар көнне, Кочко Пожар сайлау участогы янында биш-алты олы яшьтәге ирләрнең авыл хакында сөйләшүендә әңгәмәдәш булырга  туры килде.

Сүз башта  сәясәт турында  барды, соңыннан аларга иң мөһим булып торган “Авылыбызның киләчәге бармы? - дигән соравымны бирми калалмадым. 

Иң актуаль проблемага тукталдылар картлар:  авылда  яшьләр калмый, эш урыннары булмау сәбәпле, бар да шәһәргә ашкына; туу саны күрсәткече, үлү белән чагыштырганда, биш мәртәбә түбәнрәк; моннан 15 элек җирле мәктәптә 200 бала укыса, бүген бу сан яртылаш кимеде,   әйтергә кирәк, быел  беренче сыйныфта  укучы да юк.  Шундый хәл моңа хәтле булмады.  Мондый күрсәткечләр белән алга баруыбыз икеле, дигән фикергә килделәр өлкән авылдашларым.

Ә ничек соң авылны саклап калырга була? – дигән сорауга әңгәмәдәшләр түбәндәгечә фикер йөртә. Беренчедән, хуҗалык эшчәнлеген җайга салырдай ниндидер шәп җитәкчегә исәп тотучылар да, милли проектларга, ташламалы кредитларга өмет баглаучылар да юк икән. Икенчедән, күпне вәгъдә итәргә яраткан инвесторларның авыл тормышына нинди үзгәрешләр алып киләсен дә алар үзләречә чамалый. “Инвестор авыл халкының ихтыяжларын кайгыртмаячак, әлбәттә. Яңа технологияләр белән җиһазланган бер зур терлекчелек комплексы төзеп куячак та, күп дигәндә, 5-6 савымчыга эш бирер дә, вәссәлам. Игенчелектә дә яңа төр техникалар куллану эшче кулларга ихтыяҗны нык киметер”, – дигән нәтиҗә ясадылар агайлар.

Димәк, киләчәктә авыл халкына барыбер үз көнен үзенә күрергә туры киләчәк. Үз участогында бәрәнгесен үстереп, ашлык-печәнен кайгыртып, туар асырар.  Әлбәттә, бу эш тә җиңелдән килми. Симерткән малыңны да базар хакына сата алмыйсың бит.

Хөкүмәтебезгә авыл кешесенең җитештергән продукциясен файдалы итеп сату хакында кайгыртырга кирәк. Авылларыбызга тел белән түгел, ә  күбрәк конкрет гамәлләр белән ярдәм итсеннәр иде. Авыл халкы белән аралашып-сөйләшеп аларның көнкүрешен яхшырту хакында бер генә оптималь закон кабул ителсә дә, шәп булыр иде.

 

Наил РАВИЛОВ

 

 

 

БЕЗНЕҢ ИСЛАМ

Яшьләр елыннан Гаилә елына!

Нижгар мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе Үмәр хәзрәт Идрисов бар Россиягә иң актив дин әһеле буларак билгеле. Һәр ел саен аның реакциясен көтәләр: ни әйтер икән, нәрсәне хуплар икән һәм нәрсә өчен хурлар һ.б.?

2007 елны ул һәм аның командасы нинди нәтиҗәләр белән тәмамлады икән? Бу турыда аның культуролог Җәннәт Маркус белән әңгәмәсеннән укып белергә тәкъдим итәбез.

 

Хөрмәтле Үмәр хәзрәт, иң беренче Сезне барча Россия мөселманнары исеменнән имам булып хезмәт итүегезгә 20 ел тулу уңаеннан котлыйбыз! Сезнең «Бухарские воспоминания» китабын кешеләр йотлыгып укыйлар. Бер төн эчендә китапны укып чыгучылар да бар. Тарихыбызның «Бохара мөфтиләре» формалашкан чоры турында ачыктан-ачык язырга тотыну авыр булмадымы?

Мине юбилей белән котлаучыларга чын күңелдән рәхмәт әйтәм. Бу юбилей «бохарачылар» өчен яшьләргә эстафета тапшыру вакыты җитү белән әһәмиятле. Ә китапка еллар буе җыелып килгән уй-фикерләремне яздым мин. Үз-үземне тәнкыйтьләүдән курыкмыйча яздым. Без үзебездә дә, бездән алда булганнарда да, безне алыштырачак яшьләрдә дә кимчелекләрне яхшы күрәбез. Өммәтебездә буыннан-буынга күчә торган варислык тәртибен саклап каласыбыз килә һәм яшьләр үзләренә тапшырылганнарга исламча мөнәсәбәттә булсалар иде. Иң мөһимеИсламны яшь буынга тапшыру.

Ә киләчәк буынның уңышлы булу сере: өлкәннәргә ихтирам һәм белемнәреңне арттыру. Заманча белемнәрдән тыш, дини һәм һәм дөньяви белемнәр дә алмасак, без бу җирдә үз миссиябезне башкара алмабыз.

Сез һәм Сезнең команда 2007 елны нинди нәтиҗәләр белән тәмамлады?

Әлхәмдүлилләһ! Кыскача әйтсәкул бик уңышлы булды. Алдан уйлап куйганнарның барысы да тормышка ашты. Хәтта яңа мөмкинлекләр дә ачылды. Барысында да Аллаһ Тәгалә кодрәтен тоябыз!

Әгәр эшләребезгә социаль яктан карасак – без Россия белән бер ритмда яшибез һәм Яшьләр елыннан Гаилә елына күчеп, барча эшләребезне Ислам дине кысаларында эшлибез.

– «Мәдинә» һәм «Мишәр дөньясы» газетасы битләрендә сезнең эшләрегез, сәяхәтләрегез, яңа басмаларыгыз турында язылып барды. Әлбәттә, бер интервьюда гына боларның барысы турында язып бетерү мөмкин түгел. Шулай да, нинди сфераларда һәм нинди кискен үзгәрешләр булды?

– Хакимият органнары белән мөнәсәбәтләр яхшы якка үзгәрде. Беренче тапкыр мине РФ Президентының Идел буе округы (ПФО) вәкиле А. Коновалов кабул итте. Бу очрашудан соң ПФО белән Диния нәзарәте арасында даими эшчәнлек башланды. «Мусульмане Поволжья» сайты ачылды, яшь Ислам дине белгечләре, Шәрыкъ һәм төрки халыкларын өйрәнүче яшь галимнәрнең беренче халыкара конференциясе һәм җәйге мәктәбе оештырылды һәм бу конференциянең нәтиҗәләре буенча китап та чыкты. Губернатор В.П. Шанцев Ислам мәдәнияте Үзәге өчен җир бүлеп бирүне тәмамлап, бу Үзәкнең нигезенә беренче таш салуда катнашты. Россиядә беренче тапкыр Х. Фәизханов ис. Ислам Институты белән Н. Лобачевский ис. Дәүләт университеты арасында килешүгә кул куелды.

Шулай ук Россия дәрәҗәсендә дә диалог уңышлы бара: быел оешкан Ислам диненә, мәдәниятенә, мәгарифенә ярдәм фонды белән аңлашып эшлибез, «Новости Федерации» агентлыгы белән дә хезмәттәшлек кылабыз. Гудерместа узган Чечняны торгызуга багышланган конференциядә дә катнаштык.

– Мөселманнарның III Бөтенроссия форумын бар илгә ишетелерлек итеп уздырдыгыз. Ни өчен Мәскәүдә уздырырга уйладыгыз?

– Әйе, беренче тапкыр бу форум Нижнийда түгел, Мәскәүдә узды. Мәскәү – үзмаксат түгел, ә чылбырның бер буыны гына. Киләсе форумны Өфедә уздырырга планлаштырабыз. Шулай итеп, гомумроссия программасы буенча эшлибез. Иң беренче максатыбыз, әлбәттә, өммәтебезне берләштерү, улемнар Шурасын булдыру. Форумда без бер ел элек алдыбызга куелган максатларның башкарылуына нәтиҗә ясадык: аларның барысын да диярлек тормышка ашырдык. Аерым әйтеп узасым килә, илебездә бердәнбер булган атналык «Мәдинә» гомумроссия мөселман газетасын чыгарып барабыз! «Ислам РФ. ру» информацион-аналитик сайт ачтык. Мөселманнарга иң зур бүләгебез – А.Ю. Алиның Корьән тәфсирен тәрҗемә итүне тәмамладык.

– Кайбер аналитиклар Сезне православныйларның дошманы итеп саныйлар. Ә III форумга Сез Россия Православныйлар Үзәге вәкилләрен чакырдыгыз. Сезнең комментарий.

– Мин беркайчанда дингә ышанучыларга каршы булмадым, Корьән буенча мин аларны «люди Писания» буларак ихтирам итәргә тиеш. Минем чыгышларым илне чиркәүләштерүгә каршы һәм Конституцияне һәм барча гражданнарның хокукларын яклауга юнәлгән иде.

Ә форумда без төрле диннәр арасында күптән бара торган диалогны дәвам иттек. Аңардан башка иманыбыз тулы була алмый. Форумда Православие, Иудаизм, Католизм, беренче тапкыр Иллелек вәкилләре чыгыш ясады.

– Үзбәкстанга, Казахстанга бару Сезгә ник кирәк булды? Нижгар мөселманнарына, гомумән Россия мөселманнарына ник кирәк бу?

– Үзбәкстанга мин 20 ел элек Бохарада һәм Ташкентта укуымны тәмамлап, имам булып эшли башлавымны искә төшерер өчен бардым. «Бухарские воспоминания» китабын әзерләүнең соңгы этабы иде бу. Бу сәяхәтнең тагын бер гаҗәеп мәгънәсе булып чыкты: без юлдашларыбыз белән Идел буенда Исламның тамырлары Урта Азиягә тоташкан булуын аңладык. Әле 8 гасырда ук аннан беренче мөселманнар Идел буена килеп төпләнгәннәре исебезгә төште. Ә соңрак Бохара һәм Сәмаркандта дини белем алу Татарстанның булачак галимнәре өчен гадәти булган икән бит. Ул гына да түгел, Үзбәкстанның хәзерге өммәтенең вәкилләре белән дә таныштык һәм аңладык: безнең бабаларыбыздан калган борынгы рухи элемтәләрне яңартырга кирәк. Үзбәкстанга сәяхәтебезне без – торгызу визиты дип атадык.

Нәтиҗәдә Үзбәкстан турында «Минарет» журналының махсус басмасы чыкты. Нижний Новгородта мөфтиләр Бабахановлар Фонды булдырылды. Казахстанда Казахстан Президенты каршындагы стратегик эзләнүләр институты һәм Гамбург институты тарафыннан уздырылган фәнни конференциядә катнашу да Үзбәкстанга сәяхәтнең эзлекле дәвамы булды. Без өммәт вәкилләре, галимнәр, журналистлар белән элемтәләр урнаштырдык. Һәм элекке советлар территориясендәге мөселманнарны берләштерү кирәк, дип нәтиҗә ясадык.

– Ә нижгарлыларга бу ни бирә?

– Безнең башта Алтын Орда, соңрак Россия империясендә һәм СССРда уникаль арадашчы, тәрҗемәче, галимнәр һәм дипломатлар буларак миссиябез турында тарихи хәтеребезне уята.

– Үзбәкстанда, Казахстанда татар диаспорасы вәкилләре белән очрашуларыгыз да шулар белән бәйлеме?

– Әйе, әлбәттә. Ләкин без елны Финляндиядәге татарлар янына бару белән башладык. Андагы татарларның күпчелеге Нижгар якларыннан чыккан мишәрләр нәселеннән. Безнең элемтәләр, Аллага шөкер, югалмаган. 2007 елның иң мөһим вакыйгасына – А.Ю. Алиның Тәфсиренә кайтыйм: ул Финляндиянең уникаль типографиясендә бастырылды.

Ә үз туган ягыбызда мәдәниятебезне торгызуга юнәлгән чараларга килсәк, иң борынгы авылларның берсе Сафаҗайда Хәтер көне һәм Җыен уздырдык. Анда Советлар власте вакытында бер гаепсезгә атып үтерелгән имамнарга һәйкәл ачтык. Татар телендә «Мишәр дөньясы» дип аталган газета чыгара башладык. Өлкә педагоглары өчен «Рухи мирас» дип аталган конференция уздырдык. «Татары Нижегородчины» һәм «Ислам на Нижегородчине» дип аталган энциклопедияләр чыгардык. Күп санлы мәкаләләр, Интернеттагы публикацияләр турында инде әйтеп тә тормыйм.

– Әйдәгез бу турыда тулырак сөйлик. «Мәдинә» Нәшрият Йорты быел, күпчелек Ислам дине белгечләре һәм дин эшлеклеләре әйтүенчә, «Россиядә Ислам дине турында китаплар нәшрият итүче үзәк» буларак танылган.

– Әйе, хезмәтебезгә мондый зур бәя ишетү бик күңелле булды. 3 ел дәвамында без татар һәм рус телендә 200 дән артык китап бастырганбыз. Алар барысы да махсус заманча авторлар тарафыннан язылган китаплар.

Корьән тәфсире турында мин инде әйтеп уздым. Шулай ук дини-рухи белем бирүдә база булырлык китаплар да бастырдык. Бу «Ханафитский фикх» сериясеннән китаплар, алар безнең бабаларыбыздан калган мирасны торгызалар, Идел буе мөселманнары өчен гадәти булган Ислам диненең заманча моделен күрсәтәләр. Боларга өстәмә итеп Абу Хәнифәнең биографиясен дә бирдек. Һәм, әлбәттә инде, мөселман өммәте, Россия җәмгыяте өчен бик зур әһәмияткә ия булган, философия фәннәре докторы Тәүфикъ Ибраһимның «На пути к коранической толерантности» дип аталган хезмәте. Бу хезмәт ХХ гасыр башының күренекле дин белгече Мусса Бигиевның Ислам дине турындагы концепциясе белән аваздаш. Санап узган китаплар – безнең динебезнең нигезе.

«Ислам в Российской Федерации» дигән зур тарихи-энциклопедик проект башлап җибәрдек: «Ислам на Нижегородчине» сүзлеге чыкты, «Ислам в Москве» китабы нәшрияттә инде, галимнәр Петербургка, Үзәк Россиягә һәм Татарстанга кагылган томнар өстендә эшлиләр. Үзбәкстанга барып кайтканнан соң бу проектның чикләрен киңәйтергә уйлыйбыз. Бар нәшрият ителгән басмаларны без презентацияләрдә күрсәтәбез: Мәскәүдә дипломат, Шәрыкъ белгече Вениамин Попов ярдәмендә 2007 елда Халыкара китап ярминкәсендә, Журналистлар Йортында, «Росбалт» агентлыгында; Казан Кремлендә Мәрҗани ис. Тарих институтында, шулай ук Ташкентта, Петербургта, Н. Новгородта, Алма-Атада да презентацияләр узды.

– Яшьләр елыннан Гаилә елына күчәбез дисез. Бу ни дигән сүз?

– Мин инде әйтеп уздым, безнең барлык чаралар Ислам дине белән бәйле. ПФО Яшьләр елы игълан итте, без – Яшь галимнәргә ярдәм елы. Шулай итеп Ислам дине фәннәрен торгызуга зур адым ясалса, икенче яклап яшь галимнәр өчен база да булдырылды.

Президент 2008 елны Гаилә елы дип игълан итте. Бик яхшы! Мөселманнарның да бу өлкәдә әйтер сүзләре һәм тормышка ашырырдай гамәлләре җитәрлек. Без Россия гражданнары һәм гаилә институтының хәлен, төрле реформалар тарафыннан аңа нинди зыян килгәнен яхшы беләбез. Илебездә демографик кризис, ә Көнбатыштан гаиләгә каршы пропаганда дулкыны килә (абортлар, әхлаксызлык, бозыклык һ.б.). Узган елда хакимият берничә милли проектны тормышка ашыруны башлады, алар нәтиҗәдә җәмгыятьне, аның экономикасын һәм, иң мөһиме, гаиләне аякка бастыруда ярдәм итәрләр дип ышанасы килә.

Без хәзерге вакытта «Мусульмане России – Году семьи» дип аталган проект өстендә эшлибез. Фәнни конференцияләр, гаилә конкурслары, хатын-кызлар структуралары, сайтлар, балалар китаплары, гаилә һәм хатын-кызлар өчен журналлар чыгару – болар барысы да безнең проектта каралган. Иң мөһим сораулар матбугатта да, мәдәнияттә дә, фәндә дә чагылыш тапсын иде. Исламда булган бар уңай якларны кулланырга кирәк.

Аллаһ Тәгаләгә кем иң якын? Аңардан куркучы, дип җавап бирер мөселман кешесе. Һәм үзенең гамәлләре белән иманын раслаучы, изге эшләр кылуда башкалар белән ярышучы кеше, дип тә өстәр. Без Аллаһ Тәгаләдән чын иман, реаль кешеләр өчен реаль гамәлләр кыла алу мөмкинлеге сорап ялварабыз. Амин!

 

 

КУРЕНЕКЛЕ ЯКТАШЛАРЫБЫЗ

Үзе җырчы, үзе баянчы

Татарларда баянда уйный белгән, җыр-моңга һәвәс булган кешеләр элек-электән зур хөрмәттә булганнар. Гадәттә, андыйлар гаиләләре белән сәнгатькә гашыйк кешеләр. Нижгарлылар арасында билгеле, күпләргә таныш Дамир Фәисханов та шундый гаиләдән. Ул Сергач районының Камка авылында җиде балалы җыр сөюче гаиләдә туган. Әтисе гармунда уйнаган, абыйлары да, апалары да җырлый торган булган. Абыйсы да, энесе дә бик иртә гармунда уйнарга өйрәнәләр. Дамир да кечкенәдән музыка белән кызыксына башлый,  өйдә генә җырлап калмый, авылда да, мәктәптә дә барлык бәйрәмнәрдә актив катнаша торган була. Әтисе Рәшит Абдрахман улы, әнисе Асия Камалетдин кызы улларының музыкага тартылуын күрми түгел, күрәләр дә, хуплыйлар да. Инде 5 класста укыганда ук мәктәпнең вокал-инструменталь ансамблендә бас-гитарада уйный аларның Дамиры. Ә инде 7 класста беренче тапкыр кулына гармун алып, башка аннан аерылмый да.  

Авылда шулай уйнап-җырлап 8 класс тәмамлагач, Дамир культура-агарту училищесына укырга керә. Анда укуына ел ярым булганда, ул инде баян дигән инструментны өйрәнеп, бик яхшы баянчы булып таныла башлый. Инде беренче курста укыганда ук конкурсларда катнашып, призлы урыннарга лаек була. Бу училищеда ул якташы, хәзерге вакытта Татарстанда гына түгел, регионнардагы татарларга да бик яхшы таныш баянчы Ринат Вәлиев белән таныша. Яхшы укытучы да, үрнәк тә була ул Дамирга. Уңышлы гына училищены тәмалап, яшь егет рус авылы Луговоеда клуб директоры булып эшли. Анда тиз арада балалар төркеме, хатын-кызлар хоры оештыра. Шулай итеп, андагы авыл халкының хөрмәтен казана. Шул ук вакытта авылында уздырыла торган бер генә бәйрәмнән дә калмый: баянда да уйный, җырлый да.

2000 елда Нижний Новгородка гаиләсе белән күченүгә, татар җәмгыятен эзләп таба. Ул вакытта өлкә «Туган як» милли үзәгенең гөрләп торган чагы була әле. Дамир да «Туган як моңнары» дип аталган ансамбльгә йөри башлый. Аның җитәкчесе бик җыр җанлы, шигъри күңелле Зөһрә ханым Абдюханова була. Авылдашының осталыгын күреп, Зөһрә ханым чын күңелдән аңа ярдәм итәргә тырыша. Алар бергә ансамбльгә яшьләрне тартырга тырышалар, борынгы татар җырларын да репертуарга кертеп, татар мәдәниятен үстерүгә өлеш кертәләр. Зөһрә апа белән эшләгән вакытларын Дамир бик җылы итеп искә ала. Алар бергә эшлиләр дә, җырлыйлар да, яңа җырлар да язалар. Зөһрә апа шигырь язса, Дамир матур гына итеп көен язып куя. Аннан бергә сәхнәдән дә яңгыраталар. Укытучысы ялга киткәч, ансамбльне җитәкләүне Дамир  үз өстенә ала. Бик җаваплы, тынгысыз эш ул! Әле бит шул ук вакытта ул Тимер юлчылар Мәдәният йорты директоры урынбасары да, ә аның мәшәкатьләре санап бетергесез!. Шулай   да яраткан эше белән шөгыльләнү, халык каршына чыгып, татарча җырлый алу мөмкинлеге барысын да оныттыра икән. Ә ул тәрбияләгән, үстергән егетләр-кызлар!?. Кайберләре татарча да юньләп сөйләшә белми торган бу яшьләрне сәхнәгә чыгып җырлардай иткәнче күпме вакытын репетицияләрдә уздырды икән Дамир! Шул вакытта сиздерми генә кызы Лилия дә, улы Руслан да үсеп киләләр. Ярый әле тормыш иптәше Света сабыр, рус булса да, татар иренең күңелен яхшы аңлый торган мәгънәле хатын. Шулай булмаса, яшьләрне өйрәтүгә бар вакытын гына түгел, бар күңелен дә биреп, эшләп йөри алмас иде ул. Хәзерге вакытта ул җитәкләгән ансамбльдә 20 дән артык кеше: араларында 5 яшьлек балалар да, 20 яшьлек студентлар да бар. Вокал белән дә шөгыльләнәләр, хореография укытучылары да бар. Ике-өч сәгатьлек концерт программасын күрсәтү бу төркем өчен берни түгел! Аларны шәһәрнекеләр дә, авылныкылар да бик яратып тыңлый да, карый да. Авылныкылар бигрәк тә көтеп ала аларны: Казанныкылар матур җырласалар да, үзебезнекеләр дә кимен куймый, диләр. Җәй көне Сафаҗайда узган Хәтер көнедә алар Рамил Курамшин, Зөһрә Сәхәбиева кебек күренекле артистлар белән чыгыш ясадылар. Алар янында бер дә югалып калмадылар, бик матур җырладылар яшьләр.

19 яньварьдә 35 яшен тутыручы үзе җырчы да, үзе баянчы да Дамир Фәисхановка яңа иҗади уҗышлар, яхшы укучылар, бик күп концертлар телик. Гаиләсендә бер-берсен аңлап яшәп, балаларының игелеген күреп, Нижгар татарларын озак еллар җырлары белән сөендереп яшәргә язсын бу талантлы мишәр егетенә!

 

Зилә Ахмадуллина

ХӘРЛЕ СӘГАТТӘ БУЛСЫН!

Хөрмәтле "Мишәр дөньясы" хәзмәткәрләре! Газетагызны укыгач, бик шатландым.

Беренче битендә үк "сездән килгән хәбәрләргә киң урын бирелер" дигән сүзләрне күргәч, күптән тынгы бирмәгән үтенечем турында сезгә язарга булдым. Беш мишәр милләтеннән булсак таб ихласыбыздан Ислам диненәб бер Аллага ышансак таб хәер сэдакалар бирергә омтылсак таб Сергачта мәчет булмау сәбәпле, мөсолман бурычларын үти алмый интегүбез.

Кайларда гына булмадыкб мөсолманнар фшәгән авыллардаб шәhәрләрдәб Ходайга шөкерб мәчетләр барб Сергачта гына юкб шунысына гарьләнәбезб хәтта бу турыда авызга алучы да булганы юк. Сергачта бит 50 гә якын татар гаиләсе яши. Өстәүгә башка милләт мөсолманнары да юк түгел. Сергачка кергәндә-чыкканда тәреләр куелган - урыслар үз диннәрен ничек күтәрәләр, әфәриннәр!

Хөрмәтле редакөия, безгә мәчет кору турында ярдәмләшә алмассызмы икән,

Ышынамб минем үтенечемә кушылучылар булырю Шуңа курә, зинhар, хатыма газетагыз битендә урын табыгыз! Болай уйлаучылар Сергачта бер безнең гаилә генә түгел.

Мәчеткә йөрү турында уйлап утыручыб мишәр милләтеннәе булган

Хәлимә апагыз

Сергач.

ВАКЫЙГАЛАР

Бер җөмлә белән

РБИШЧА авыллары Яңа ел кичне, миңа калса, Сергач шәһәреннән ким түгел иде: соңгысында 27 чыршы урнаштырылган булса, беренчеләрендә 25-ләп урман гүзәлләре авылларга искиткеч матур кыяфәт өстәп, рбишчалыларның җиз самоварлар, шашлыклар, чаналы атлар белән Яңа елны үзенчәлекле каршы алуларына шаһит булып тордылар.

КОЧКО-ПОЖАР балалар бакчасы яңа ел алдыннан аккредитация узды һәм мәктәпкәчә балаларга тәрбия бирү эшчәнлеге белән шөгыльләнү хокукы алды: бу - Камкадан кала, Сергач районы татар авылларында икенче мәктәпкәчә мәгариф учреждениясе.

НИЖНИЙ НОВГОРОДта Корбан гаете уңаеннан “Шатлык” клубы “Ял кичәсе” оештырды,  әйтергә кирәк, безнең яклардан шушы чарага баручылар бик күңелле ял иткәннәр: рәхәтләнеп үзара аралашканнар, биегәннәр, якташыбыз, Татарстанның атказанган артисткасы Роза Хабибуллина башкаруында яңгыраган җырлардан ләззәт алганнар.  

ТАТАР МОКЛОКАСЫнда газ сүлпән бара дип язганнан соң, безгә шушы авыл администрациясеннән шалтыратып, газлаштыру буенча төп эшләр 2008-елда булачак – тагын 160 йортка табигый зәңгәр ягулык килер (бүген анда 106 йортта газ бар), ә 2009-елда соңгы чираттагы 120 йортны газлаштыру белән без бу мөһим эшне тәмамлаячакбыз, дип хәбәр иттеләр.

СУЫКСУ “Алга”сыннан башлап бүген авыл хуҗалыгы тармагында Россия күләмендә дан казанган “Сантимир” корпорациясе президенты Зиннәтулла Ситдиков Яңа ел алдыннан Сергачның “Лидер” физкультура-сәламәтләндерү комлексында уздырган хоккей турнирында, Сергач, Пилнә район үзәкләре командаларыннан тыш, Суыксу, Семочки, Кочко Пожар һәм Сафаҗай хоккейчылары да катнашты

ПЕТРЯКС авылы администрациясе, карамагында булган торак пунктларны чиста һәм пакъ тоту нияте белән,  шәхси хуҗалыклардан  каты көнкүреш калдыкларын системалы рәвештә җыеп йөрүне оештырган, шул эшкә махсус автомобиль кайгырткан

ЧҮМБӘЛИ авылында Кызыл Октябрь районының хөрмәтле гражданины, халык мәгарифе отличныгы А.Х. Шиапов нигез салган, аннары “халык” исеменә ирешкән музей узган елның декабрь аенда үзенең 40 елын тутырды.

Олег Хөсәинов әзерләде

Тагын бер бәйрәм

Шәһәрдә яшәүче татарлар ике-өч айга бер тапкыр татарча ял кичәләре оештырылуга инде күнегеп тә киләләр. Ә менә татар авылларында яшәүче якташларыбыз өчен әлегә мондый чаралар ятрак нәрсә. Төрле концертларга җыелышып килсәләр дә, матур итеп корылган өстәлләр артында, алдан уйланылган программа буенча Казан яисә Мәскәүдән чакырылган күренекле артистлар белән ял итү мөмкинлеге турында бар да белеп бетерми. Мәүлид бәйрәменә багышланган кичәдә бары тик ике генә авылдан катнашсалар, Корбан бәйрәмгә һәм күренекле суфи шагыйре Руми Җәләлетдиновның тууына 800 тулуга багышланган бәйрәм кичәсендә 9 авылдан 48 кеше ял итте. Пилнә районының Сафаҗай, Мочали, Петрякс авылларыннан; Кызыл Октябрь районының Яндавишча, Семочки, Рбишча, Өчкүл, Мәдәнә, Уразавылларыннан килгәннәрнең күңеленә хуш килде бәйрәмебез. Изге Садыйк абзый йортыннан Зөбәйдә апа да юкка гына икенче тапкыр килмидер мондый бәйрәмгә!? Алар белән бергә йөздән артык милләттәшебез Мәскәүдән килгән Татарстанның атказанган артисты Роза Хәбибуллина һәм ул җитәкләгән «Айкай» ансамбле җырлавын тыңлап, алып баручы Рбишча егете Альберт Йосыпов оештырган уен-конкурсларда катнашып, рәхәтләнеп ял иттеләр. Җырчы, баянчы, «Туган як моңнары» ансамбле җитәкчесе Дамир Фәизханов та баяны белән бик урынлы иде бу кичәдә. Баянга кушылып, татарча җырлар җырлап утыру мөмкинлеге гел туры килеп тормый шул! Шуңа күрә дә чын ихлас белән, рәхәтләнеп күңел ачты халык. Кичәне Диния нәзарәте рәисе хөрмәтле Үмәр хәзрәт Идрисов котлау сүзе белән ачты. Ул, гадәттәгечә, иң катлаулы нәрсәләр турында да гади итеп, күңел түреннән чыккан сүзләр белән әйтеп бирә ала. Бердән җыелган халык дини бәйрәмнәрнең олылыгын аңласа, Руми кебек шагыйрь турында яңа мәгълумат та ала. Үмәр хәзрәтнең бу кичәдә катнашуы үзе генә дә «Шатлык» клубы оештырган чараларның дәрәҗәсе һәм кирәклеге турында белдерә. Әйе, кимчелекләр дә җитәрлек, ләкин бит берни эшләмәгәннәр генә хаталанмый! Шул ук вакытта безнең кичәләрнең иң беренчесендә - Хәйдәр Бигичев хәтеренә багышланганында катнашып, бер генә кичәне калдырмаучы дусларыбыз да бар. Димәк, без дөрес юлда, димәк, мондый чаралар кирәк һәм урынлы. Соңгы бәйрәмдә катнашучылар калдырган рәхмәт сүзләре шул турыда. Бер кичәне калдырмыйча йөрүче Шакировлар, Исаковлар, Семочки авылыннан Шәрәфетдиновлар, Дзержинсктан Сәфуковлар, Фатыховлар гаиләләре: «Без бик канәгать! Кичәләрнең оештыру дәрәҗәсе арта бара. Бик матур татарча кичә. Алар безне берләштерә, таныштыра, безнең заманда бигрәк тә кирәкле мондый очрашулар! Безне бер гаилә кебек бергә җыя алучы оештыручыларга зур рәхмәт! Ешрак булса мондый кичәләр, без тагын да күбрәк шатланыр идек». Мәчеттә хезмәт итүче Наҗия Хөсәенова да тормыш иптәше Рәшит белән безнең кичәләрне калдырмаска тырышалар: «Безнең белән соңгы кичәдә Мәдәнә авылыннан туганнарыбыз да катнашты. Без барыбыз да бик зур канәгатьләнү алдык бу бәйрәмнән. Барысы да урынлы иде: Мәскәүдән яшь җырчылар да, аларның җитәкчесе якташыбыз Роза Хәбибуллина да, өстәлдән өстәлгә йөреп безне баянга җырлаткан Дамир Фәисханов та. Алып баручы бик ошады. Үзебез дә биедек, уйнадык, бик яхшы ял иттек. Бу кичәдә катнашырга теләүчеләрнең барысын да «РОККО» Ял Үзәге сыйдыра да алмады». Башка кунакларыбыз калдырган рәхмәт сүзләре дә шундыйрак матур теләкләрдән тора. Ә инде эшләгән эшең башкаларга шатлык китерә икән, тагын-тагын да яхшырак эшлисе килә.

«Шатлык» клубы уздырачак чаралар турында газетабызның соңгы битендә белдерүдән укып белерсез. Барчагызны да, кадерле укучыларыбыз, аларда катнашырга һәм бәйрәмнәрдән читтә калмаска чакырабыз.

Зилә Ахмадуллина

Хаҗилар белән очрашу

Газетабызның узган санында язганча, бер төркем якташларыбыз изге Мәккәдә хаҗ гыйбадәтен башкарып кайттылар. Алар арасында 7 кеше Н. Новгород Җәмигъ мәчете аша оештырылган төркемдә булып, аларның хаҗ чыгымнарының күп өлешен иганәчеләр үз өстенә алды. Аларның барысы да моңа лаеклы икәнен дә әйтеп үтү артык булмас. Мәчетнең алыштыргысыз ярдәмчеләре апалы-сеңелле Рауза һәм Әдилә ханымнар, дин юлына басып, бар тормышын Аллаһ Тәгалә кушканча алып барырга тырышучы Роза Мукамашина, тагын берничә ир мөселманнарыбыз, Аллага шөкер, бурычларын үтәп, исән-сау кайттылар. Алар, бу озак юлдан соң хәлләре булмаса да, мәчеткә килеп, хаҗ гамәлләре турында сөйләп киттеләр инде. Бу турыда тулырак итеп газетаның алдагы санында укырга тәкъдим итәбез. Шулай ук Хаҗ гыйбәдәте турында хаҗиларның үз авызларыннан ишетергә теләүчеләр өчен Региональ мөхтәрият бинасында очрашу оештырыла. 13 январьдә 13.00 сәгатьтә Рождественская ур., 19 йортта көтәбез сезне, хөрмәтле дин кардәшләребез.

 

Могҗиза дәвам итә

Диния нәзарәтенең Хәйрия бүлеге гамәлләре турында гел язып торсак та, аларның барысын да яктыртып бару мөмкин түгел. Шулай да соңгысы – балалар өчен Яңа ел бүләкләре оештыру турында әйтми калу да ярамас. Хәйрия бүлеге ике көн рәттән районнан балалар кабул итте. Беренче көнне Кнәген районыннан тәрбиягә алынган балалар килсә, икенче көнне Салган балалар йортыннан кунаклар килде. Тегеләре дә, болары да Зөһрә апаларына мәчеткә туганнарына килгән кебек яратып киләләр. Аларга һәрвакыттагыча, яхшы ял программасы әзерләнгән. «Лимпопо» зоопаркында булдылар, Яңа ел спектакле дә карадылар балалар. Зөһрә апалары аларның һәркайсына татлы бүләкләрдән башка матур уенчыклар һәм киемнәр дә әзерләп куйган иде. Чыршы яннарында уйнап кайткач, мәчеттә тәмле итеп ашата да әле ул аларны. Ата-ана назыннан мәхрүм балаларга бик ярдәмле Зөһрә ханым. Кибетләргә дә үзе барып, һәр баланы күз алдында тотып, бүләкләрне аларның һәркайсына туры килердәен сайлый ул. Балаларны җыештырып Н.Новгордка китерүче тәрбиячеләр дә бик рәхмәтле Хәйрия бүлеге хезмәткәрләренә. Ел әйләнәсендә бер генә килми алар шәһәргә. Килгән саен ни белән булса да сөендерә аларны мәрхәмәтле апалары. Хәйрия бүлегенә ярдәм итәргә теләүчеләр саны да арта бара. Ятимнәргә, үз өстенә шундый балаларны тәрбияләүне алган гаиләләргә булышырга теләүчеләр килеп тора Җәмигъ мәчетенә. Аллаһ Тәгалә меңе белән кайтарса иде аларга яхшылыкларын.

Зилә Ахмадуллина

ӘДӘБИ СӘХИФӘ

Композитор гына түгел,  шагыйрә дә

Сара Садыйкованы композитор буларак

халык яхшы белә.

Ә менә  шигырьләр дә язганын, мөгаен,

беркем да белмәгәндер.

Җанында кайнаган хисен ул еш кына

шигри юлларга сала торган булган.

Әйдәгез, шуларга да

күз салыйк әле!

Фронтовик-шагыйрьгә

       Мөхәммәт Садрыйга

Җиңү көне белән котлыйм Сине!

Анда Синең бик зур өлешең.

Сугыш дәһшәтләрен

                          күргән шагыйрь

Татып ачы хәсрәт җимешен.

Шуңа күрә кискен Синең сүзләр,

Шагыйрь сүзе, солдат авазы.

Шигыреңдә Синең чын хакыйкать

Алда - көзе-кышы һәм язы!

 

Күптән инде

Көннәрнең берендә, чакырып алып

Райкомдагы матур бер ханым

                                   (рус хатыны),

Диде: “Партоешмадан чыгарабыз,

Сайла башка оешма, син, җаным”.

Нинди оешма сайлыйм, дидем аңа,

Беләсез бит, мин бары тик артистка,

Гомерем сәнгать белән үтте минем,

Мин бит белмим башка бер эш тә.

“Эшлисез бугай сез “Спартак”ның

Клубында, күчегез шунда”, - ди;

Аяк киеме теккән “Спартак”та

Нәрсә беләм соң ул эштә, дим.

Шул вакытта килде минем юлга

Мәрхәмәтле матур бер бәндә.

Ул бәндәне гомер оныта алмам -

- Ләбибәмне, хәтта үлгәндә,

Диде миңа шунда Ихсанова -

- “Кер син безгә, әйдә, гамь чикмә.

Син безгә бик кирәк кеше,

Җыр язарсың безгә, соң чиктә”

Кердем шунда Бауман райкомына,

Дидем - күчәм язучылар янына.

Ханым әйтте: “Нишләрсең соң анда,

Син бары тик только артистка”

Ну так что, дидем,

                      алар шигырь язса,

Мин җыр язам алар шигыренә.

“Алай булса ярый, болай булгач

Эшләр җайлы булып күренә...”

 

Сыкрый йөрәгем

Әллә нигә авыр бүген миңа,

Әллә нигә сыкрый йөрәгем.

Җанга җайлы урын табалмыйча

Әрнеп үтә матур көннәрем.

Нигә кеше кебек шатланалмыйм,

Нигә көлә алмыйм мин бүген?

Ник каралган тормышым кояшы,

Ни каплаган бәхетемнең күген?

Әллә нигә бүген күңелем бизгән

Кешеләрдән, барлык дөньядан.

Әллә нигә бүген хәтерем калган

Дөньядагы барлык дорфадан.

Шулай үтәр микән бу гомерләр,

Шулай үтәрменме дөньядан?

Бу дөньяның чиксез гүзәллеген

Әле күңлем сөеп туймаган.

Яшел үләннәргә ятып аунар идем,

Сулар идем чәчәк исләрен.

Тып-тын гына тыңлап торыр идем

Йомшак таң җилләре искәнен...

 

Шагыйрьләр-

романтиклар

Мин яраттым хәзер әдипләрне,

Шагыйрьләрне-романтикларны,

Нечкә халык алар, кызык халык,

Ничек яратмыйсың аларны?

Бер вакытны, булган алар бары

Ялан аяк йөргән малайлар,

Авыл малайлары галим булып

Чыкканын күргәнең кайда бар?

Илебезнең җылы кочагында

Үскән алар - безнең малайлар.

Гыйлем гранитын кимереп үскән,

Тормыш ачысын күргән алар.

Шуңа күрә олы йөрәклеләр.

Шуңа күрә инсафлы алар.

Шуңа күрә сөям әдипләрне,

Шагыйрьләрне-романтикларны,

Нечкә халык алар, кызык халык,

Ничек яратмыйсың аларны.

Баш кына исән булсын!

Җәмәгать! Минем тешләрем кечкенәдән үк начар булды! Соңгы дүртесен күптән түгел сугып төшерделәр. Әй, җәмәгать! Ни генә дисәң дә, тешсез кеше - ямьсез инде ул! Көлмәскә кирәк! Көлмәскә кирәк!

Әй, кайбер кешеләр көлгән була, әй, шаркылдаган була, әй, авызын ерган була. Ә үзләренең ашказаны күренеп тора. Язвасы-ние белән. Көлмәскә кирәк!

Бездә тешләрне куйдыру - проблема, шул! Үзе мәшәкатьле, үзе кыйммәт. Бездә аларны алдыру гына ансат. Әгәр дә инде больницаларда йөреп, чиратларда интегәсең килмәсә, берәр кибеттә берәр нәрсәгә чират торганда берәр тазарак җегеткә авыррак сүз әйтсәң, эх дигәнче суга да төшерә! Дөрес: наркоз да, чурт та кирәк түгел - суга да төшерә! Фамилияңны да сорап тормый. Тик шунысы бар инде: суккан чакта сызлаган тешеңне йодрык турысына китереп өлгерергә кирәк!

Юк, җәмәгать, ни генә димә, тешсез кеше - ямьсез инде ул! Менә сатучылар, сәүдә работниклары арасында профилактика эшен алып барырга кирәк. Менә сезнең игътибар иткәнегез бардыр, әйеме: кайбер сатучыларның авызлары алтын теш белән тулган була. Шулай бит? Димәк, аларга витамин җитми. Шуңа күрә аларның тешләре тизрәк чери, бозыла, һәм алар ясалма тешләр куйдырырга мәҗбүр булалар. Әллә ул сатучыларның тешләре телләре әшәке булганга шулай тиз бозыла микән, әй? Эй, кайвакыт сатучыларның авызыннан шундый сүзләр чыга!.. Әстәгъфирулла, җаным! Андый сүзләр чыккан авызда тешең генә түгел, әллә нәрсәләрең черер әле!

Аннан соң, тешсез булуның уңай яклары да бар инде үзе. Әйтик, менә авызлары алтын белән тулган кешеләр ничек курыкмыйча төнлә Казан урамнарында йөриләр икән? Юк, ничек курыкмыйча төнлә Казан урамнарында авыз тулы алтын белән йөрергә мөмкин? Моңа минем зиһенем җитми! Бу минем башыма сыймый! Әллә соң алар кеше талаучыларда кләшшә, плоскогубцы юк, дип уйлыйлар микән, әй?

Эх, тешең булмаса, җаның тыныч! Теш пастасы да кирәк түгел! Иртә белән ышкып азапланасы да юк! Ит ашагач, чыра белән теш арасында каезлыйсы да түгел! Һәм беркайчан тешең сызламый!

Менә, кайбер иптәшләр белә торгандыр: дөньяда иң каты авырулар - теш сызлау һәм похмель. Әнә, кайбер җегетләр мине аңлады! Шулай: теш сызлау һәм похмель. Менә: ни үлмисең, ни тере түгел. Авызда тешләр булмаса, телгә рәхәт! Иркен! Шундый иркен инде менә: телең лач-лач килеп, бер аңкаудан бер аңкауга барып буталып тик йөри. Шундый иркенлек! Әгәр иреннәрең булмаса, телең авызыңнан очып китәр иде шикелле!

Урамда бандитлар очрасалар да, рәхәтләнеп, авызыңны ерып, елмаеп җибәрәсең, бөереңдәге ташлар күренгәнче: авызында теше, кесәсендә акчасы, башында мие булмаганнарга тимиләр алар. Әле бервакыт шулай кеше талаучылар үзләре миңа биш сум биреп киткәннәр иде!

Әйтәм бит, җәмәгать: тешләр - чепуха! Баш кына исән булсын. Газиз баш исән булсын!

Зөлфәт ХӘКИМ

Хуҗа Насретдин мәзәкләре

Яз көне солдатлар атарга өйрәнү өчен далага чыкканнар. Аксак Тимер солдатлар белән бергә Хуҗаны да алып чыккан.

Сүз уңаенда Хуҗа кайчандыр үзенең яхшы атуы турында әйткән. Тимер моны ишеткәч, Хуҗага җәясеннән атарга кушкан.

Хуҗа атарга теләмәсә дә, патша кушкач, җәясен тартып укны атып җибәргән. Ләкин угының читкә тайпылуын күргәч, Хуҗа: «Сугыш башлыгы менә шушылай ата торган иде», – дигән. Аңа тагын бер ук биргәннәр, анысы да читкә киткән. Бу юлы Хуҗа: «Кала башлыгы менә шушылай ата торган иде», – дигән.

Өченче ук, көтмәгәндә төзәгән җиргә барып кадалгач, ул, масаеп: «Хуҗа абзагыз менә шушылай ата», – дигән.

*     *     *

Хан Хуҗаның никадәр батыр булуын сынар өчен:

– Хәзер үк асыгыз! – дип боерган.

Палачлар Хуҗаны сөйрәп асарга алып килгәннәр. Хуҗа бер сүз дә дәшмәгән.

– Синең соңгы минутларың җитте. Актык сүзеңне әйтеп кал, – дигән хан.

– Актык сүзем юк. Бик кечкенә генә бер үтенечем бар.

–  Нинди үтенеч? – дигән хан.

– Минем муеныма кагылсалар, кытыгым килә, билемнән ассыннар, – дигән Хуҗа.

*     *     *

Бер заман Хуҗа Насретдин шундый игълан биргән: «Кемдә кем байлыгыннан канәгать, риза икәнлеген миңа килеп игълан итсә, шуңарга ишәгемне бүләккә бирәм», – дигән.

Бу хәбәрне губернаторга җиткерәләр. Ул  Хуҗа янына килә дә:

– Якын тирәдә миннән бай, байлыгыннан канәгать кеше юк. Шулай булгач, ишәк минеке, – ди.

– Гафу ит,  – дип җавап бирә Хуҗа Насретдин.

– Байлыгыңнан тулысынча рази булсаң, кеше ишәген алырга килмәс идең.

*     *     *

Борын заманда Хуҗаның судьяда бер эше булган икән. Ришвәт алырга яратучы судья Хуҗаның эшен айлар буена сузган, Хуҗа ришвәт бирмичә эшнең барып чыкмаягачын сизгәч, зур бер чүлмәк сатып алган да, аңа йомшак ак балчык тутырып, өстенә генә атланмай салып, судьяга барган. Майны күргәч судьяның күзләре ялтырап киткән һәм, шунда ук кирәкле язуларны язып, Хуҗага биргән.

Судья майны икенче бер савытка бушата башлагач, ни күрсен, чүлмәктә ак балчык. Судьяның бик ачуы килгән һәм Хуҗаны чакырырга кеше җибәргән. Хуҗа килгәч:

–  Хуҗа әфәнде, мин язган теге язуларны бир әле, анда бер хата киткән, төзәтик,  – дигән.

Хуҗа, елмая төшеп:

–   Судья әфәнде, мәшәкатьләнмәгез! Мин ул кәгазьләрне карадым, анда бернинди дә хата юк, хата мин биргән майлы чүлмәктәдер, – дигән.

*      *     *

Сәяхәт итеп йөргәндә Хуҗа күптәнге бер белеш баена кунарга кергән.  Бай үзенең кадерле кунагына урынны ничек тә яхшырак итеп җәяргә тырышып ыгы-зыгы килеп йөри икән. Ә юлдан ачыгып килгән Хуҗа Насретдин кайчан ашарга бирүләрен көткән.

– Хөрмәтле Хуҗа, чәй эчәргә теләмисеңме? – дип сораган бай.

Хуҗаның ачуы килеп:  – Мин чәйне пылау артыннан гына эчәргә өйрәнгән шул, – дигән.

  (Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: 07-02-2008 Праздник жертвоприношения

В мусульманском календаре существуют лишь два канонических праздника – ид аль-адха (праздник жертвоприношения или курбан-байрам) и ид аль-фитр (праздник разговенья или ураза байрам).   (подробнее... | 4093 байтов еще | Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: Газета ''Мишар дуньясы'' №6 (ноябрь) 2007

Мишәр дөньясы , № 6 (ноябрь 2007 г.)
Нижгар татарлары газетасы

Сөенечле хәбәр

Нижгар татар-мишәрләре өчен сөенечле хәбәр – күптән түгел икенче милли басма - «Мишәр дөньясы» газетасы чыга башлады. Инде менә кулымда бишенче саны. Татар-мишәр булган якташларга бу күп битле һәм төсле газетада укырга материаллар бихисап. Мин, мәсәлән, зур кызыксыну белән бездән читтә яшәүче мишәрләр турында укып киләм, үзебезнең Рбишча белән чагыштырам. Аллага шөкер, анда да безнең милләттәшләр, замана кытыршылыкларына бирешмичә, ә киресенчә, аңа яраклашып, ярыйсы гына яши бирәләр икән.

Һәрхәлдә, бөтен нәрсәдә конкуренция булырга тиеш. Шул чакта гына халыкка тәкъдим ителәчәк товарның сыйфаты какшамаячак, чөнки һәрвакыт истә тотасың -тегеләр бит һаман синнән яхшырак эшләргә омтыла. Икенчедән, газеталарның күп булуы гади халык өчен дә, җитәкчеләр өчен дә файдалы. Берсе «от ворот поворот» бирсә, икенчесе, көндәше, дип әйтик,рәхәтләнеп сине кабул итәчәк.

Теләгем яңа газетага шул: беръяклы булмасын, һәр кеше өчен ул ачык һәм кунакчыл булсын. Күбрәк яшьләрне әхлакый тәрбиягә тартуга басым ясарга кирәк. Җәмгыятьне бүген яшь буынның киләчәге борчый. Сәламәтлекләре юк өстенә, әле тәртипләре дә, үзләрен тотышлары да тирән уйланырга мәҗбүр итә. Миңа калса, бары тик дин генә бу аяныч күренештән коткара алачак. Мәктәпләрдә балаларга башлангыч класслардан ук дин сабаклары бирүне кичектерми чишәргә кирәк. Беләм, бу катлаулы мәсьәлә, әмма яшьләрне тәртипле, намуслы, әхлакый итүдә башка чара юк. Бу юнәлештә яңа газетаның әһәмиятле роль уйнавына ышанасы килә.

Зәки ВАЛЕМЕЕВ,
Россиянең атказанган физкультура хезмәткәре,
спорт мастеры

Хезмәт кешесенә ХӨРМӘТ

26 нчы октябрьдә Пильна районының авыл хуҗалыгы һәм эшкәртү оешмалары хезмәткәрләре бәйрәм тантанасына җыелдылар. Бу чара, гадәттәгечә, район үзәгенең мәдәният йортында башланды.

Районның иң алдынгы, иң эшчән хезмәткәрләрен бәйрәм уңаеннан бизәлгән заллар,эшчәнлек нәтиҗәләре күрсәтелгән стендлар,авыл хуҗалыгына кагылышлы фотосүрәтләр, документаль фильмнар һәм сату-алу нокталары каршы алды.

Бәйрәм тантанасын балалар бакчасы балалары «Золотая нива» җыры белән башлап район башлыгы А. Дудкинга һәм авыл хуҗалыгы идарәсе нәчәльнигы П. Лигановка туклык символы булган каравайикмәк тапшырдылар. Районның авыл хуҗалыгы җитәкчесе П. Лиганов район хуҗалыкларының хезмәт нәтиҗәләре белән таныштырды.

Район өлкәдә, иң беренчеләрдән булып иген уңышын җыеп алган, 68816 тонна иген, гектарга уртача 25,5 центнер дигән сүз! Сөт җитештерү буенча да өлкәдә беренче күрсәткеч, 9 айга 19538 мең тонна савылган.

Ит җитештерү буенча өлкә буенча дүртенче күрсәткеч – 2141,6 тонна җитештерелгән.

Шунысы сөендерә, районда булган татар авылларының да бу нәтиҗәләрдә өлешләре шактый зур. Мәсәлән, «Киров» исемендәге СПК (Ш. Нуриманов), 4893 тонна иген җыйган, уңыш гектарына уртача 34 центнерны тәшкил иткән.

СПК «Петряксинский» (Р. Хәсәнов) гектарыннан 27 центнер алып келәтләргә 4158 тонна иген салган. Шулай үк «Алга» (Х. Фәйзрахманов) һәм «Родина» (Ф. Шабанов) СПКлары да үткән елга караганда күпкә уңышлырак эшләгәннәр.

Милләттәшләребез оештырган фермер хуҗалыклары да бу җыелышта гел мактау сүзләренә лаек булдылар. Мәсәлән, «Заречное» (З. Заеров) хуҗалыгы 2572 тонна, «Идел» (Х. Закиров) хуҗалыгы 835 тонна, ә «Сафин» хуҗалыгы (Р. Сабитов) гектарына 24,6 центнер иген сукканнар.

Сөт саву буенча да милләттәшләре без алдынгылар арасында, мәсәлән «Петряксинский» СПКсы үткән елга караганда 120,7%ка, «Киров» СПКсы 108% артык җитештергәннәр.

Үз һөнәрләренең алдынгылары арасында да, аннан аерым булган 207 хезмәт алдынгылары арасында да, грамота, бәяле бәйрәм бүләге алырга байтак милләттәшебез сәхнәгә чакырылды. (Фото 1-бит).

Бу бәйрәмдә районның почетлы ветераннары да үз өлешләрен алдылар, алар арасында Н. Абдуллин, Р. Җамалетдинов, Р. Садретдинова иделәр.

Бәйрәм тантанасы сәхнә осталары чыгышлары белән дә сугарылган булганга, халык рәхәтләнеп ял итте.

Пильнадан бер көн алда, 25 октябрьда, Авыл хуҗалыгы һәм эшкәртү промышленносте хезмәткәрләре бәйрәмен Сергачта билгеләп үттеләр. Күпсанлы алдынгылар арасында татарлар да бар. Мәсәлән, өлкә авыл хуҗалыгы министры Л. Седов имзасы куелган Рәхмәт хатлары белән Печә СПКсы шоферы А. Җаббаров, Кочко-Пожар СПКсы савымчысы Г. Абдуллина, Шөбиленең чикләнгән типтагы җаваплылык җәмгыяте (ООО) хезмәткәре М. Мерсияпов бүләкләнделәр.

Россия Саклык банкының Сергач бүлеге җитәкчесе Е. Щербаков үсешкә перспективалары булган предприятиеләр арасында Печәнең «Нариманов» исемендәге хуҗалыкны атады. Кызганыч, бүтән татар авылларында җирле күмәк хуҗалыкларның киләчәге томанлы, күрәсең. Әбит, чынлап та, соңгы елларда шөбилеләр, кочкопожарлылар, камкалылар үзләренең тотрыклы, нык позицияләрен югалта башладылар. Әмма ләкин, шуңа да карамастан, соңгыларыннан бу көнне Д. Дәүләтбаеваны (СПК «Авангард»), Х. Әбдрәшкинны, Ш. Царбаевны (ООО «Родина») район җитәкчеләре билгеләп үттеләр.

Ә беренчеләрдән, Авыл хуҗалыгы көне, 19 октябрьда, өлкәбездә иң күп татар-мишәр яшәгән Кызыл Октябрь районында узды. Район башлыгы Т. Хәйретдинов үзенең тәбрикләү чыгышында игенчеләргә рәхмәт әйтте, һәм быел да район өлкә буенча иң күп иген җыючылар арасында булуын белдерде. «Бездән алда тик Пильна районы гына», – диде ул.

Район авыл хуҗалыгы идарәсе җитәкчесе. Ф. Бәшәров чыгышыннан күренгәнчә, кызылоктябрьлылар быел 65 797 тонна ашлык суктырып алганнар. Уңышы да, елына карата, ярамас түгел – гектардан 21,9 ц. Әлбәттә, игеннең шактый өлеше, елдагыча, Суыксуның «Алга»сына туры килә.

Терлекчелеккә килгәндә, район буенча мөгезле эре терлекнең кимүе дәвам итә. Ләкин шул ук вакытта бу тармакта аны арттыручылар да бар. Мәсәлән, Өчкүл (рәисе Х. Сөләйманов), u1040 Актук (рәисе В. Билялов). Иң күп сыерлар Мәдәнәдә (рәисе Г. Хәсәнов) – 292 баш.

Әнвәр Камалетдинов ,
Олег ХӨСӘИНОВ

Мөхтәрәм газиз канкардәшләрем!

Яңа гына дөнья күргән «Мишәр дөньясы» газетасын оештыручыларына, аның иҗади коллективына, техник хезмәткәрләренә, хәерле, ләкин, шул ук вакытта, бик җаваплы һәм катлаулы эшкә алынулары уңаеннан, теләктәшләрем исеменнән, шәхсән үземнең исемемнән котлаулар белдерәм. Башлангыч юлларына уңышлар, ә алга таба бу газетаның халыкчан орган булуын телим.

Ышанасы килә, янә генә нижгар җирендә аваз салган әлеге газета якын киләчәктә үк ачык, аңлаешлы иттерептулы тавышка сөйли башлаячак

Күп милләтле өлкәдә нижгар мишәрләренең газетасы абруй казансын, бөтен җир йөзенә, безнең якташлар, милләттәшләр яшәгән Россиянең һәр почмагына ул шатлык-сөенеч һәм тынычлык-дуслык җимеше булып барып ирешсен иде.

Халит СӨЛӘЙМАНОВ,
Кызыл Октябрь районының
ООО«Трехозерское»директоры

ВАКЫЙГАЛАР ХРОНИКАСЫ

Кыска хәбәрләр

Хәтер тактасы

Кызыл Октябрь районының Атяравыл мәчете янына, репрессия корбаннары истәлегенә багышлап, мемориаль такта куелды. Анда 30-елларда Сталин терроры машинасына эләгеп, гаепсезгә җәзаланган Атяравыл муллалары: М. Багаутдинов һәм М. Ганеев исемнәре теркәлгән. Өлкә архивы документларында алар турында мәгълүматлар болай бирелә: Мерсияв Багаутдинов 1870-нче елны Атяравылда туа, мулла, 1933-нче елны өч елга төрмәгә ябыла. Ә 1937-нче елны кабат 10 елга кулга алына (д. 9095, л.1). Мәхмүт Ганеев 1886-елны Атяравылда туа, мулла, 1937-нче елны кулга алына һәм шул ук елның 26-нчы ноябрендә атып үтерелә (д. 11280, л. 5562).

Безнең белешмә :

Кызыл Октябрь районыннан ул елларда 61 милләттәшебез репрессиягә эләгә. Шулай ук Сергач белән Спасстан да җиде кеше исәпләнә. Архив документлары раславынча, Семочки авылы крестьяннары восстаниесендә катнашкан өчен 1919-нче елда ук җиде мулла репрессияләнә.

1933-нче елның 23-нче апрелендә «махсус өчлек» карары белән Кызыл Октябрь районының 25 кешесе, шул исәптән, 13 мулла да, төрлечә җәзага хөкем ителә.

Ул елларда Н. Новгород өлкәсендә мөселман дин әһеле кулга алынмаган татар авылы калмагандырӘмма репрессиягә дучар ителгән иң зур авыл – Сафаҗай. Быел анда бер һәйкәл пәйда булды. Таштан һәм тимердән эшләнгән һәйкәлгә кеше исемнәре уелган, алар 30-40-нче елларда бер гаепсезгә корбан булган 43 имамнар исемлеге.

Бөтен шартлар бар

Суыксу тугызъеллык мәктәбендә хәзерге вакытта 38 бала укый. Аларга зур тәҗрибәле 11 укытучы белем бирә. Бу уку йортында бөтен шартлар бар: быел бинага декоратив ремонт эшләнгән, яңа өстәл-урындыклар, парталар, шкафлар, телевизор, DVD алынган. Интернет челтәренә тоташ-тырылган, махсус компьютерлаштырылган класс бар. Укучыларны мәктәп ашханәсендә кайнар аш белән тәэмин итәләр. Күп ризыклар мәктәп каршындагы бакчада үстерелгән яшелчәләрдән эшләнә.

2007-елны 9 классны 6 укучы тәмамлаган. Шуларның 5се Уразавыл мәктәбенә 10-сыйныфка, берсе Уразавыл училищесына укырга кергәннәр.

Наил РАВИЛОВ

Бер җөмлә белән

Күптән түгел Мәскәүдә узган «Алтын көз» Россия агропром күргәзмәсендә Суыксу «Алга»сына нигез салучы, ә хәзер Россия күләмендә яңа технология буенча күп иттереп авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерүче итеп танылган «Сантимир» берләшмәсе президенты Зиннәтулла Хәйрулла улы Ситдиков катнашты.

Шул көннәрдә бер төркем җирле хатынкыз Пашат авылы мәчетен җентекләп чистартып-юып чыктылар һәм шул ук көнне мәчет картлары авыл балалар бакчасына чираттагы хәйрияләрен кылдылар – матур җылы келәмнәр бүләк иттеләр.

Кышкы вакытка күчкән төнне Кочко-Пожарда зур янгын М. Бәдретдиновлар гаиләсен урынҗирсез калдырды, уттан хәтта бер сыңар әйбер дә коткарып калып булмады.

Ишеттегезме, Шөбиледә кайбер җир паеияләре, җирле колхоздан чыгып, авылдашлары, Сергач кош фабрикасы директоры Ф. Арифуллин тирәсендә тупланып, кырчылык белән шөгыльләнә башладылар.

Октябрь азагында Кызьмавыл пайчылары гомуми җыелыш оештырып, җирле СПК рәисен эшеннән азат итеп, яңасын сайламакчы иделәр, әмма соңгысы бу очрашуга килмәү сәбәпле, планнары тормышка ашмый калды.

Уразавыл авыл администрациясе башлыгы постына 2-нче декабрьдә сайланачак кандидатлар: И. В. Вәлиуллин – эшләп килүче башлык; Т. Р. Юсипов – К. Октябрь ДРСП баш инженеры; М. Ж. Насибуллин – район инвалидлар җәмгыяте рәисе; Ш. А. Садретдинов – районның гадәттән тыш хәлләр һәм гражданнар оборонасы бүлеге начальнигы; А. Т. Якубов – Кызыл Октябрь ЛТЦ электромеханигы; Р. А. Юсипов - Кызьмавыл клубы директоры: М. Р. Дианов – райспорткомитет белгече.

Сергачта физкультура-сәламәтләндерү комплексы тулы куәткә эшли башлау белән, аның администрациясе районнар өчен көннәр сайлап бирә башлады, мәсәлән, Спасс районы спорт сөючеләре (күбрәге безнең моклокалылар, бозлаулылар) атнаның шимбәсендә сәламәтлекләрен ныгыталар.

Кызыл Октябрь районы Земство җыены депутатлары чираттагы утырышларында «Земство җыены каршында яшьләр палатасы турында» һәм «Яшьләр палатасы булдыру турында» дигән карарлар кабул иттеләр.

Мәдәнә, Чүмбәли, Актук һәм Суыксу укучыларын Уразавыл урта мәктәбенә (УУМ) йөртер өчен, икенче мәктәп автобусы таләп ителә һәм бу хакта УУМ директоры Р. В. Гаязетдинов кирәкле инстанцияләргә хатлар юллап, морадына иреште дә – автобусны 2008-елга бирергә ышандырганнар.

Уразавылда төзеләчәк яңа өч катлы таш поликлиника түбә астына керде, җылыту трассасы эшләнде һәм эчке эшләрне тизләтер өчен җирле депутатлар өстәмә керемнән 10 млн. сум акча бүлеп бирделәр.

Олег Хөсәинов
әзерләде

ВАКЫЙГА

Уразавылда яңа объектлар

Уразавылның үзәк урамыннан узган кешеләр игътибар итми калмаганнардыр: элекке «Сельхозтехника»ның бәрелгән корылмаларына җан кергән кебек – анда машиналар бертуктаусыз йөреп тора, тирәләрендә кешеләр мәж килә, кайберләрендә ямьле язулар бар инде. Шундыйларның берсе – «Автоцентр», яңа гына барлыкка килгән автосервис.

Аның ишек алдында ук күпләп җиңел автомобильләр тезелгән, аңлаганымча, кышкы резинага күчәләр. Эчке боксларга күз ташлыйм, анда табигый яктылык ярыйсы үтеп керә, машиналар рәт-рәт баскан, күбрәк иномаркалар. Буш урын юк диярлек. Димәк, эшләре ярыйсы гына башланып киткән. Хуҗаны сораштыра торгач, якыннан танышу нияте белән, миңа Зәки Әнвәровичны эзләп табарга тәкъдим иттеләр. Карасам, күптәнге танышым, татар-мишәр көрәше буенча күп чемпионнар үстергән, (шул исәптә беренче дөнья чемпионы Хәннән Мусин да), яшь шашкачылар командасын туплап, аларны профессиональ дәрәҗәгә ирештерү максатында шактый уңышларга ирешкән хөрмәтле Зәки абый Валемеев икән бит, ул ук РФның атказанган физкультура хезмәткәре.

Кызганыч, Зәки ага мәктәптән киткән. Хәзер ул нигез салган һәм күп еллар җитәкләгән татар-мишәр көрәше секциясен аның укучысы Хәннән Мусин дәвам иттерә.

— Зәки абый, нинди язмышлар белән биредә?

— Менә шулай, пенсиягә чыгып та тыныч ял бирмиләр, – ди, көлемсерәп.

Чынбарлыкта, соңгы вакытта нинди үзгәрешләр күзәтелә Сельхозтехника территориясендә, барысы да аның улы Рәиснең туган җиренә, якташларына фидакарь хезмәте, бүләге, дип әйтимме шунда, чөнки бары тик аның тырышлыгы аркасында гына 30-лап яңа эш урыннары тудырылган. Ә бүгенге заманда ул зур эш кешеләрне эшле итү. «Эше булганның – ашы бар», – дигәннәр картлар.

— Кызганычка, белгечләр, эшче куллар җитми. Ә заказлар бар. График буенча чират барлыкка килде инде. Яраса, иртәгәдән ике смена оештырырга әзербез. Тик, әлеге дә баягы, белгечләр юк. Дөрес, алдан уйлаганча, автомобильләргә төрле авырлыктагы ремонтлар эшли ала торган белгечләр әзерләү өчен үзебездә махсус класс – укыту үзәге ачтык. Җирле ПУ-95 укучылары теләп йөриләр, Рбишчадан u1080 ике-өч егетебез бар. Әмма барыбер белгечләргә мохтаҗлык кичерәбез, – ди Зәки абый.

— Шуңа да карамастан, күреп алдым, чит ил машиналарын күпләп ремонтка сезгә тапшырганнар. Хәтта клиентлар чират көтәргә дә ризалар. Димәк, хезмәт күрсәтүегез - югары сыйфатта. Белгечләрдән гайре, биредә заманча җиһазлар да зур роль уйный торгандыр?

– дип сорап куйдым.

— Әйе, хәзер без теләсә нинди машинага, теләсә нинди ремонт ясый алабыз. Бездән чыкканы яңасыннан ким түгел. Әйтергә кирәк, эш аралаш эш урыннарын тәртипкә китерәбез, биналарны төзекләндерәбез, алга таба планнар корабыз. Якын киләчәктә шул территориядә ак он милчәсе булдыруны, икмәк пешерү цехы ачуны җайларга ниятебез. Иң күп иген җитештерүче район үзебез, ә чит районнар икмәген ашарга мәҗбүрбез. Көлке түгелмени? Гомумән, районда җитештерүне торгызырга кирәк. Күбрәк эш урыннары ачарга, яшьләргә лаеклы хезмәт хакы булдырырга – җирле хакимиятнең төп юнәлеше, иң актуаль мәсьәләсе булырга тиеш. Яшьләрне туган йортларында калдырыр өчен аларга шартлар тудырырга кирәк, – диәңгәмәдәшем.

— — Заманча әйткәндә, безнең милли районыбыз Кызыл Октябрьга мөмкин кадәр күбрәк инвесторлар җәлеп итәсе иде. Шулаймы?

Әлбәттә. Мактанып әйтмим, менә безнең шул «Автоцентр» тирәсендә генә һаман яшьләр өчен яңа эш урыннары ачыла тора. Мәсәлән, үзәк каршында запас автодетальләр кибете ачтык икән, димәк, эш урыны, сыйфатлы пластик тәрәзәләр ясау цехы гамәлгә куелды икән, димәк, тагын ничәмә эш урыны. Нәтиҗәдә, район бюджеты да тазартыла.

Перспектив планда – ремонт цехларын видеокамералар белән җиһазлау. Чөнки бигрәк кыйммәтле машиналар ерак җирләрдән безгә ремонтка килә. Аның хуҗасында нинди булса шик тумасын, ул кайгырып тормасын, безгә артык мәртәбә килепкитеп вакытын зая итмәсен өчен моны эшләргә ниятебез. Шулай булганда, клиент өйдә утырып торып, интернет Аша үзенең «тимер аты»на ничек янәдән яңа кыяфәте кайтарылачагын күзәтеп тора алыр.

Ерак җирләрдән, дидегез. Ә җирле клиентларга «блат» буенча чиратсыз хезмәт күрсәтүләр булгалыймы?

Менә шулай Уразавылда яңа предприятие белән кыска гына танышуыбыз тәмамланды. Әмма әңгәмә барышында телгә алынган кайбер башкарылачак планнары турында бүген яктыртылмый калды. Ышанам, Валемеевлар үз алларына билгеләгән максатларына инде якын киләчәктә ирешәчәкләр һәм шуның белән бергә Милли районыбыз да икътисади-социаль юнәлештә күтәрелеш чорына аяк бассын иде. Ә «Автоцентр» хуҗаларына һәм аларның клиентларына хәерле юл теләп калабыз.

Олег ХӨСӘИНОВ
Автор фотосы

Яшә син, авылым!

Ходай Тәгалә авылымны Фаҗигадан сакласын. Киләчәктә зур авылым «Дачный» булып калмасын. (З. Хәбибуллина)

Шатланып «Мишәр дөньясы» газетасын укып чыктым. Бик ошады. Аерым мәкаләләрне кабат-кабат укыдым. Киләчәктә эчтәлеге һәм тышкы күренеше белән ул тагын да яхшырак булыр, дип өметләнәм. Бәлки эре хәрефләр белән телепрограмма да битләрендә урын алыр.

Минем авылым Кочко-Пожар табигатьнең иң матур кочагына урнашкан. Зәңгәр тасмадай Пьяна елгасы – күпләрнең шатлыгы. Җәен су коену, ярларында кызыну, ә кояш батар алдыннан аның судагы күләгәсе әкияттәгедәй могҗизалы күренеш.

Авылым һәр ел матурая бара. Быел инде икенче ел табигый газ өйләрне җылыта, ашларны пешерә. Азмыкүпме булса да пенсияне китереп торалар. Әмма минем ише картларны борчыган мәсьәләләр дә юк түгел.

Беренче борчуым – байлык килү белән намус китеп бара.

Минем яшьлек сугыш елларына туры килде. Яфрак ашап яшәгән, хезмәт хакы итеп тик бер палкага көне-төне кырда эшләгән, ачлыктан шешенеп үлгән апа-абыйлар бүген дә минем хәтеремдә.

Ураза бәйрәме көнне зиярәтләрдә йөреп, күп каберләр янына тукталдым.

Менә Сабир абзый тыныч кына йоклап ята. Ул сугыш елларында кырда бодай эскерте салучы иде. Бу эшне ул чакта тик булдыклыларга тапшыралар икән. «Өйдә 4 балаң, хатының Гайнибә апа шешенеп ачка яткан очракта, син көн саен бер кесә бодай китергән булсаң, 5 якының ачка үлми иде. Синең хатының белән соңгы сөйләшүеңне оныта алмыйм.

— Сабирым, үләм бит, берике башак китерсәң, терелер идем.

— Гайнибә, акыллым, мин дә тиздән ачка үләрмен, тик намусымны ничек соң бозыйм, карак исеме белән ничек мәңгелек йортка китим? Кеше күрмәсә дә, Алла күрә, аның алдына ничек намуссыз барыйм? – диде дә, күз яшьләрен сөртә-сөртә якка китте. Төнлә Гайнибәң үлде», дип сөйләндем чардуганына кулларымны куеп.

Мондый язмыш u1082 күпләргә хас иде. Немецтан яшеренә алмагандай, ачлыктан да яшеренеп булмады.

Бүген без бик бай, тук яшибез, урманда кар эченнән чыбык җыеп өй җылытмыйбыз. Кайберләре өйдә юыну урыннары да эшләделәр, тик өй тирәсендәге карны чистарту юлын гына тапканнары юк.

Икенче борчуымшулкадәр бай торып, урлау чәчәк ата. Газымны кабызган саен соңгы сход күз алдыма килә. Шатланып «газны өрәбез» дигән сүзне ишетергә җыелыштык. Ә анда тагын 3926 сум түләргә, диделәр. Югалган торбалар өчен иде бугай. Аны төнлә күсе юлыннан «батырлар», намусларын аяк аска таптап, урлаганнар. Халыкның бу кадәр кайгыруы каракларга тәэсир иттеме икән?

Өченче борчуым. Шундый матур авылны, шиңгән чәчәкләр төсле ап-ак чәчле әбиләр һәм бабайлар тәшкил итә. Матур, әдәпле киенгән яшь егет-кызларны телевизорда гына карыйбыз. Парлап гашыйк булып йөрүчеләр, туйлар юк. Урамда бер бала тавышы ишетелми. Яктырту гына яңа көн башланганын белгертә. Чөнки чиядәй матур кыз-егетләр шәһәргә китеп баралар. Алар дорфа бай эшмәкәрләргә хезмәткә ялланалар да, тулаем кол булалар. Чөнки алар фатирсыз, хокуксыз. Чирләп китсәләр, табибка да баралмыйлар – чөнки полислары юк. Яшиләр Мәскәүдә, учетта – авылда. Күп яшьләргә хас булган бер мисал китерәм. Кышын Мәскәүдә кызым янындагы базарда бик чибәр татар кызы йомырка сата. Көн салкын. Кич белән бу кызның товар башлыгы килгән, ә кыз калтырый, күзләре тулы яшь. Аның бер көнлек эшләгән акчасын түләми, йомыркасы чыкмаган, имеш.

И, Ходаем, андый яшьләргә бит гашыйк утында янып балалар китерергә иде. Мин ул кыз яшендә булганда, укытучы һөнәре алган идем. 54 елга сузылган хезмәт юлымны Суыксу мәктәбендә башладым. Колхоз преды Мәхмүт абый Билалов, совет башлыгы Ибраһим абый Сәбитов, директор Үмәр абый Мусин без өч яшь укытучыны үз балаларыдай кабул иттеләр (җәннәттә урыннары булсын). Даими ярдәм кулын сузып тордылар.

Быел да Мәскәүдә бераз барып тордым. Күрше йортта ремонт бара. Иртә күземне ачсам, яшьләр 9 катлы йортның түбәсендә эшлиләр. Мондый алтын куллы егетләр йортны чәчәк иттеләр. Ә аларны кем дә кешегә санамый: юеш подвалда яшиләр. Берсе төнгә кадәр тышта торды. Сорап карасам, ул, еламсырап: «Анда күселәр, керергә куркам», – ди. Җир асты (подземный) юлларында күпме кул сузган балалар, яшь инвалидлар, гармунда моңлы көйләр уйнаучы егетләр?!

Совет чорын әлеге демократлар ничек кенә сүксәләр дә, ул чакта яшьләр турында кайгырту бар иде. Эш урыннары табыла иде. Әле дә мөмкинлекләр бар, тик уйланырга кирәк. Әнә алтын балчык тавы елга янында, без бит кирпечне элек үзебез эшли идек.

Авылда «ярдәм» бригадасы булса, чакырыр идек. Безнең кебек картларга һаман ярдәм кирәк. Җирдә эшләүче юк. Тонналап уңыш бирә торган бәрәңге бакчалары бәрелде. Без яшь вакытта 8 тиенгә килосын куеп, тонналап бәрәңге дәүләткә бирә идек. Ит җитештер, сөт сат, бәрәңге үстер. Авылда һаман да эш бар. Өеңдә тор, гаилә төзе. Безнең авылга газ килгәч, шәһәр булды. Тик яшьләр генә никтер үз итми авылны?..

Равилә ОСМАНОВА
Сугыш һәм хезмәт
ветераны

АВЫЛДАШЛАР

Әбиле йорт иманлы йорт

Кочко-Пожар авылы табигате белән генә түгел, ә саф йөрәкле, кешелекле, эш сөючән халкы белән дә матур. Шундыйларның берсе итеп мин Хөсәинова Хәсәнә апаны саныйм һәм аның гаиләсе турында язасым килә.

Хәсәнә апа 73 яшендә, гомеренең 42 елын ул туган колхозында хезмәт итә — сыерлар сава. Күп тапкыр мактау грамоталары белән бүләкләнә, ничәмә еллар рәттән аның рәсеме район мактау тактасында да урын ала. Хезмәт ветераны Хәсәнә апа: «Авылның бер очыннан икенчесенә, көзге яңгырда да, кышкы кар-буранда да ничек йөреп бетерепмен», — дип, бүген үз-үзенә хәйран калып искә ала.

Эштән арып-талып кайтса да, өйдә ул тыйнак килен, яратучан хатын, миһербанлы ана да була алган.

Мәрхүм ире Әнвәр дә колхозның җаваплы эшләрен башкарган, янгын сүндерүче дә, күп еллар механизатор булып та эшләгән.

Балалары Ринат белән Гөлсем әти-әниләре үрнәгендә эш яратучан һәм кешелекле булып үскәннәр.

Кайнанасы Хатимә апа килене белән унсигез ел бер түбә астында яшәп аңа сөенеп һәм сокланып туялмаган. «Киленемнең кулларыннан гөл түгелә, ничек кенә бу кадәр эшләп өлгерә икән», — дип, күрше-күләнгә гел мактый икән ул.

Картаеп хәле киткәч, зур хөрмәт куеп килен кеше Хатимә апаны караган. Кайнанасын җирләгәч, озак та үтми Ташкенттан үз әнисе хәлсезләнеп кайта. Аны да җыйнаулашып карыйлар. Улы Ринат әбисенә карата аеруча түземле булып, аның һәр йомышын үти, мунча юынырга күтәреп ташый...

Егерме алты ел гомерен Хәсәнә апа ике әбине караптәрбияләп торуга багышлый, аларның ризалыгын алып кала.

Хәсәнә апаның сабыр холыклы һәм кешелекле булуын аның гомер юлы исбатлап килә. Яраткан улы Ринаты, рус кызына гашыйк була. Авылда туыпүскән, мөселман горефгадәтләре буенча яшәгән хатынга өенә рус кызы китереп утыртуы күңелсезрәк булса да, Хәсәнә риза булып Аняны кабул итә. Әле бүген дә алар ана белән кыз шикелле бик матур яшиләр. Егерме биш ел эчендә Бер авыр сүз дә бер-берләренә әйтмәгәннәр.

Ринат белән Аняның берсеннән берсе матур, эш сөючән ике кызлары һәм бер уллары. Руслан хәрби хезмәтен Чечнәдә үтәп кайтты. Чечнә кызына өйләнде. Хәсәнә апа оныгының сөйгән ярын да көтеп алган кунактай ачык йөз белән кочаклап каршы алды, үз күрде. Яшьләрнең ике малайлары Камил белән Эмиль туды. Дус һәм тату яшәп килә алар.

Тормыш ул катлаулы. Гомер юлында чәчәкләр генә түгел, кычыткан да очрый. Ә Хәсәнә апа кебек сабыр анна һәм әби йортта булса, гаилә тормышның әче җилләренә бирешмичә яши.

Хәсәнә апа әле бүген дә тик тормый, биленнән алъяпкычы төшми, гаиләсенә тәмле-томлы ризыклар пешерә, бакчада да ниләр генә үстерми... Шулай озак еллар сау-сәламәт һәм тыныч кына яшәргә язсын иде.

Рәйсә ХӘСӘНОВА
Фотода: Хәсәнә апа


Ана бөек исем ул

Ике тәүлек буе яңгыр койды,
Яңгыр койды, җилләр котырды.
Газизкәен җил-давылдан саклап
Ана карга һаман утырды.
Су эчендә ятты бичаракай
Суык тимәсен, дип балама
Аңа карап торгач уйга калдым:
Нинди татлы бала анага.

З. Хәбибуллина

Хәлдән килсә алтын һәйкәл салыр идем сугыш тол хатыннарына. Сугыш Бер яктан зур югалтулар, газаплар китерде, икенче яктан яшь хатыннарга, лачындай егетләргә, бөтен совет халкына зур сынау да булды. Кешеләр нинди авыр вакытта да чын кеше булып кала алдылар. Чәчәк аткан чакларында, 20-не генә тутырган яшь киленнәр бер сайлаган парларына хыянәт итмичә, берәр балаларын күкрәкләренә кысып, күз яшьләрен яшереп көн тибәрделәр. Күршемдә үк Аҗар апа бер баласы Халек, Нурҗиһан апа — Рафек, Бибиҗан апа — Мәаз, Өчкүлдән күршебезгә килгән Хаернисә апа – Җиһанша белән гомер кичерделәр. Бик күп яшь киленнәр пар канатларын сугышта югалттылар. Ялгыз аналар балаларын күкрәкләренә кысып, ирләр нужасын җилкәләренә салып, бар газапларга түзеп яшәделәр. Намусларына тап төшермәделәр. Бүгенгедәй исемдә: Нурҗиһан апа әниемә киңәшкә килгән иде. Бик рәтле генә иргә чыгарга мөмкинлеге булуга икеләнеп карады һәм озакка сузмый — юк, юк, электән никахлашкан иремнең йөзенә тап төшерәсем килми, дип гомергә язгызлыкны сайлады. Әтиле дусларын күреп, йөзләре саргаеп «минем әтием кайчанга кайта?» дип сораганда яшь ананың йөрәген кем белә, төннәр буе ястык кочып елаган күз яшьләрен кем күрә?

Сугыш елларында күбесе йортларга соңгы хатлар килеп торды. Без кайтырбыз, баланы сакла, мин сезне яратам, төшләремә дә еш кына керәсез, дип язган хатлары. Күршемдәге яшь хатыннарның барысының да ирләре һәлак булдылар. Илгә килгән шатлыклы көн бу аналарга кайгы китерде, атлы арбаларына төянеп, гармун уйнатып, җырлап узган җиңүчеләргә карап, ирләрен югалткан яшь киленнәрнең, улларын югалткан аналарның елаулары бүген дә колакта яңгырый. Ул заманда нинди көчле намуслы хатыннар булган. Аларның образы бүгенге яшьләр өчен маяк булырга тиештер.

Кеше булып, кеше ташлап китә
Үз баласын, йөрәк җимешен.
Нарасые үсә, мәңге белми
Ана кочагының җылысын.

Мәктәп-интернатта 30 ел хезмәт иткәндә әниләре ташлап киткән бик күп балаларны белдем. Каникулда беренче класста укучы ике матур кызчыкны өемә алып килдем. Мин еш кына шулай балаларны алып кайта идем. Бу ике кызчыкның сөйләшүенә икенче бүлмәдән колак салдым.

– Ләйлә, синең әниең бармы? Ни өчен бер дә килми?

– Бар, ул бик матур, ике калын толым чәчләре, матур куллары бигрәк йомшак. Тугач ук мин күргән идем, әле Бер дә килеп караган юк. Бәлки иртәгә килер...

– Ә минем әнием юк, булмаган да.

– Әнисез соң кызлар һәм малайлар буламы?

– Була шул, әнием юк – мин бар.

– Күрдеңме, бүген Әнисәнең әнисе ничек кызын кочаклап үпте, иреккән, өенә дә алып китте. Безне бит шул кем дә алмый.

Бу ике нарасыйның әни кочагына кереп иркәләнәсе килә. Андый мисаллар бик күп китереп була. Ни булды халыкка, сугышның авыр елларында да балалар турында кайгырталар иде, ирсез булса да балаларны таш өстенә утыртып качып китмиләр иде. Мин «Туган як»та эшләгәндә шундый хатын турында язган идем. Аның ире яшь кызга гашыйк була, хатынына сөйли дә, хатыны ул кызга өйләнергә ризалык бирә. Йошмаклар сатып, сыра кайнатып туйны каршы ала, бергә яшиләр. Яшь хатын бала (кыз) тапканда үлә, чанага салып үлгән хатын белән яңа туган баланы алып киләләр. Шул кызны үстерәләр. Мин ул кыз – укытучы белән дуслашкан идем. Бергәләп чәй эчкәндә ул сөйләп китте.

– Әлеге яшь киленнәр кәгазь коробларына нәрсәләрен төяп киләләр дә, китәргә булса җиңел коробны күтәреп алып китәләр. Ә элек без сандык белән, түшәкястыклар белән кайниш өенә килә идек. Иреңнән китәсең килсә, сандыгыңны ал да кит. Сандыкны чыгарырга кем дә булышмый. Шулай сандык өстенә утырып каласың да. Аннан мөселманда мәһәр дигән нәрсә бар иде, егет кеше озак вакыт мәһәргә җыя иде. Әле бит кыз кеше буш тиенгә килә дә утыра. Бәлки шул киртәләр никахны бозмаска мәҗбүр иткәндер, – диде.

Чынлапта, минем Пашатта яшәүче укучым Суыксу кызы- на гашыйк булган, тик кызның әтисе мәһәрсез бирмәгән, егет озак вакыт мәһәрне җыеп тапшыргач кына кызга өйләнгән. Аларга карап мин сокланам, бик бәхетле тормыш итәләр, балалар үстерәләр. Озакламый оныклары да булыр.

Әлбәттә, яшьлектә картлык киләсен уйламыйсың. Йөгереп йөри торган аяклар атламый, йөрәкнең кайда икәнен дә белеп торасың. Ялгыз картлык бик авыр икәнен уйлап карамыйсың. Мичтә утын да бер ялгыз янмый, янына пар итеп икенчене куярга кирәк. Кеше Гомере дә шулай ялгыз утын шикелле сасып, начар төтенләнеп тора.

Картлык әкрен килсә дә, бик тиз җитә икән. Яшьләргә әйтәсе сүзем шул – ялгыз калырга тырышмагыз.

Равилә ОСМАНОВА,
сугыш һәм хезмәт ветераны Кочко-Пожар

ЕЛЛАР ҺӘМ ЮЛЛАР

50 елдан соң күрешү

Җәй айларының берсендә хәйран калырлык, кабатланмас искиткеч вакыйга булды: Атяравыл башлангыч мәктәбен 1957елда (Мәскәүдә яшьләр, студентлар фестивале елы) тәмамлаган укучылар ярты гасырдан соң туган җирләрендә очраштылар. Ул чактагы 18 укучының бүген 12 се, 60 яшьлек олы агайлар, апалар Россиянең төрле почмакларыннан килгәннәр. Кызганычка каршы, классташлары арасында вакытсыз вафат булучылар да бар. Ләкин белем дөньясына бергә аяк баскан яшьтәшләре аларның берсен дә онытмаганнар, һәркайсына багышлап, бүген исән булганнарына да, фани дөньяны ташлаганнарына да, фотогазета әзерләгәннәр. Шуның берсендә Хәмзә Аляутдиновның васыятен укып чыктым. «Мин сезне бик ярата идем. Классташлыкны югалтмагыз!», – дип әйтеп калдырган. Аллага шөкер, аның васыятен классташлары бүген үтәделәр, тормышка ашырдылар. Ә мәрхүмнең фотогазетасын, классташларыннан истәлек итеп, аның әнисенә, Сәйдә апага тапшырдылар. Күз яшьләрен тыя алмыйча ул бары тик көтмәгән кунакларга газиз улын онытмаганнары өчен: «Һәрбер туган көннән яктылык алып, шатлык кичереп яшәгез», – дигән теләк кенә белдерә алды.

50 ел күрешмәгәннән соң бу классташларның бер-берләрен туганнарча кочып алганнарын күрәсе иде. Сүз белән генә әйтеп бетерерлек түгел. Минем дә, аларныкы кебек үк, күз яшьләрем ирексездән битләремә бер-бер артлы тәгәрәп төшә башладылар. Әмма бу кайгы кичерү аркасында туган күз яшьләре түгел, ә шатлык кичерү аркасында туган күз яшьләре иде. Уйлап кына карагыз! 11 яшьлек үсмерләр, моннан 50 ел элек, үз сукмакларын ярып, төрлесе төрле якка таралашып, кайсы кайда үз ояларын корып, икенче яртыларын табып, лаеклы ялгача илебезнең тотрыклыгы өчен хезмәт иткәннәр, балалар тәрбияләгәннәр, аларны олы тормыш юлына бастырганнар һәм инде үзләренең әби-бабай булуларын сизми дә калганнар. Ләкин шуңа да карамастан, алар бар көч-кодрәтләрен җыеп, «Вакыт машинасы» дип аталган поездга билет алганнар да, яшьлек иленә сәфәр кылганнар.

Бу көнне алар җыйнаулашып күп нәрсә турында сөйләштеләр, күп нәрсәне искә алдылар. Кайвакыт уздырышка сүз сорый башладылар, әйтерсең лә, ул хәзер әйтмәсә, бүтән андый мөмкинлек булмаячак. Ә бит, чынлап та, кабат шундый очрашу булырмы икән? Булса, барысы да җыела алырмы икән? Әмма бу көнне әлеге сораулар берәүнең дә башына килмәде кебек. Чөнки барысының да яшьлек хәтирәләре белән уртаклашасы гына килде, чөнки уртак булган эшләре аз булмаган. Кем, ничек укыганнан алып, кемнәр, ничек бакчадан алма, кыяр-кишер урлаганнарына кадәр тәфсилләп сөйләделәр, рәхәтләнеп, балаларча, бөтен дәньяларын онытып, көлештеләр. Мәктәп еллары турында аралашканда, аларның йөзләрендә нур балкыды, күпкә яшәеп киткәндәй күренделәр. Әйтерсең, бу хәлләр менә кичә генә булган, әйтерсең, ярты гасыр үтмәгән дә.

Олы хөрмәт белән беренче укытучылары Абдулхай абый Мостафинны җылы искә алдылар, аның мәктәп тарихына багышланган альбомын җентекләп карадылар. Шуннан соң Рәйсә Феткуллина барча классташлары исеменнән миңа конверт белән фотогазета тапшырды һәм әйтте: «Безнең Абдулхай абый безгә беренче укытучы гына түгел, ә изге затларга тиң кеше иде. Ул бит 50 ел гомерен балаларга белеем бирүгә багышлады, туры юлдан тайпылучыларга аек, дөрес киңәш бирә белде, аларны үз сүзенә ышандыра алды. Кызганычка, ул бүген бу якты дәньяда юк. Без аның елына җыелган кунакларга мәрхүмнең нинди гадел кеше, акыл иясе булганын онытмас өчен, менә шушы хатны яздык һәм безнең исемебездән аның якты рухына корбан чалырга акча куйдык».

Гомеремдә тормыш иптәшем өчен шундый горурлык хисе кичергәнем булмады. u1198 .зе исән булса, нинди бәхеткә, олы ихтирамга лаек булыр иде. И, Аллам...

Яза торып, бу онытылмас очрашуның сәбәпчесе турында берүк оныта калмыйм. Ул Башкортостанның атказанган укытучысы, «Россиянең иң яхшы укытучысы-2006» гранды иясе Тайбә Җәфәрова. Фотогазеталар ясаучы, андагы рәсемнәргә серле аңлатмалар бирүче, бәйрәм табыны артында төрле кызыклы конкурслар оештыручы, каршы алып озатып торучы да нәкъ ул иде. Үзенең исеменнән һәр классташына, туган көннәрен исендә тотып, Йолдызнамә символлары төшерелгән бокаллар бүләк итте. Егетләр хатын-кызларны чәчкә һәм косметика белән сөендерде. Әйтергә кирәк, «Лагуна» кафесендагы бөтен чыгымнарны Мөнир Җәләлов белән Рәшит Бәшәров тоттылар.

Менә шулай, көлеп-шаярып, җырлап-биеп, тирән хәтирәләргә чумып, яшьлек иленә сәфәрләре тәмамланганнарын сизми дә калдылар. Соңгы җырларының сүзләре генә әле аларның күңелләрендә озын-озак сакланыр. Һәрбересе туган җирләреннән торган җирләренә кайтканнан соң, уңае чыккан саен шул җырны көйлиләрдер:

Гомерләр үтә икән ул,
Яна да бетә икән.
Тик күңелләр генә һаман да
Нәрсәдер көтә икән...

Сафура МОСТАФИНА,
укытучы-ветеран Атяравыл, Кызыл Октябрь районы

Яшьләр келәмдә чыныга

Бүгенге чынбарлыкта яшьләребезнең мәктәп-ләрдә, мәчетләрдә укып, спортның төрле төрләре белән шөгыльләнеп, чыныгып үсүләре сөендерә. Аеруча аларны милли көрәшебез кызыктыра инде. Милләтебезнең горурлыгы булган сабантуйлар, андагы алкышлар,

мактау сүзләре көтә бит көрәш осталарын!

Иң мөһиме, милли көрәшебез белән генә чикләнеп калмыйлар яшьләребез, төрле көрәш алымнары өйрәнәләр, сабантуйларыбызда катнашыр өчен тәҗрибә туплыйлар диясе килә.

Менә 28 октябрьдә Пильнада булып үткән ирекле көрәш турнирын гына алыйк.

Бу турнирда төрле районнардан, хәтта Арзамас шәһәренең махсус көрәш клубы көрәшчләре катнашканын белә торып, яшьләребез каушап калмыйча ярышта катнаштылар. Бу турнирга Мочали авылыннан укытучытренер Р. Хәсәнов 6 укучы, Сафаҗай мәктәбе директоры Р. Мусин 5 укучысын ияртеп килгән иде. Нәтиҗәдә ике авылдан 6 көрәшчебез призлы урыннар яуладылар .

Мочалидан: Ринат Мурзаханов (24 кг) икенче урынга, Дамир Насретдинов (36 кг) өченчегә, Дамир Айнетдинов (48 кг) өченче урыннарга лаек булдылар.

Сафаҗайдан: Хәдис Хөсәинов (33 кг) чемпион булып танылды (фотода), Ислам Сәләхов (33 кг) икенче урынны, Азат Алимов (42 кг) өченче урынны яулады.

Милли көрәшебез алымнарын төрле көрәштә кулланып була, шулай булгач яшьләребез, егетләребез каушап калмыйча, бу турнирдагыча батыр, хәтта тагын да активрак булсыннар, дигән теләктә каласы килә!

Фотода: Хәдис Хөсәинов

Зирәкләр уены

Агымдагы елның октябрь аенда Сергачта өлкәнең көньяк-көнчыгыш районнары арасында тиз шахмат буенча турнир булып үтте.

Бу турнирда үз районнарын яклап 21 спортчы катнашты.

Һәр уенчыга җиде тапкыр уйнарга туры килде.

Нәтиҗәдә, 5,5 очко белән, турнир чемпионы исеменә Дамир Сафиуллов лаек булды. Алар Әхмәт Зиннәтуллин белән Сафаҗайдан, Пильна районы командасы өчен уйнадылар. Икенче һәм өченче урыннарны Сергач шахматчылары яулады. Оештыру комитеты тарафыннан тантаналы рәвештә спортчыларга бәяле призлар һәм грамоталар тапшырылды.

Бу турнирның чемпионы Дамир Мөнир улы Сафиуллов турында шуны әйтеп узасы килә: ул Сафаҗай авылының иң актив кешеләренең берсе. 6 кибеттән торган берләшмә хуҗасы. Бу оешмада 8 сафаҗайлы эш урыннарын тапты.

Кибетче үзе дә спортчы буларак, авылда шул юнәлештә үткән чараларга һәрвакыт булыша килә. Тәртипле, гаиләчән кеше!

Фотода: Дамир Сафиуллов

Әнвәр Камалетдинов әзерләде
Автор фотолары

БУЛГАН ХӘЛ

Яшьлек Хаталары

Сергач шәһәре мишәрләр башкаласы, — дип халык телендә юкка гына эйтелми күрәсең, вокзалында эйтерсең татар базары. Ә Сергач-Мәскәү поездын трамвай урынына файдалана инде безнең халык. Кайсы вагонның тәгәрмәчләре тавышсыз, кайсында мәрхәмәтле проводник булганы да күпләргә билгеле. Әнә 15-нче номерлы вагонның ишек төбендә юлчылар күбрәк җыелган, димәк, тавышсыз вагоннарның берсе бу дигән сүз. Күрше авылның димчесе Миләүшә апа, юкка гына шул вагонга билет алмагандыр бит. Вагон ишеге ачылуга, ул беренче булып проводникка билетларын сузды да, апагыздан узып керергә юк дигәндәй, вагон болдырыннан җәһәт кенә менеп китте. Купега кергәч үк каршыда утырган юлчыларны көлдереп алды: «Мәскәүгә юбилей кунагына барам, Афзал абыегыз сыер сава калды. Ачтым картны: кемгә мәҗлескә барырга, кемгә сыер саварга, дип шобага тоттык. Ике кулым да буш икәнне аңламады. Мин әйтәм: «Афзал, акча кайсы учымда икәнне белсәң, син барасың, белмәсәң — сыер савасың! Барырга бик кирәктән алдадым инде. Менә энемне дә алып барам. Өйләндереп булмасмы икән, картая, авылда кыз калмады. Кызларыбыз мәктәпне бетерәләр дә, уңны-суңны аермыйча, Мәскәүгә таялар».Тагы бераз сөйләгәннән соң Миләүшә

әби тынып калды һәм купенең сигезенче урынына килеп утырган урта яшьләрендәге ир кешене күзәтә башлады. Бер төенсез, кулларын кесәсенә тыккан бу адәм әбидә шик тудырды, күрәсең. Җитмәсә, вагонга яңа кергән тагын берәү бу төенсез адәмгә сүз кушып: «Ни хәл, авылдаш? Тагын очраштык бит, теге вакыт эшең уңдымы соң?» — дип сорап узды. Миләүшә әбинең төсе китте. Болар икәү, әнә тегесенең дә кулында берни юк, ә үзләре Мәскәүгә бара...

Шикле уйларын җиңәргә тырышып, Миләүшә әби юлдашыннан хәлләр сораша башлады. Сораштыра торгач, бу ир ышанычлы кеше, хәтта бик ерак кардәшенең кардәше булып чыкты. Бераз тынычланып, әби янә мәсхәр итә башлады. Туалеттан кайтып килгәндә, күрше купе өстәлендә пешкән тавык йомыркасы күреп: «Җәмәгать, уйламагыз да, бүген йоклап булмаячак. Менә әйтте диярсез, күршеләр төне буе тавыкларча кытнап утырырлар, чөнки закускалары күп», — диде. Аннан сумкасыннан пешкән тавык алып: «Бу әтәч иде, без дә бирешеп калмабыз, әйдәгез, ашка җитегез», — дип, юлдашларын көлдерде.

Бераз вакыт әби купеда күренмәде. Аннан бик ашыгып килеп йокларга әзерләнгән энесенә: «Әхмәт, йокларга түгел, әнә вагонның теге очында яр башы Исмаеның кызы Гөлүсә утырган. Ул бит кайчандыр сиңа гыйшык тотып йөрде. Кабат ачык авыз булып утырма, бәлки язмыштыр. Ходай язган булса, ни дә әйтмә», — диде.

Әби чакырып киткән булса кирәк, озак та үтми Гөлүсә үзе килеп буш урынга утырды. Аны күргәч Әхмәтнең башына суктылар мыни: «Әй атай, танымаслык булып үзгәргән. Арабызда ун яшь булуга карамастан, ул бит мине яратып йөрде, ә мин чынлап та, апа әйтмешли, ачык авыз икәнмен», — дигән уйларын бүлеп, ул Гөлүсәдән хәлләр сораша башлады. Дөрестән дә, егерме дүрт яшьләр тирәсендә булган, шәһәрчә киенгән бу кыз, кинәт урамда очратсаң, танымаслык булып үзгәргән иде. Йокы вакыты җиткәч, Миләүшә әби, энесен чакырып: «Йоклама, сөйләш. Үзе килде... Әле соң түгел», — дип, терсәге белән егетнең кабыргасына төртте. Әхмәт чыраен сытып: «Чү, апа, яхшы итен, сөйләрлек түгел, сулыш алырга да калдырмадың», — дип ыңгырашты.

Озакламый купеда йокламаучылардан Әхмәт белән Гөлүсә генә калды. Алар авыл һәм шәһәр хәлләреннән башлап, үткәннәрне искә ала-ала, үзләренең араларында булган мөнәсәбәтне ачыклауга керештеләр. Әхмәт үзен төтене дә чыкмаган учакны кабызып маташкан кешегә охшатса да,уңай сүзләр эзләде. Ә бит ул Гөлүсәнең мәхәббәтен кире кагып, күрше урыс авылы кызы Галяга йөрде. Гөлүсәгә кайтып, ул чакта: «Галя белән төне буе йөреп була, йомшак урыннарын сыйпап җәеләсең. Теләсәм, бүгеннән бөтенләй өйләнмичә ир белән хатыннарча яшәүгә керешәләм», – дип мактанган иде. Янәсе, татар кызы тавыклар белән йокларга ята, тотынсаң, кулга суга, никах укытмыйча янына җибәрми. Әй, яшь чак,тиле вакыт, тирән уйлап тормыйсың шул. Әхмәт Гөлүсәгә элекке ялгышуы өчен үкенгәнлеген әйтергә тырышты. Аларның сүзләрен кыскартуны таләп иткән кебек, вагонда утлар кабызылгач, Әхмәт ашыгып-ашыгып: «Гөлүсә, җаным, гафу ит. Әйдә, теләсәң кайда яшибез, бергә булыйк. Мине ялгыз калдырма...», — дип ялварды. Гөлүсә күз яшьләрен сөртә-сөртә: «Әхмәт абый, мин сезне бала чагымнан ук яратып үстем. Авылда яшәгәндә һәр кичем сезне көтеп үтте. Сезнең һәр эшегез, шөгылегез мине сокландыра иде. Менә урыс кызы белән йөргәнегез дә сокландырган булган. Минем дә өйләнешергә вәгъдәләр куешкан егетем урыс кешесе, хәтта исеме дә Алексей. Сезне дә бит Галя шулай атый иде ахрысы?» — диде. Әхмәтнең өстенә салкын су сипкәндәй булды. Аны калтыравык алды, хәтта тешләре шакылдавы ишетелгәндәй булды...

Мәскәүдә вагоннан чыкканда Әхмәт көч-хәл белән: «Гөлүсә, йөрәк маем, мин дә сине ярата идем, әле дә яратам, гафу ит», — дигән булды. Аның сүзләрен перроннан: «Гуля, родная, с приездом! Я по тебе соскучился!» — дигән сүзләр каплады.

Төне буе өметләнеп, керфек какмый күзәтеп яткан Миләүшә әби Әхмәткә ярсулы тавыш белән: «Әй, улым, тимерне кызганда сугалар шул. Гөлүсә бездән киткән инде, әнә исеме дә Гуля. Әйдә, җебеп калма, татар кунагына барабыз ич, быел мин сине барыбер башлы-күзле итәчәкмен», — дип, вокзал бинасына ашыктырды.

Әнвәр Нәбиуллин

ШИГЪРИЯТ

Шигъри дәфтәрләрдән

Хөрмәтле газета укучыларыбыз! «Шигърият» рубрикасы астында сезнең хөкемгә өлкәбездә яшәүче халык шагыйрьләренең иҗат җимешләрен тәкъдим итәбез. Сезгә аларның күпчелеге таныш та инде. «Мәдинә» Нәшрият йорты тарафыннан кайберләр шагыйрьләрнең китаплары дөнья күрде инде: Ә. Бәюсов «Иман кайта» һәм «Шигъри хисләрем», Н. З акирова «Яшьлегем кайтавазы», М. Насретдинов «Гомерем мизгелләре», Р. Сәитов «Туган як ул ике булмый» һәм башкалар. Хәзерге вакытта Ә. Камалетдинов әсәрләре нәшрияткә әзер. Сез дә, хөрмәтле укучыларыбыз, үзегезнең әсәрләрегезне «Мишәр дөньясы» редакциясенә җибәрә аласыз. Шулай ук аларны китап итеп чыгару мөмкинлеге дә бар. Бу турыда мәгълуматларны редакция телефоннары аша тулырак белә аласыз.

КЕЛӘМНӘР

Безнең өй диварларында
Матур келәмнәр.
Ул келәмнәрне элгәннәр
Нужа күргәннәр.
Бу дөньядан ахирәткә
Җаннар күчәләр.
Бу келәмнәрне варислар
Сатып эчәләр.
Алтын, көмеш байлык җыя
Гафил адәмнәр.
Дөньядан ахирәтенә
Күчми келәмнәр.

Әхмәт БӘЮСОВ, Мөтеравыл

САФАҖАЙ

Сездә бармы саф, җайлы кыр
Авыл утырыр өчен?
Яңгырыймы гармунлы җыр
Аның өстендә кичен?
Сездә бармы «ак яр» тавы,
Сездә бармы «озын саз»?
Кырларыгыз күкләрендә
Кычкырамы киек каз?
Сездә бармы «болан» кыры,
Аның куе таллары?
Тыныч яшә, авылым, - дип
Пәрдә корган таулары.
Сездә бармы «өч каенлык»,
Бөек тарих «марлары»?
Җир сөргәндә чыккалыймы?
Сугышчы калканнары?
Сездә бармы «шарылдавык»,
Ишелеп карлар төшүе?
Шушы көнне бозлар җигеп
Кышның качып китүе?
Сездә бармы «серле елга»,
Салкын сулы «кизләүлек»?..
Шуңа бит без Сафаҗайдан
Җайлар эзләп китмәдек.

Әнвәр КАМАЛЕТДИНОВ, Сафаҗай

МИН БУЛМАГАН ЧАКТА

Кайгы-хәсрәтне күп күрдем мин,
Яшәдем бик авыр елларда.
Мин булмаган чакта сез килерсез,
Җырларымны минем тыңларга...
Яздым мин аларны тын урамда,
Кыз-егетләр йоклап ятканда.
Яздым мин аларны бураннарда,
Ак мыекка бозлар катканда.
Тыңламаска һич тә мөмкин түгел —
Анда чагыла түккән яшебез,
Анда чагыла безнең ялгыш эшләр,
Фәрештә түгелбит — кеше без.Садретдин

СӘЛӘХЕТДИНОВ, Өчкүл

УКЫТУЧЫ ТЕЛӘГЕ

Сезнең өчен янып гомер буе,
Көмешләнде чигә чәчләрем.
Балалар, сез – илем киләчәге,
Балалар, сез – тормыш чәчәге.
Күпләрегез инде канатланып,
Еракларга очып киттеләр.
Минем өчен һаман сез – сабыйлар,
Булсагыз да инде бөркетләр.
Җиз кыңгырау кебек тавышыгыз –
Сөйләшсәгез, уйнап-көлсәгез.
Болын буендагы чәчкәләрдәй
Төшләремә минем керәсез.
Балалыктан сезне мәхрүм итеп,
Куркытмасын бер үк ят хәбәр.
Күзләрегез мәңге очкын чәчсен,
Күңелегез булсын ак дәфтәр.

Фәрзәнә ӘЛЛӘМОВА, Шөбиле

УЙЛАП КАРЫЙК

Ил белән ил сугышадыр –
Алар җирләр бүләләр:
Ни бүлә авыл ирләре –
Аракы эчеп үләләр?!
Сугышта үлгән ирләргә
Шаһит булган дияләр,
Исерекли үлгән бәндәгә
Булмас андый бәяләр.
Шаһит киткән сугышчылар
Җәннәт белән ярлыканыр,
Алкоголик, наркоманнар,
Җәһәннәм утында яныр.
Җир өстендә йөргәндә
Исәпләргә иде шуны:
Җирнең астына эләккәч,
Тапмаслар кайтыр юлны.

Роза СӘЙФЕТДИНОВА, Бозлау

КУШАМАТЛАР

Җиде бабай килгән монда
бер заманны,
Йортлар салганнар кисеп
карурманны.
Тора-бара безнең авыл бик зурайган,
Шуңа күрә карурманнар ерагайган.
Безгә кадәр яшәгәндер ничә буын,
Беләлмәбез инде элек кем торуын.
Ул турыда бик аз сөйли безнең
картлар,
Картаймыйча яши бары кушаматлар.
Исемең әйтеп, кем дә булса
эзләп килсә,
Син икәнне күрсәтәлмәс, ахры,
кем дә.
Авызыннан чыкса әгәр «усал» атың,
Күрсәтерләр яше-карты,
һәрбер хатын.
Сафаҗайның урамнарын
айкыйк әле,
Кемнәрнең монда яшәвен языйк әле.
Яши алмыйбыз нигәдер «усал»
исемсез,

Артларыннан «бүре», «төлке»,
«ак аю» дибез.
Һәркем белә: яши бездә төрле халык,
Бардыр бездә «тәкә», «кучкар»,
«кәҗә», «сарык».
Юк түгелдер, бардыр монда төрле
кош-корт:
«Чәүкә», «петух», «каз», «күгәрчен»,
«сары тавык».
Кемнәр белми: яши тагын
«сигезаяк»,
Кем кушкандыр: бардыр бездә
«алтын таяк».
Дөрес түгел сихри көчләр булмас,
дию,
Яшәмиме «җен», «пәри», «убыр»,
«шүрәле» һәм «дию»!
Кемнәр бездә «усал» атсыз
калганы бар?
Якында ук тора бездән: «мәкәр»,
«чокыр» һәм «макар».
Кирәк икән, «директор» да,
«партком» да бар.
Эшең төшсә, кайгыру юк –
«местком» да бар!
Төрле милләт бездәгедәй якын
булмас:
Байтак бездә «япон», «цыган»,
«китай», «чуваш».
Хәрби халык юктыр,
дип кермәсен шик:
Яши бездә «сержант», «майор»
һәм «подполковник».
Җырласыннар безнең өчен
«композитор» һәм «курик».
Кушаматлар яшәсеннәр,
үз ара тату торыйк.

Вафа КАМАЛЕТДИНОВ, Сафаҗай

ХОДАЙ АЕРМАСЫН ӨМЕТТӘН

Хәләл көче белән хезмәт итеп,
Һәркем алып барды үз көнен.
Күрәләтә тартып алдылар бит
Ветераннарның соңгы тиенен.
Авызыннан өзеп куя иде
Шул акчаны картлар үлемгә,
Кемнәрнеңдер баю аркасында
Күбесе ята инде гүрендә.
Исән кеше өметләнә әлдә,
Ул көтәргә инде күнеккән:
Шайтан гына өметсез, диләр бит,
Аермасын Ходай өметтән.

Зәкия ХӘБИБУЛЛИНА, Мәскәү-Чүмбәл

ХАЛЫК ТЫНЫЧ ЯШӘСЕН

Сафаҗайда зур вакыйга
Бәйрәм тантана итә.
Соңгы йөз елдагы хәлләр
Барысы хәтердән үтә.
Йөз елдагы авыр чорлар
Йөрәкләрне әрнетә.
Репрессия корбаннарын
Халык бүген яд итә.

Бер гаепсез җәзаланган
Күпме олы шәхесләр.
Явызлыкны, вәһшилекне
Татыган бу кешеләр.
Кабатланмасын иде беркайчан
Вәхшәт канлы сугышлар.
Балалар бәхетле үссен,
Елмайсыннар шатлыктан.
Заманалар яхшы хәзер,
Барлык юллар да ачык.
Кешеләр муллыкта яши,
Ирекле бүген халкым.
Мәчетләрдән азан яңгырый,
Һәр көнендә биш вакыт.
Бәйрәмнәр мөбарәк булсын,
Тыныч яшәсен халкым.

Мәлик НАСРЕТДИНОВ, Сафаҗай

ӘНКӘЕМӘ

Усак яфраклары шаулашуы,
Көмештәй саф чишмә тавышы,
Печәнченең чалгы кайравы,
Сандугачның моңлы сайравы,
Чыклы үләмдә аяк эзләре,
Яңа чапкан печән исләре,
Кичке моңлы татар көйләре,
Йолдызга бай аяз күкләре,
Саф яшь койган ялгыз ак каен
Хәтерләтә сине, әнкәем.

Вәлит ШАКИРОВ, Мөтеравыл

ШИГЫРЬ ЯЗУ...

Шигырь язу һөнәр түгел бит ул,
Кемне соң кем аңа өйрәткән?
Канатлы ат булып, теләсә кайчан
Очып чыга бит ул йөрәктән.
Шигырь язу шөгыль гына түгел,
Һәр шагыйрьнең сере үзендә.
Җан-тән белән бирелә туганда ук
Хис-тойгылар шәҗәрәсендә.
Шигырь язу өчен күңел кирәк,
Сүз җитмәскә тиеш тойгыга,
Саф күңелдән сүнмәс сүзләр эзләп,
Ярсу йөрәк чумсын кайгыга.
Каныңдагы алтын микъдары да
Баш миена бирсен сөенеч,
Тусын җырлар язгы ташу сыман,
Югалсын бар хәсрәт, көенеч.
Шигърият ишеген
Б
алачактан ачтым,
Анда Тукай, Пушкин, Җәлил,
Такташ та,Дөнья өйрәтте калын китаптан,
Аның әйбәт алымнары башта.
Шигырь итәм йөрәгемнең түрен,
Ләззәтләнеп туган телем белән.
Картайсам да, һаман җырлыйм әле
Үз рәхәтем, моңым, көем белән.

Сара ТАҺИРОВА, Уразавыл

  (Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: 22-11-2007 В Нижний Новгород приезжает Салават

10 декабря в ДК «Сормово» состоится концерт Салавата — народного артиста Татарстана и Башкортостана. Начало концерта в 18.30. Билеты можно приобрести в РНКАТНО. Справки по телефонам: 436-00-39, 413-19-10   (Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: 22-11-2007 Приглашаем на вечер по-татарски!

2 декабря клуб «Шатлык» при РНКАТНО приглашает всех желающих провести незабываемый «Вечер по-татарски» с участием ансамбля «Туган як моннары». Мероприятие состоится по адресу: площадь Минина, д.6. Начало в 15.00. По вопросу приобретения билетов обращайтесь по телефону: 413-19-10, 436-00-39   (Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

   :: Мустафа Насретдинович Фатыхов — Дзержинский татарин-альтруист

Есть люди без громких титулов и больших наград. Их имена не написаны на досках почета, но их уважают и любят за то, что они делают для окружающих. Один из таких людей — Мустафа-абый Фатыхов. Ежегодно он, будучи заместителем председателя Местной национально-культурной автономии татар Дзержинска, проводит в своем городе спортивные мероприятия и Сабантуи, которые по праву считаются лучшими в Нижегородской области. Делает он это не ради получения какой-либо выгоды, а просто потому, что болеет душой за свой народ, за сохранение национальных традиций и языка.   (подробнее... | 3138 байтов еще | Комментировать? | Всего: 0)

 
 
 

364 Stories (37 Pages, 10 Per Page)
[ 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 ]
  (c) При копировании материалов сайта, ссылка (гиперссылка) на www.nizgar.ru обязательна!